thumb|Friese gemeenten in 2010 thumb|Indeling 18e/19e eeuw Dit is een lijst met voormalige Friese gemeenten.
Als het grondgebied van een opgeheven gemeente over meerdere gemeenten is verdeeld, is het grootste deel bij de eerstgenoemde ontvangende gemeente gevoegd. Grenscorrecties tussen gehandhaafde gemeenten zijn niet in de lijst opgenomen.
Naamgeving bestuurlijke entiteiten *: nieuw gevormde gemeentelijke entiteit die een naam gekozen heeft, die nog niet eerder is gebruikt door een andere gemeentelijke entiteit (naamswijziging): een gemeentelijke entiteit die, zonder wijzigingen aan het grondgebied, gekozen heeft voor een nieuwe naam
Bij een herindeling ontstaat altijd een nieuwe bestuurlijke entiteit, de nieuwe entiteit kan ervoor kiezen een oude naam te handhaven. Echter er is juridisch sprake van "samenvoeging met" van de oude entiteit (en geen toevoeging aan), deze informatie is voor de leesbaarheid en herkenbaarheid wellicht hier weggelaten. Bijvoorbeeld Haskerland is samengevoegd met een deel van Schoterland tot de nieuwe bestuursentiteit Haskerland.
2019 Dongeradeel > Noardeast-Fryslân* Ferwerderadiel > Noardeast-Fryslân* Kollumerland en Nieuwkruisland > Noardeast-Fryslân*
2018 Franekeradeel > Waadhoeke* het Bildt > Waadhoeke* Menameradiel > Waadhoeke* Leeuwarderadeel > Leeuwarden Littenseradiel > Leeuwarden, Súdwest-Fryslân, Waadhoeke*
2015 De Friese Meren > De Fryske Marren (naamswijziging)
2014 Boarnsterhim > De Friese Meren*, Heerenveen, Leeuwarden en Súdwest-Fryslân Gaasterlân-Sleat > De Friese Meren* Lemsterland > De Friese Meren* Skarsterlân > De Friese Meren* en Heerenveen
2012 Súdwest Fryslân > Súdwest-Fryslân (naamswijziging)
2011 Menaldumadeel > Menameradiel (naamswijziging) Bolsward > Súdwest Fryslân* Nijefurd > Súdwest Fryslân* Sneek > Súdwest Fryslân* Wûnseradiel > Súdwest Fryslân* Wymbritseradiel > Súdwest Fryslân*
2009 JaarAantalGemeenten1851 431934 421942 441984 312011 272014 242018 202019 18
Dantumadeel > Dantumadiel (naamswijziging)
1999 Ferwerderadeel > Ferwerderadiel (naamswijziging)
1989 Tietjerksteradeel > Tytsjerksteradiel (naamswijziging)
1987 Wonseradeel > Wûnseradiel (naamswijziging)
1985 Boornsterhem > Boarnsterhim (naamswijziging) Gaasterland-Sloten > Gaasterlân-Sleat (naamswijziging) Littenseradeel > Littenseradiel (naamswijziging) Scharsterland > Skarsterlân (naamswijziging) Wymbritseradeel > Wymbritseradiel (naamswijziging)
1984 Baarderadeel > Littenseradeel* Barradeel > Franekeradeel, Het Bildt en Harlingen Dokkum > Dongeradeel* Doniawerstal > Scharsterland* en Wymbritseradeel Franeker > Franekeradeel Franekeradeel > Franekeradeel Gaasterland > Gaasterland-Sloten* Haskerland > Scharsterland*, Lemsterland en Heerenveen Hemelumer Oldeferd > Nijefurd* en Gaasterland-Sloten* Hennaarderadeel > Littenseradeel* Hindeloopen > Nijefurd* Idaarderadeel > Boornsterhem* en Smallingerland Oostdongeradeel > Dongeradeel* Rauwerderhem > Boornsterhem* Sloten > Gaasterland-Sloten* Stavoren > Nijefurd* Utingeradeel > Boornsterhem* en Scharsterland* Westdongeradeel > Dongeradeel* Workum > Nijefurd* IJlst > Wymbritseradeel
1979 Staveren > Stavoren (naamswijziging)
1956 Hemelumer Oldephaert en Noordwolde > Hemelumer Oldeferd (naamswijziging)
1934 Aengwirden > Heerenveen Schoterland > Heerenveen en Haskerland
1816 Per 1-10-1816 is de Franse indeling (geëffectueerd per 1-1-1812) ongedaan gemaakt, waarbij de grietenijen van voor 1812 zijn hersteld.
Zie ook Gemeentelijke herindelingen in Nederland
Externe links en "Repertorium van Nederlandse gemeenten" 1812–2011, KNAW, 2006/2011 Online download (archive.org) Gemeentelijke en provinciale samenvoegingen, herindelingen en naamswijzigingen sinds 1988 Overzicht van gemeentelijke herindelingen sinds 1991 (CBS)
Gemeenten, Voormalig Friesland