thumb|Geboortehuis van Descartes in La Haye en Touraine thumb|Collège La Flèche (1695) thumb|Descartes getekend door Jan Lievens rond 1647 René Descartes () of gelatiniseerd Renatus Cartesius (La Haye en Touraine, 31 maart 1596 – Stockholm, 11 februari 1650) was een uit Frankrijk afkomstige filosoof en wiskundige, die een groot deel van zijn leven in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden woonde. Zijn benadering van het probleem van de kennis en de aard van de menselijke geest speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van de filosofie. Hij is bekend om zijn uitspraak "Cogito, ergo sum"Oorspronkelijk in zijn Discours de la Méthode uit 1637 in het Frans verwoord als "Je pense, donc je suis." en wordt algemeen beschouwd als de vader van de moderne filosofie.Hardeman, Erik "Ik denk, dus ik besta", Ublad online, 24-03-2005, bezocht op 01-12-2012. Hij was een van de eersten die de filosofie van Aristoteles niet alleen verwierp, maar ook verving door een eigen filosofisch systeem. Daarmee legde hij de basis voor de 17e-eeuwse stroming van het rationalisme. Descartes was sterk beïnvloed door de vooruitgang in de natuur- en sterrenkunde en een van de centrale figuren van de wetenschappelijke revolutie. Hij gaf voor het eerst een idee van wat de natuurwetenschap in de toekomst zou bieden.
Descartes woonde en werkte twintig jaar in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, waar hij zijn belangrijkste publicaties schreef.Descartes woonde in Breda, Middelburg, Franeker en pendelde heen en weer tussen Leiden, Deventer, Harderwijk, Utrecht, Amersfoort, Oegstgeest, Santpoort, Egmond aan den Hoef en uiteindelijk Egmond Binnen. A Calendar of Descartes’ life for 1643Hij maakte er een gewoonte van om zijn verblijfplaats alleen aan enkele vrienden bekend te maken. In de wiskunde legde hij de basis voor de analytische meetkunde en leverde bijdragen aan de natuurkunde en fysiologie, maar zijn Verhandeling over de methode (1637) behoort tot zijn invloedrijkste werk.
Descartes' methode van en visie op onderzoek kreeg navolging in heel Europa. Zijn werk werd gepropageerd door Spinoza, Nicolas Malebranche, Leibniz en door de wiskundige Frans van Schooten, die een boek over het (wiskundige) werk van Descartes schreef. Er vonden hevige discussies plaats tussen voor- en tegenstanders en in veel gevallen werd het refereren aan het werk van Descartes verboden. Volgens de tegenstanders zou het toepassen van het dualisme van Descartes leiden tot atheïsme. Benoemingen aan de universiteiten waren afhankelijk van het al of niet cartesiaan zijn. Rond 1700 was de aandacht voor de cartesiaanse filosofie voorbij en verschoven naar de dan modernere filosofische systemen van Spinoza, Locke en Leibniz.
Biografie Jeugd Descartes werd geboren op 31 maart 1596 in La Haye en Touraine (nu Descartes) in Indre-et-Loire. Hij was het derde kind van Joachim Descartes (1563 – 1640) en Jeanne Brochard (c. 1566 – 1597).Hij had een oudere broer Pierre (1591 – 1660) en een oudere zus Jeanne (over wie verder geen gegevens bekend zijn). Ook had hij een halfzus Anne (1611 – ?) uit het tweede huwelijk (1600) van zijn vader met Anne Morin (1579 – 1634). Zijn moeder, de dochter van een burgemeester van Nantes, stierf op 13 mei 1597 in het kraambed, dertien maanden na Descartes' geboorte. Descartes leefde vervolgens bij zijn grootmoeder, Jeanne Sain Brochard (? - 1610), aangezien zijn vader minimaal drie tot zes maanden per jaar in Rennes moest verblijven vanwege zijn positie als raadsheer in het Parlement van Bretagne. In 1606 of 1607Stanford Encyclopaedia of Philosophy: René Descartes, "1606 or 1607"Encyclopaedia Britannica: René Descartes, "1606" werd Descartes naar het Jezuïetencollege van La Flèche gezonden, in navolging van zijn broer Pierre. Hij verbleef daar tot 1614 en kreeg les in klassieke talen, wiskunde en Aristoteliaanse filosofie, maar was ontevreden over het leerplan. Descartes was een knappe leerling en overtuigde zijn leraren ervan het best te kunnen leren wanneer hij in bed lag. Dit tot de middag in bed liggen heeft hij zijn verdere leven volgehouden. In december 1614 studeerde hij af aan La Flèche.https://web.archive.org/web/20150608175438/http://www.bookine.net/descartes-bio.htm Daarna begon hij een studie rechten aan de universiteit van Poitiers, zoals zijn vader had gewenst, die hij afrondde in 1616.http://plato.stanford.edu/entries/descartes-works/history.htmlJean-Robert Armogathe, Vincent Carraud en Robert Feenstra, "La licence en droit de Descartes. Un placard inédit de 1616" in: Nouvelles de la République des lettres, 1988, nr. 11, p. 122-145 Vervolgens woonde Descartes in Saint-Germain-en-Laye bij Parijs, waar hij teruggetrokken leefde en mogelijk leed aan zenuwaanvallen. Hij overwoog een functie in het openbaar bestuur, maar ging in plaats daarvan reizen.
Descartes als militair en als reiziger In 1618 vertrok hij naar Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, waar hij zich als vrijwilliger aansloot bij het Staatse leger van prins Maurits bij Breda. De achtergrond van zijn besluit om naar die stad te gaan is niet duidelijk. Een mogelijke reden is dat Descartes werd gefascineerd door toegepaste wiskunde, zoals die in de vestingbouw werd toegepast en ontwikkeld was door Simon Stevin. Descartes raakte op 10 november 1618 bevriend met Isaac Beeckman, een Nederlandse arts, filosoof en wiskundige, die zich opstelde als een oudere broer. Tot 1619 werkten ze samen aan muziek, vrije val, de kettinglijn als kegelsnede en de hydrostatische paradox.
Na het uitbreken van de Dertigjarige Oorlog werd Descartes benoemd tot officier in het leger van de katholieke Maximiliaan I van Beieren, dat vocht in Bohemen. Of Descartes deel nam aan de Slag op de Witte Berg en de verovering van Praag is niet bekend. Hij was geen echte militair: zijn belangrijkste reden om aan de oorlog deel te nemen was om de wereld en de mensen beter te leren kennen, schreef hij in Discours de la Methode. Descartes bracht een bezoek aan de laboratoria van Tycho Brahe in Praag en dat van diens opvolger Johannes Kepler (in Regensburg).
In de nacht van 10 november 1619, beter bekend als Sint-Maarten, kreeg hij te Neuburg an der Donau een drietal visioenen. Naar zijn eigen zeggen had hij drie maanden niets gedronken, maar heeft hij toen de grondslagen van een "wonderbaarlijke" wetenschap ontdekt. In zijn derde droom zag hij een woordenboek en een gedicht. De eerste regel luidde "Quod vitae sectabor iter?" ("Wat voor levensweg zal ik gaan leiden?"). Descartes zocht naar een verklaring hiervan en meende dat het visioen stond voor een combinatie van filosofie en wijsheid. In zijn ogen was het niet verbazingwekkend dat het werk van dichters, zelfs als ze niets dan onnozele versjes schrijven, rijk was aan uitspraken die belangrijker, zinniger en beter geformuleerd waren dan wat in de geschriften van filosofen kon worden aangetroffen.Descartes (2010) Regels om richting te geven aan het verstand & en ander vroeg werk, p. 211. Niet lang daarna nam hij ontslag uit het leger en maakte een pelgrimsreis naar de Basiliek van het Heilig Huis in Loreto, om de heilige maagd te danken voor het verkregen inzicht. thumb|left|Pierre de Bérulle (1575-1629) Rond 1625 kwam hij in contact met pater Marin Mersenne, een wiskundige, die hem beloofde zijn manuscript Traité du Monde te publiceren. Descartes verwerkte daarin zijn ideeën die het systeem van Aristoteles konden vervangen, over de aard van het licht, een theorie van de kleuren, de muziek, de elementaire deeltjes van de materie, het ontstaan van de sterren, de banen van planeten en kometen, de zwaartekracht en eb en vloed.Descartes, R. (2011) De wereld. De mens. Het zoeken naar de waarheid. p. 10. Ook kardinaal Pierre de Bérulle moedigde hem aan zijn theorieën verder uit te werken. Ondertussen ontwikkelde Descartes zijn ideeën in de raadselachtige, topzware en onvoltooide Regulae ad directionem ingenii (Regels om richting te geven aan het verstand) waarin hij de analytische meetkunde en de samenhang tussen de verschillende wetenschappen belichtte. Hij vond dat men zich in de eerste plaats moest beperken tot onderwerpen waarover zekere en onbetwijfelbare kennis mogelijk is.Descartes (2010) Regels om richting te geven aan het verstand en ander vroeg werk, p. 219. Vanwege de vele passages over natuurfilosofie, kennisleer en metafysica vormen de Regulae een rijke bron van filosofische inzichten die in Descartes' latere filosofie - vaak in aangepaste vorm - zouden terugkeren.Descartes (2010) Regels om richting te geven aan het verstand en ander vroeg werk, p. 224. Kritiek op zijn werk richt zich voornamelijk op zijn metafysica.Descartes. Brief over de Liefde, p. 6. Vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Theo Verbeek. Historische Uitgeverij. Groningen.
Descartes in Nederland 1628-1649 thumb|left|Drukwerk van Descartes rond 1640. In oktober 1628 reisde Descartes naar Middelburg, waar ooit zijn vriend Beeckman woonde, die inmiddels was verhuisd naar Dordrecht. Descartes schreef later niemand te hebben ontmoet met wie hij echt kon discussiëren. In april 1629 schreef hij zich in aan de Universiteit van Franeker en was gedurende enkele maanden student van Adriaan Metius.Galard, J. (1985) Descartes en Nederland, p. 59. In: La France aux Pays-Bas. De reden die Descartes opgaf voor zijn keus voor Nederland was dat het klimaat er beter [was] om te denken, waarbij hij doelde op de vrede, terwijl elders de Dertigjarige Oorlog woedde. Descartes was inmiddels steeds meer geïnteresseerd geraakt in toegepaste kennis als optica en anatomie. Tijdens zijn verblijf in het noorden woonde hij in afzondering op het Sjaerdemaslot en nodigde tevergeefs een Franse kok en instrumentmaker of lenzenslijper uit om hem te assisteren. Eind juni 1630 schreef hij zich in aan de Universiteit Leiden en werd student bij Jacobus Golius. In oktober 1630 brak hij met Isaac Beeckman, die hij ten onrechte beschuldigde van plagiaat.Galard, J. (1985) Descartes en Nederland, p. 61. In: La France aux Pays-Bas. Via Beeckman ontmoette hij Hendricus Reneri en trok in Deventer bij hem in in de Lange Bisschopstraat.Van Geert Groote tot Van Vlooten. Wandelroute, Deventer Humanisme Hij correspondeerde met Maarten van den Hove, Vopiscus Fortunatus Plempius en de Leidse hoogleraar wiskunde Frans van Schooten. Het coördinatenstelsel, waarvoor Descartes de aanzet had gegeven, werd door van Schooten en diens leerlingen verder uitgewerkt. Met Jan Stampioen had hij een aanvaring. Toen hij de veroordeling van Galileo Galilei in 1633 vernam, hield hij de publicatie van zijn Traité du Monde tegen.Descartes, R. (2011) De wereld. De mens. Het zoeken naar de waarheid. p. 11. Bibliotheek Descartes in acht banden. Band 2. Redactie Erik-Jan Bos, Hans van Ruler. Boom, Amsterdam. thumb|René Descartes, de Franse filosoof en wiskundige woonde in 1640 op Rapenburg 21, Leiden