Jebiwott Lornah Kiplagat (Kabiemit, 1 mei 1974) is een Nederlandse langeafstandsloopster van Keniaanse origine.
Kiplagat heeft verschillende wereldrecords in handen, verzamelde vier wereldtitels en één Europese titel. Kiplagat richt zich niet alleen op de weg, maar is ook actief op de baan en in het veld. Daarnaast runt zij sinds 2000 samen met haar man en trainer/manager Pieter Langerhorst in Iten, Kenia, haar eigen trainingscentrum. Sinds 2003 komt zij officieel uit voor Nederland, waarvoor zij ook driemaal uitkwam op de Olympische Spelen. Zij is lid van de Alkmaarse atletiekvereniging Hylas.
Biografie Jeugd Lornah Kiplagat werd geboren in het ziekenhuis van Kabiemit, maar groeide op in het dorpje Kapboit. Kapboit is een klein dorp gelegen in de westelijke Riftvallei, een gebied waaruit een groot gedeelte van de Keniaanse wereldtoppers afkomstig is. Met name de nabijgelegen stad Eldoret is befaamd als het trainingscentrum van vele lopers. Lornah kwam ter wereld onder de naam "Jebiwott", wat zoiets betekent als "geboren bij overvloedige regenval". Geen originele naam, aangezien de maand mei in Kenia midden in de regentijd valt. Wanneer Jebiwott veertien jaar is, geeft ze zichzelf naar Keniaans gebruik een tweede naam: "Lornah"; ze kiest hiervoor omdat ze dit gewoon een mooie naam vindt. Lornah is het tiende kind dat geboren is in het gezin van haar vader Matii en haar moeder Rebecca. De eerste drie maanden van haar leven wordt ze opgevoed door een tante, omdat haar moeder door uitputting niet in staat is voor haar te zorgen. Nadat Lornah met haar ouders herenigd wordt, groeit ze op in een voor Keniaanse begrippen rijk gezin. Haar vader Matii heeft na het vertrek van de Engelse kolonisators in 1963 voor weinig geld veel land kunnen kopen en ze hebben dan ook een grote boerderij met meer dan 100 koeien en veel schapen en geiten. Ze heeft een gelukkige en onbezorgde jeugd en houdt zich onder andere bezig met het letten op de koeien. Een bezigheid waar ze niet altijd succesvol in is. Als Lornah vijftien jaar is, gaat ze naar het voortgezet onderwijs in Kipsaos, naar een kostschool voor meisjes. Op deze school wordt voor het eerst haar talent voor hardlopen ontdekt. Ze blijkt niet alleen goed in hardlopen, maar ook op haar cijferlijsten is ze een uitblinker. Ze krijgt daarom een beurs aangeboden om geneeskunde te gaan studeren in India. Ze ziet echter af van dit aanbod, nadat een neef van haar die haar voorging, psychotisch terugkeerde. In plaats van naar India te vertrekken gaat ze naar Nakuru. Het is de bedoeling dat ze zal intrekken bij haar idool Susan Sirma. Die staat echter op het punt te verhuizen en in plaats daarvan trekt ze in bij Selina Komen. Ze traint echter wel samen met Susan Sirma en vanaf dat moment begint haar carrière als hardloopster.
Successen op de weg Toen ze nog Keniaanse was, zorgde Lornah Kiplagat al voor een opmerkelijke prestatie door als eerste en enige vrouw tot nu toe zowel de Falmouth Road Race (Cape Cod, Massachusetts, Verenigde Staten) als de Peachtree Road Race (Atlanta, Georgia, VS) te winnen. Deze prestatie wist ze drie jaar achter elkaar te bewerkstelligen, in 2000, 2001 en 2002. Inmiddels heeft zij de Falmouth Road Race in totaal nu al vier keer gewonnen en de Peachtree Road Race zelfs vijfmaal, de laatste keer op 4 juli 2006. Tot haar overige overwinningen behoren onder andere de marathon van Amsterdam, Rotterdam, Osaka en Los Angeles, waarvan de laatste tweemaal.
Keniaanse stelt Nederlandse recordlijst bij In 1999 verhuisde Kiplagat naar Nederland. Vier jaar later, in 2003, ontving zij een Nederlands paspoort, waarna ze voor Nederland kon uitkomen op de grote internationale toernooien. Dat waren dit jaar allereerst de wereldkampioenschappen in Parijs, waar zij met een vierde plaats op de 10.000 m al dicht bij een podiumplaats kwam. Meer nog dan haar klassering maakte haar eindtijd indruk, want met 30.12,53 verbrijzelde zij het bestaande Nederlandse record met ruim anderhalve minuut! Enkele weken daarvoor had ze in Stockholm ook al het record op de 5000 m verbeterd, door met 14.56,43 als eerste Nederlandse onder de 15-minutengrens te duiken. Ten slotte ging op 2 november tijdens de New York City Marathon het record van Carla Beurskens eraan, doordat Kiplagat het presteerde om in 2:23.43 over de finish te komen, bijna 3 minuten sneller dan Beurskens in 1987.
Het volgende jaar stond grotendeels in het teken van de Olympische Zomerspelen in Athene, waar Kiplagat opnieuw voor de 10.000 m koos. Ze werd daarin uiteindelijk vijfde in 30.31,92. Haar zesde plaats tijdens de WK veldlopen in de vette Brusselse klei dat jaar verdient trouwens eveneens vermelding.
Nationaal en internationaal eremetaal In 2005 besloot Kiplagat om dat jaar het baanseizoen en dus ook de wereldkampioenschappen in Helsinki over te slaan en zich te concentreren op de weg- en veldloopkampioenschappen. Misschien wel juist daardoor werd 2005 een topjaar in haar toch al zo succesvolle atletiekloopbaan. Allereerst werd zij in februari Nederlands kampioene, door bij de nationale kampioenschappen op de weg in Schoorl de 10 km te winnen. Vervolgens won ze in april de marathon van Rotterdam bij de vrouwen in 2:27.36. De maanden erna zegevierde Kiplagat in diverse sterk bezette, lucratieve wedstrijden in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Daarna trok zij zich terug in het Amerikaanse Boulder om zich voor te bereiden op het WK halve marathon in oktober en de New York City Marathon in november. Deze onderbreking betaalde zich uit. Voor het eerst wist ze een medaille in de wacht te slepen tijdens een mondiaal kampioenschap: op 2 oktober 2005 veroverde zij bij het WK halve marathon in het Canadese Edmonton de zilveren plak. Een maand later werd ze in New York echter slechts tiende. "Wegens ademhalingsproblemen miste ik de laatste tien kilometer de kracht om mee te gaan met de kopgroep." Later bleek dat de medicijnen die zij mocht slikken vanwege een astmatische aandoening, inmiddels hun werking hadden verloren.Uit Lornah Kiplagat: medailles voor Nederland door Cors van den Brink, bron: zie hierboven De hoge luchtvochtigheid tijdens de marathon deed de rest. Gelukkig was er in december tijdens de EK veldlopen in Tilburg van enig lichamelijk ongerief geen sprake meer; ze pikte zelfs de gouden medaille in en mocht zich als eerste Nederlandse Europees kampioene veldlopen noemen. Op 7 januari 2006 werd ze dan ook gekozen tot Nederlands atlete van 2005.
Het ene succes na het andere Ook 2006 begint goed: in haar woonplaats Groet wordt ze andermaal Nederlands kampioene op de 10 km. Na dit succes richt ze zich op de WK veldlopen in Japan in april, waar zij als nieuwbakken Europees veldloopkampioene niet mag ontbreken. En alweer volgt er een groot succes: in Fukuoka behaalt ze achter viervoudig wereldkampioene Tirunesh Dibaba een zilveren medaille. Opnieuw is ze de eerste Nederlandse ooit die een medaille verovert op een dergelijk wereldkampioenschap. Veel tijd om erbij stil te staan heeft Kiplagat niet, want de volgende opgave ligt alweer in het verschiet: kwalificatie voor de 10.000 m tijdens de Europese kampioenschappen in Göteborg. Zij kiest hiervoor het Nederlands kampioenschap op 25 mei in Vught uit en daar slaagt ze glansrijk: Lornah Kiplagat lapt vrijwel het gehele veld en wordt kampioene in 32.20,37, ruimschoots voldoende voor Göteborg. De maanden erna neemt ze in de Verenigde Staten deel aan verschillende lucratieve stratenraces, die ze bijna allemaal wint. Ze loopt er echter ook een blessure op, die haar hindert in haar voorbereiding voor de EK in Göteborg. Desondanks bepaalt ze op 8 augustus gedurende het grootste deel van de 10.000m-race het tempo. Toch kan zij niet verhinderen dat zij in de laatste ronde door vier concurrentes voorbij wordt gesprint. Lornah wordt in de overigens zeer goede tijd van 30.37,26 vijfde, al is ze blij dat zij na haar blessure zo snel heeft kunnen lopen.
Beste van de wereld Daarna trekt Kiplagat zich terug in haar trainingskamp in Kenia om zich voor te bereiden op de volgende opgaven van dat jaar: de Dam tot Damloop in september, het wereldkampioenschap 20 km op de weg in oktober en natuurlijk de New York City Marathon in november. De resultaten zijn opnieuw meer dan indrukwekkend: bij de Dam tot Damloop verbetert ze haar eigen beste wereldprestatie op de 10 Eng. mijl uit 2002 met vier seconden tot 50.50 en in het Hongaarse Debrecen verovert ze haar eerste wereldtitel, daarbij en passant het Europese record op de 15 km en het wereldrecord op de 20 km verbeterend tot respectievelijk 47.10 en 1:03.21. In New York ten slotte wordt ze achtste. Nauwelijks verrassend staat Lornah Kiplagat aan het einde van 2006 op de eerste plaats van de IAAF-ranglijst; ze mag zich 's-werelds beste wegatlete van het jaar noemen. Al met al is 2006 het meest succesvolle jaar in de atletiekcarrière van Lornah Kiplagat. Dat onderkent ook de KNAU, die haar benoemt tot lid van verdienste. Daarbij noemt voorzitter Wim Slootbeek Kiplagat een atlete, die 'met meer oranje loopt dan vele andere Nederlanders'.Persbericht KNAU (09-10-’06), Kiplagat Lid van Verdienste KNAU, Website KNAU
Wereldkampioene veldlopen Veel tijd om bij te komen en te genieten van haar successen gunt Lornah Kiplagat zichzelf niet. Er staat haar immers alweer een volgend doel voor ogen: wereldkampioene veldlopen worden in haar geboorteland Kenia. Wederom trekt zij zich ter voorbereiding terug in haar eigen trainingscentrum in Iten, waar zij harder traint dan ooit. Tevens besluit zij om het NK 10 km op de weg in Schoorl dit keer aan zich voorbij te laten gaan. In plaats daarvan test zij haar conditie op 11 februari 2007 tijdens de Keniaanse veldloopkampioenschappen in Mombassa, tevens een prima gelegenheid om het parkoers van de WK veldlopen goed te leren kennen. Onder zeer hete en vochtige omstandigheden wint ze de race over 8 km onbedreigd. Vervolgens neemt zij op 25 februari in Puerto Rico deel aan een 10 km-race, opnieuw onder hete, vochtige omstandigheden met bovendien veel wind. Ook die race wint ze. Kiplagat staat op scherp voor de grote slag in Mombassa, een maand later.
"Dit is het mooiste moment uit m’n sportcarrière. Eentje om kippenvel van te krijgen."Uit Als verloren dochter door Marco Knippen, bron: zie hierboven Zo omschrijft Lornah Kiplagat op 24 maart 2007 haar overwinning bij de vrouwen tijdens de WK veldlopen in het Keniaanse Mombassa. Onder snikhete omstandigheden snelt de nieuwbakken Nederlandse in haar geboorteland ten aanschouwen van 30.000 voormalige landgenoten ongenaakbaar naar de overwinning. Acht kilometer lang heeft zij op zo'n superieure wijze het tempo gedicteerd, dat tweevoudig wereldkampioene Tirunesh Dibaba uit Ethiopië als eerste van de achtervolgers op 24 seconden achterstand wordt gezet. Een overwinning kortom om in te lijsten. Vanzelfsprekend werd ook dit nog nooit eerder door een Nederlandse gepresteerd.