thumb|Tempé
Vleesvervangers of vleesopvolgers zijn voedingsmiddelen die bedoeld zijn om de functie van vlees als maaltijdcomponent bij de warme maaltijd, of de functie van vleeswaren als snack of als broodbeleg, te vervangen. Dit kan worden gedaan vanwege de voedingsstoffen of om de 'hartigheid' of structuur van de maaltijd.
Vlees bevat met name eiwitten (proteine), en sporen van ijzer en vitamine B12. Als vervanger kunnen eiwitten uit planten, zuivel, vis, insecten, eieren of schimmels dienen. Noten, peulvruchten (met name sojabonen en kikkererwten), pinda's, paddenstoelen, eieren en kaas zijn veelgebruikte vervangers.
Specifieke vleesvervangers worden onder meer gegeten door vegetariërs en veganisten, consumenten die minder vlees willen eten of vanwege religieuze onthouding zoals binnen de katholieke kerk.Herman Amelink, Waarom is vrijdag visdag?, NRC, 3 oktober 2008 Plantaardige eiwitproducten kunnen qua voedingswaarde vlees vervangen. Imitatievleesproducten zijn vaak kant-en-klaar te koop. In 2009 werd er in Nederland voor 62 miljoen euro aan vleesvervangers omgezet,Volkskrant Magazine, 11 september 2010, p. 40-42. in 2020 was dat opgelopen tot 190 miljoen euro.Het Parool 13 maart 2020
Geschiedenis In de Verenigde Staten hebben zevendedagsadventisten, die vegetarisme promoten vanuit hun geloofsovertuiging, grote invloed gehad in de ontwikkeling van vegetarische voeding. Denk hierbij aan de zevendedagadventist Dr. J.H. Kellogg (van onder meer de cornflakes) of producenten als La Sierra Foods en Worthington Foods. In 1922 werd Textured vegetable proteine (TVP) onder de naam 'Soy Bean Meat' in de staat Tennessee voor het eerst commercieel op de markt gebracht.William Shurtleff & Akiko Aoyagi, The Seventh-Day Adventists and Ellen G. White: Diet, Health & Vegetarianism, Soyinfo Center, Lafayette, California (VS).Suzanne Havala, Vegetarian cooking for dummies, uitgeverij Foster City (). Zo werd TVP ontwikkeld door Ellen G. White, oprichtster van de Adventkerk in de Verenigde Staten. Het werd door de warenhuisketen Vroom & Dreesmann in 1968 onder de noemer 'kunstvlees' zonder succes op de Nederlandse markt gebracht.
Falafel, gefrituurde balletjes van kikkererwten en/of tuinbonen, worden in het Midden-Oosten al heel lang gegeten. Wanneer dit gerecht ontstaan is, is onduidelijk. Een aanname is dat het zo'n 1000 jaar geleden voor het eerst gemaakt is in Egypte, maar er zijn ook theorieën die zeggen dat het in de 6e eeuw ontstond op het Indisch subcontinent.
Nieuwer zijn vleesvervangers van zuivel (bijvoorbeeld Valess), schimmelculturen (bijvoorbeeld Quorn) of lupine (bijvoorbeeld Vivera). In de toekomst kunnen ook algen als eiwitbron gebruikt worden, die bestaan voor 50% uit eiwit. Er is al een vegetarische burger die deels bestaat uit algen. Ook is het denkbaar om delen van de suikerbiet die resteren na de suikerproductie als bron voor vleesvervangers te gaan gebruiken. miniatuur|Vleesvervanger kebab in een Indiaas restaurant in Sint-Petersburg, Rusland Vanaf begin 21e eeuw wordt geïnvesteerd in plantaardig vlees waarbij met voedingstechnologie gestreefd wordt om de smaak en structuur van vlees te evenaren. Het doel is een commercieel aantrekkelijk alternatief te produceren voor vlees.
Verkrijgbaarheid Een assortiment van kant-en-klare vleesvervangende producten is in vrijwel elke supermarkt en natuurvoedingswinkel te vinden. Aziatische winkels verkopen Aziatische vleesvervangers. Er bestaan ook vegetarische (web)winkels met een assortiment aan vleesvervangers.
Vaak betreft het imitaties van vleesproducten zoals burgers, schnitzels, filet of balletjes, soms ook creatievere nieuwe producten zoals rondo's en groenteschijven.Voedingscentrum: Wat zijn goede alternatieven voor vlees? Behalve vleesvervangers bestaan er ook visvervangers en zuivelvervangers.
Markt Hoewel de markt groeit, vormen de relatief hoge kiloprijzen van kant-en-klare bewerkte vleesvervangers (vaak tussen de 12 en 20 euro per kilo) soms een drempel voor consumenten. Dit stimuleert de populariteit van goedkopere, onbewerkte of zelfgemaakte plantaardige eiwitbronnen.Voor een actuele prijsvergelijking van de kiloprijzen van commerciële versus onbewerkte vleesvervangers, zie eeatwithpluk.nl - Wat is de goedkoopste vleesvervanger?.
Zie ook Vegetarisme Seitan Kweekvlees Entomofagie
Categorie:Vegetarisme