thumb|Overzicht AOC Beaujolais. De Beaujolais is een wijnstreek in Frankrijk. De streek is vooral bekend doordat elk jaar op de derde donderdag van november de beaujolais nouveau, waarvan de druiven slechts twee maanden daarvoor zijn geplukt, op de markt komt. De wijnstreek Beaujolais valt deels in de wijnstreek Bourgogne, maar wordt vaak als zelfstandige eenheid gezien, vanwege de eigen identiteit van de wijnen die er geproduceerd worden. De streek is genoemd naar het stadje Beaujeu, waarvan de inwoners eveneens beaujolais(es) heten.
De streek De Beaujolais begint ongeveer 10 kilometer ten zuiden van Mâcon. Het gebied heeft een breedte van 12 kilometer en een lengte van 60 kilometer en kan in twee subregio's ingedeeld worden, de Haut-Beaujolais en de Bas-Beaujolais. De Haut-Beaujolais ligt het noordelijkst en hier worden de beste wijnen gemaakt, waaronder de beaujolais villages. In de Bas-Beaujolais, die zuidelijker ligt, wordt de gewone beaujolais gemaakt.
Bodemsamenstelling Op de oppervlakte van de Beaujolais regio zijn meer dan 300 verschillende soorten bodems gedefinieerd, en die vormen zowel voor de rode als de witte wijnen de basis van de verscheidenheid in aroma’s en smaak.
Om die verscheidenheid te kunnen begrijpen is een zeker inzicht nodig over het geologische ontstaan van de gesteenten in de Beaujolais regio en de oorsprong van de verschillende bodems.
Onderstaande tabel is samengesteld op hoofdlijnen, voornamelijk gebaseerd op de website van het geopark beaujolais en bedoelt om een beeld te geven van de vorming van de bodem voor de ganse regio. Ze is zeker niet bedoelt als gedetailleerde opsomming van de geologische geschiedenis van de streek, deze is te divers en lokaal verschillend om in één tabel samen te vatten. Het is daarom belangrijk om steeds voor een specifieke wijn de bodemomstandigheden na gaan via bv de technische fiches van de wijnbouwer. Miljoen jaar (Mj) geledenTijdvakGebeurtenis500MjCambriumVorming van kristallijn basisgesteente door metamorfisme als gevolg van de botsingen mini continenten.400MjDevoonBeaujolais-zee ontstaat in de Brévenne riftzoneEen rift ontstaat geologisch gezien bij het uiteenschuiven van de tektonische platen van de aarde., met sterke onderzeese vulkanische activiteit: afzetting van lava en mineralen. Vorming van de pierres bleues lavastenen (overlappend met Viséen superieure (360MJ grens met Carboon)). Dit gesteente vormt de oorsprong van de huidige Mont Brouilly.390Mj 300MjCarboonBotsing continenten vormt de Hercynische bergketen. Overblijfsel hiervan is vandaag onder andere het centraal massief, de westelijke grens van de Beaujolais. Ondergrondse vulkanische activiteit, opstijgend magma vormt de basis van de diepe ondergrondse granietlagen. Dit gesteente vormt de oorsprong van de huidige Côte de Py in de AOC Morgon.
De bergketen erodeert daarna volledig weg tot zandsteen van diverse oorsprong (kalksteen, kiezelhoudend, kleiachtig, enz).250MJTriasZee komt en gaat. Vooral in het lager gelegen Zuid Oostelijke deel. Vorming van dikke lagen zandsteen, kalksteen en mergel.175MJJuraWarm marien milieu met ondiepe lagunes. Vorming van kalksteen uit dierlijke resten, en mergellagen. Ontstaan van de pierre dorées, kalksteen gemengd met ijzeroxide in de zuidelijke regio van Beaujolais.55MJ
35MJPaleogeen Paleoceen en EoceenOntstaan van Pyreneeën en Alpen. Samendrukking en inzakking van de regio. Vorming van de huidige Beaujolais oppervlaktes. Door breuklijnen komt een grote diversiteit van lagen aan de oppervlakte te liggen. Onder andere de Mont Brouilly komt hierdoor, en door erosie van de zachtere gesteenten in de omgeving, boven de aarde te liggen.3MjKwartair / HaloceenGlaciale periodes, maar regio van de huidige Beaujolais komt nooit onder een ijskap te liggen. Wel ondergaat de regio een sterke impact van alluviale en colluviale afzettingen, overbelasting, opschuiving, verdikking, verdieping, verwering en erosie. deze doen de valleien, hellingen en heuvels ontstaan die we vandaag kennen.
Specifieke bodems Als grote indeling kunnen we stellen dat in het Noorden, de graniet en vulkanische bodems overheersen, en in het Zuiden klei-kalk bodems. Echter zowel in het Noorden als in het Zuiden vinden we plaatselijk ook nog alle andere typische Beaujolais bodems terug. miniatuur|gemengde bodem (graniet - kalk) in de Brouilly regio De reden hiervoor is dat het Noorden, wat eigenlijk de oostelijke uitloper van het centraal massief vormt, hoger gelegen is en dat de hellingen aflopen naar de Saone rivier in het oosten. De minder diepe sedimentaire lagen zijn weg geërodeerd door water en wind, en de oudere onderliggende granietlagen zijn dichter bij het oppervlak koment te liggen. Op de lagere hellingen naar de Saone toe vormen deze afgevoerde gesteenten de piemonts bodem.
De granieten en vulkanische onder bodems zelf ondergaan een erosieproces door het wegspoelen van de afbreekbare mineralen (mica en veldspaat) in deze gesteenten en verworden tot een brokkelige granietlaag, de zogenaamde ‘roche pourrie’.
Het zuiden is lager gelegen en vlakker. In het zuiden is de granieten onder-bodem bedekt door de kalkafzetting uit de ondiepe en warme zeeën tijdens het Jura tijdperk. Deze materie is harder. Omdat het landschap vlakker is, is er ook minder erosie door wind en water.
Op de website van het Beaujolais Geopark is een gedetailleerde kaart te vinden van de geologische ondergrond in de verschillende subzones van de Beaujolais. miniatuur|Pierre Bleues in de gemeente Lantignié, Beaujolais villagen en AOC Régnie.
Pierres Bleues Pierres Bleues is van oorsprong onderzees vulkanisch gesteente van ongeveer 360 miljoen jaar oud. Komt vooral voor in de Noordelijke regio, de regio van de cru's, van de Beaujolais.
Piemonts Deze bodems ontstaan op vlak of licht hellend terrein, door de ophoping van alluviaal (materiaal dat is afgezet door water van rivieren, beken, meren, enz.), of colluviaal (materiaal dat door zwaartekracht vanuit hogere positie lager komt te liggen). Doorheen de jaren kunnen alluviale en colluviale fasen elkaar opvolgen. Meestal zijn er 2 horizonten: een zanderige laag bovenop een diepere kleiachtige laag.
Roche pourrie Brokkelig en verweerd (geërodeerd) graniet, vaak rood gekleurd door aanwezigheid van ijzerkristallen. Komt vooral voor in de cru's Morgon, Chiroubles. Plaatselijk wordt dit ook 'saproliet' genoemd. Op deze bodem kan zich een zure zandgrond ontwikkelen, de zogenaamde 'saprosol' bodem. Deze term wordt alleen in de Beaujolais gebruikt.
Pierre dorées miniatuur|Pierre Dorées in de Zuidelijke Beaujolais regio. Dit is een rood-okerkleurige kalksteen rijk aan kleine kristallijne facetten. Deze facetten zijn crinoïdenschalen (een zeedier van hetzelfde geslacht als zee-egels). De gouden kleur is van gekristalliseerde ijzeroxiden in de vorm van hematiet, een zeer stabiel mineraal, dat de bodem zijn kenmerkende rode kleur geeft. Deze kalksteenlaag bevat ook witte vuursteen en komt voor in de Zuidelijke regio van de Beaujolais.
Het productieproces van de beaujolais Meer dan 90% van alle beaujolaiswijn wordt op minder gebruikelijke manier gemaakt dan in meeste andere wijnproducerende regio's. Het gaat hier om de koolzuurgasvergisting (macération carbonique). Bij deze methode worden de druiven (van het ras gamay) direct na de oogst in grote kuipen gedaan. De trossen gaan met steeltjes en al in de kuipen. Door het gewicht van de trossen worden de onderste druiven gekneusd. In het sap dat hieruit vrijkomt, komt de gisting op gang. Het koolzuurgas dat bij deze gisting ontstaat, stijgt op zijn beurt naar de bovenste trossen, waar het gas inwerkt. Tijdens dit proces worden de kleurstoffen en tannines afgebroken door de reeds ontstane alcohol en opgenomen door de vloeistof onder in de kuip. Door de grote druk van het koolzuurgas boven in de kuip, gaan de druiven van binnenuit gisten. Doordat hier geen zuurstof aan te pas komt, behoudt de wijn zijn fruitigheid.Na deze koolzuurgasinwerking wordt de zogenaamde lekwijn afgetapt en het residu wordt geperst en vervolgens ook toegevoegd. Als laatste stap vindt nog de malolactische gisting plaats, waarbij de appelzuren omgezet worden in zachte melkzuren.
Beaujolais nouveau Traditioneel wordt op de derde donderdag in november de beaujolais nouveau (in België de nouveau beaujolais en in Nederland de beaujolais primeur genoemd) op de markt gepresenteerd. Deze primeur is wijn van de eerste persing, met veel 'fruit', vaak nog wat schraal bij de eerste slok, maar in de afdronk kan al wel de kwaliteit van dat jaar en dat huis worden herkend. De beaujolais nouveau wordt jong gedronken en is geen bewaarwijn.
Beaujolais nouveau heeft geen aparte AOC erkenning, maar maakt deel uit van de AOC Beaujolais of AOC Beaujolais villages.
De cru's van de Beaujolais In de Beaujolais wijnregio’s zijn er 12 AOC’s:
AOC beaujolais of beaujolais supérieur (hoger alcoholgehalte dan beaujolais) in het Zuiden, is een regionale AOC. Zij komt voor in rood, wit en rosé. AOC beaujolais-villages is voorbehouden aan 39 gemeenten in het noordelijk deel van de Beaujolais. Daarbinnen mogen 10 gemeenten hun naam aan hun wijn geven. Deze 10 AOC's zijn rode Cru’s uit een specifieke gemeente of beperkt omschreven gebied in het Noorden.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van deze 10 rode cru’s, van Noord naar Zuid. Binnen sommige cru’s zijn er soms wel verschillen in smaak naargelang ondergrond en specifieke locatie van de wijngaarden (hoger of lager gelegen, oriëntatie). Naam Oppervlakte Voornaamste bodem’s Smaak kenmerkenSaint Amour310 haPiémont en graniet, pierres bleuesLicht en fruitig. Zachte cru.Juliénas540 haPierres bleues en piémontsFloraal, tanninerijk. Krachtige cru.Chénas220 haGraniet en divers piémonts gesteenteFruitig, elegant. Zachte cru.Moulin-a-Vent620 haGraniet en divers piémonts gesteenteVlezig, krachtig en complex. Krachtige cru.Fleurie790 haGraniet en klei, piémonts gesteenteFruitig, aromatisch en in de lagere klei gedeeltes krachtiger. Zachte cru.Chiroubles280 haGraniet-zand (roche pourris)Fruitig, zacht. Zacht(s)te cru.Morgon1060 haGraniet, Pierres Bleues en piémonts gesteente.Fruitig, Vlezig.Krachtige cru.Régnié380 haGraniet en divers piémonts gesteenteSoepel en fruitig. Zachtere cru.Brouilly1180 haKlei-Kalksteen, graniet, Pierres bleues en piémontsFruitig, rond en soepel, aromatisch. Zachtere cru.Côte de Brouilly300 haPierres bleues, piémonts en granietExpressief en verfijnd. Krachtige cru.
Witte Beaujolais wijnen Witte beaujolais wijnen worden exclusief gemaakt van chardonnay. Ze vormden in 2023 vier percent van de totale wijnproductie in de Beaujolais regio, wat overeenkomt met ongeveer 3.200.000 flessen.
De INAO voorziet voor witte beaujolaiswijnen een lastenboek. Ze worden gelabeled als Beaujolais Blanc als ze uit een van de 72 door INAO weerhouden dorpen komen (AOC sinds 1937), meestal gelegen in het zuidelijk deel van de regio, of ten oosten van de 10 cru’s in de vlakte naar de rivier Saone toe. De appelatie Beaujolais Blanc Villages (AOC sinds 1950) wordt gebruikt als ze uit een van de 38 door INAO weerhouden dorpen komen, voornamelijk gelegen in het noordelijke deel, rond de 10 cru’s. Bij 30 van deze dorpen kan de benaming ‘Villages’ vervangen worden door de naam van het dorp. In die zin sluiten ze gedeeltelijk aan bij het cru systeem van de rode wijnen.
Op de kalkbodems van de zuidelijke Pierres dorées is chardonnay krachtig, bloemig en rijp. Op de graniet en zandbodems van de Noordelijke Beaujolais, waar de temperatuur wat lager is, en het verschil tussen dag en nacht temperatuur zorgt voor meer zuren, is hij eerder droog en mineraal.
Druivenrassen Toegestane druivenrassen in beaujolais voor rode wijn zijn: Gamay noir à jus blanc Toegestane druivenrassen in beaujolais voor witte wijn zijn: Chardonnay
Afbeeldingen
Categorie:Bourgognewijn Categorie:Rhône Categorie:Geografie van Saône-et-Loire Categorie:Wijnstreek in Frankrijk