Het Panthéon is een gebouw in het 5e arrondissement (midden in het Quartier Latin) van de Franse hoofdstad Parijs. De architect Jacques Germain Soufflot bouwde het monument in de 18e eeuw oorspronkelijk als een kerk gewijd aan Genoveva van Parijs (Sainte-Geneviève); het is sinds de Franse Revolutie bekend als begraafplaats van beroemde Fransen. Soufflot wilde een klassiek gebouw realiseren met de lichtheid van een gotische kathedraal. Bij de bouw werden de open muren massiever uitgevoerd om structurele redenen.
Geschiedenis In 1744 beloofde koning Lodewijk XV dat hij, als hij zou herstellen van zijn ernstige jichtaanval, op de plaats van de oude abdij van Sainte-Geneviève een nieuwe kerk zou bouwen. De Markies van Marigny, een broer van Madame de Pompadour, werd aangewezen om de belofte van de koning waar te maken. Soufflot, een beschermeling van Marigny werd aangesteld om een ontwerp te maken, en de bouw van het Panthéon begon.
Het ontwerp bestond uit een Grieks kruis met een portiek van Korinthische zuilen. Het beeldhouwwerk in het fronton was van de hand van David d'Angers. De afmetingen waren enorm, het gebouw moest 110 meter lang bij 84 meter breed worden, en 83 meter hoog. Hoewel de funderingen al in 1758 gelegd waren, werd het pas in 1789 voltooid. De naam Panthéon verwijst naar het Pantheon in Rome waar het op moest gaan lijken. Uiteindelijk vertoont het meer overeenkomsten met de St Paul's Cathedral (Londen).
Het midden van de verticale staaf van het kruis op het dak van het Panthéon is het nulpunt van de driehoeksmeting voor de Tranchotkaart. Deze kaart werd omstreeks 1810 gemaakt in opdracht van Napoleon voor het Franse leger. Vanuit dit punt werden alle andere punten gemeten.
Het nieuwe regime na de Franse Revolutie zag in het imposante neoclassicistische gebouw een soort tempel ter ere van Frankrijk, en veranderde de functie van kerk naar mausoleum voor beroemde Fransen. Daarna is nog enkele keren van functie gewisseld, maar in 1885 werd het officieel een 'tempel' voor de grote Fransen.
Er is één Nederlander in het Panthéon begraven, namelijk Jan Willem de Winter uit Kampen.
Slinger van Foucault In 1851 hing de Franse fysicus Léon Foucault (1819-1868) een gewicht aan een touw in de koepel op. De slinger leverde het bewijs dat de aarde om zijn as draait. Het Musée des arts et métiers in Parijs stelde sinds 1855 de originele slinger permanent tentoon. Deze Foucault-slinger werd getoond als deel van de collectie, en werd in 1995 tijdelijk verhuisd naar het Panthéon vanwege renovatie in het museum. Voor de heropening in 2000 werd het origineel teruggegeven en hangt in het Panthéon een kopie. Jules Guyot heeft in het Panthéon met deze slinger geëxperimenteerd om de afplatting van de Aarde en de loodlijn te bestuderen.
Crypte center|thumb|800px|Panorama van het interieur van het Panthéon Boven de ingang van het Panthéon staat de tekst Aux grands hommes la patrie reconnaissante, oftewel 'Voor de grote mannen, het dankbare vaderland'. De immense crypte van het gebouw werd bestemd als laatste rustplaats voor de 'grote mannen' van Frankrijk, onder wie Soufflot zelf.
De uitdrukking 'grote mannen' is overigens niet letterlijk te nemen aangezien er ook vijf 'grote vrouwen' in het Panthéon zijn opgenomen, namelijk Marie Curie, Geneviève de Gaulle-Anthonioz, Germaine Tillion (alleen in naam, de kist bevat alleen aarde uit haar oorspronkelijke graf), Simone Veil en sinds 30 november 2021 Joséphine Baker. Zij zijn tot nu toe de enige vrouwen die deze eer te beurt viel op grond van hun eigen verdiensten. Verder werd Sophie Berthelot (zij was de eerste vrouw die werd bijgezet in het Panthéon), de echtgenote van de scheikundige en politicus Marcellin Berthelot, bijgezet in een gezamenlijk graf, nadat beiden op 18 maart 1907 waren overleden.
De beslissing om iemand bij te zetten in het Panthéon is in het verleden aan verschillende instanties en machtige personen (o.a. Napoleon) overgelaten. In de Vijfde Franse Republiek is het verlenen van deze (postume) eer voorbehouden aan de President van de Republiek.
Lijst van in het Panthéon opgenomen personen De lijst hieronder bevat alle personen die ooit in het Panthéon opgenomen werden, zouden worden en diegenen die uit het Panthéon verwijderd werden Bijzetting Caveau Naam Bijzonderheden 1791 Verwijderd in 1794 na ontdekking van zijn correspondentie met Lodewijk XVI, begraven in de Église Saint-Étienne-du-Mont 1791 Crypte Voltaire 1792 Verplaatsing van de overblijfselen naar het Panthéon niet uitgevoerd 1793 Vermoorde afgevaardigde, overblijfselen uit het Panthéon verwijderd 1793 Verwijderd wegens beschuldiging van verraad 1794 Verwijderd wegens beschuldiging van verraad 1794 Crypte 1806 V 1806 V 1807 V 1807 V 1807 Verwijderd uit het Panthéon 1807 V 1808 V 1808 V 1808 V 1808 IV 1808 V 1808 V Alleen een urn met zijn hart is aanwezig 1809 V , comte de Saint-Christau 1809 III 1809 III , comte de Laboissière 1809 III Alleen een urn met zijn hart is aanwezig 1809 V Alleen een urn met zijn hart is aanwezig 1809 III Alleen een urn met zijn hart is aanwezig 1809 III , comte de Champmol 1810 III 1810 III , comte de Saint-Hilaire 1810 III 1810 XXII , duc de Montebello 1810 III , comte de Fleurieu 1811 III 1811 III , cardinal de Kellie 1811 II , baron de Sénarmont Alleen een urn met zijn hart is aanwezig 1811 III 1811 III 1811 II 1812 II 1812 IV , comte de Huessen Nederlands persoon 1813 II , comte de Brissac 1813 II , comte de Ham 1813 II 1813 II 1813 II 1814 II 1814 IV 1814 II , duc de Massa di Carrara 1815 II 1815 II 1829 Crypte 1885 XXIV 1889 XXIII Bijgezet bij de viering van het honderdjarig jubileum van de Franse Revolutie 1889 XXIII Bijgezet bij de viering van het honderdjarig jubileum van de Franse Revolutie 1889 XXIII Bijgezet bij de viering van het honderdjarig jubileum van de Franse Revolutie 1889 XXIII Bijgezet bij de viering van het honderdjarig jubileum van de Franse Revolutie, alleen zijn as is bijgezet 1894 XXIII President, meteen bijgezet nadat hij vermoord was, kleinzoon van Lazare Carnot 1907 XXV Sophie Berthelot is samen met haar man begraven. 1908 XXIV In 1902 begraven in het familiegraf in het Cimetière de Montmartre 1920 Escalier Alleen hart 1924 XXVI 1933 XXV 1948 XXV Nobelprijswinnaar 1948 XXV Nobelprijswinnaar 1949 XXVI Eerste zwarte persoon die werd bijgezet 1950 XXVI Zijn vader is ook bijgezet in het Panthéon. Victor wilde bij zijn vader begraven worden. 1952 XXV Bijgezet op de honderdste verjaardag van zijn dood 1964 VI Moulin is gecremeerd in het crematorium van Père-Lachaise. Op 19 december 1964, de twintigste Bevrijdingsdag van Frankrijk, is zijn as bijgezet. 1987 VI Nobelprijswinnaar, bijgezet op de honderdste verjaardag van zijn geboorte 1988 VI Bijgezet op de honderdste verjaardag van zijn geboorte 1989 VII Bijgezet bij de viering van het tweehonderdjarig bestaan van de Franse Revolutie 1989 VII Bijgezet bij de viering van het tweehonderdjarig bestaan van de Franse Revolutie 1989 VII , markies de Condorcet Bijgezet bij de viering van het tweehonderdjarig bestaan van de Franse Revolutie 1995 VIII Nobelprijswinnaar. Oorspronkelijk begraven in Sceaux. 1995 VIII Tweevoudig Nobelprijswinnares; eerste vrouw die op grond van haar verdiensten is bijgezet (niet de eerste vrouw die is bijgezet). Oorspronkelijk begraven in Sceaux. 1996 VI Politicus en schrijver 2002 XXIV père Schrijver, dramaturg 2018 VI Minister, eerste vrouwelijke voorzitter Europees Parlement. Ze is samen met haar man Antoine bijgezet. 2021 XIIIEerste vrouw van kleur die een grafmonument in het Panthéon heeft gekregen. Haar stoffelijke resten blijven begraven in Monaco.20242026Allereerste historicus die is bijgezet. Ook zijn vrouw Simonne Vidal ligt hier bij hem begraven, maar wordt niet geëerd.
Bijzonderheden Caveau IV staat bekend als de caveau gereserveerd voor protestanten. De caveaus aan de linkerzijde, nummers XIV tot en met XXI, zijn voorlopig nog leeg.
Zie ook Universiteit Parijs 1 Panthéon-Sorbonne Lijst van Parijse bezienswaardigheden
Externe link Website van het Panthéon Website van Things to do in Paris - het Panthéon
Categorie:Kerkgebouw in Parijs Categorie:Begraafplaats in Parijs Categorie:Voormalig kerkgebouw in Frankrijk Categorie:Neoclassicistisch bouwwerk Categorie:5e arrondissement (Parijs) Categorie:Historisch monument in Parijs