Het Berchmanianum of Collegium Berchmanianum is een voormalig religieus studiehuis en kloosterverblijf in het zuidoosten van Nijmegen. Het pand staat aan de Houtlaan 4, aan de noordoostelijke rand van de wijk Brakkenstein. Het behoorde oorspronkelijk toe aan de Sociëteit van Jezus.

Met de bouw van dit complex werd in 1927 begonnen, waarna het twee jaar later als klooster en studiehuis openging. Later heeft het gebouw nog diverse andere functies gehad.

In 2002 is het gebouw opgenomen in het Rijksmonumentenregister.Berchmanianum, Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, geraadpleegd 7 juli 2013 Sinds oktober 2018 is het voormalige Berchmanianum-klooster zelf in gebruik als extra bijgebouw van de Radboud Universiteit, die hier in de onmiddellijke nabijheid ligt.Verbouwing klooster 3 miljoen duurder voor Radboud Universiteit, de Gelderlander, 15 april 2016Nijmegen op de kaart, gemeente Nijmegen, geraadpleegd 7 juli 2013

Geschiedenis Stichting In 1923 werd de Katholieke Universiteit Nijmegen (tegenwoordig de Radboud Universiteit) opgericht, destijds in de Nijmeegse binnenstad. Tijdens het daaropvolgende decennium bouwden vele religieuze orden gemeenschappen in de stad voor hun leden voor studenten of docenten in de nieuwe vestiging. Monnikendam on the Waal, Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, geraadpleegd 7 juli 2013

In 1928 stichtten de jezuïeten in de buurt van het landgoed Brakkenstein een nieuw studiehuis, gewijd aan de in 1892 heilig verklaarde Jan Berchmans (1599-1621), een jezuïet uit Diest (Vlaams-Brabant). In feite was dit studiehuis een voortzetting van het Collegium Berchmanianum in Oudenbosch, een philosophicum of wijsgerig-theologische vooropleiding. Het studiehuis annex klooster werd in 1929 geopend. Op 4 februari 1930 kwam er toestemming om in de tuin van het klooster een begraafplaats aan te leggen.Begraafplaats klooster Berchmanianum, Het Huis van Nijmeegse Geschiedenis, geraadpleegd 7 juli 2013

Tijdens de Tweede Wereldoorlog

In 1941 liet de Gestapo de drukkerij van het Berchmanianum stilleggen, zodat er geen bladen zouden worden uitgegeven die door de Duitsers waren verboden. Op 30 mei 1942 vorderde de Schutzstaffel het gebouw. Een deel van de inventaris van de kloosterlingen werd toen in beslag genomen door de Hauptsturmführer Karl Birkel, de rest werd elders ondergebracht. Het Berchmanianum kreeg van de SS een nieuwe bestemming als "kweekruimte" voor het zogeheten Lebensbornproject: het verwekken van kinderen die van het Arische ras waren. Voor zover bekend zijn daar echter toen nooit daadwerkelijk kinderen geboren in het kader van dat project.

Op 7 augustus 1943 werd het gebouw in beslag genomen door militairen van het 365e bataljon (afkomstig uit Bonn) van de Ersatz-Brigade Großdeutschland, die het interieur opnieuw voor zichzelf inrichtten. De kloosterlingen moesten vertrekken; ca. 10 van hen werden opgevangen bij families in Brakkenstein, de anderen gingen naar kloosterboerderijen. In de winter van dat jaar verbleven er in het Berchmaniaunum ook soldaten uit de Elzas, die noodgedwongen dienden in het Duitse leger.

In september 1944 kwam het Berchmanianum terug in handen van de jezuïeten, die daar bleven studeren. Tijdens Operation Market Garden was het gebouw in gebruik als veldhospitaal voor Amerikaanse soldaten.Berchmanianum, Netwerk Oorlogsbronnen

1967 tot 2016 thumb|Pater neemt afscheid van het pand. Omstreeks 1970 was de campus van de Katholieke Universiteit Nijmegen geheel verplaatst vanuit het Nijmeegse centrum naar Heijendaal. Het in het Berchmanianum gevestigde philosophicum kwam zodoende meteen in de nabijheid van de universiteitscampus te liggen.

Van 1967 tot 2016 kreeg het Berchmanianum een herbestemming als verzorgings- en verpleeghuis voor broeders en paters van diverse katholieke congregaties en ordes. De bibliotheek en het archief van de jezuïeten bleven wel bewaard.Bewoners, berchmanianum.nl, geraadpleegd 7 juli 2013. In 1970 vroeg de kloosterorde toestemming om het kerkhof uit te breiden, wat echter werd geweigerd. In 1972 kreeg het kloosterbestuur toestemming om overleden paters voortaan op de begraafplaats Jonkerbos bij te zetten.

Op 9 december 2016 verhuisden de laatste bewoners vanuit het Berchmanianum naar de nieuwe zorgappartementen in de wijk Brakkenstein naast het gelijknamige klooster.Laatste kloosterbejaardenoord voor mannelijke religieuzen in Nederland sluit, Omroep Gelderland, 8 december 2016

Overname door de Radboud Universiteit In 2013 bereikte de Radboud Universiteit overeenstemming tot overdracht met de eigenaar van het Collegium Berchmanianum. Het klooster stond pal aan de rand van het universitaire gebouwencomplex, en leende zich daardoor goed als extra academiegebouw. Het college van bestuur en verschillende diensten, die voordien in het bestuursgebouw aan de Comeniuslaan hun huisvesting hadden, zijn sinds 2018 in het vroegere Berchmanianum-klooster gehuisvest.Collegium Berchmanianum wordt academiegebouw Radboud Universiteit. Nieuwsbericht Radboud Universiteit d.d. 4 oktober 2013, geraadpleegd 26 januari 2014

Het oppervlak van de universiteitscampus groeide hierdoor met ongeveer 7,5 hectare, en in het Berchmanianum kwamen 300 nieuwe werkplekken beschikbaar. De hoofdingang van het Berchmanianum werd verplaatst van de Houtlaan naar de campuszijde, pal tegenover het Erasmusgebouw. De kloostertuin is wel deels bewaard gebleven.Geschiedenis van het Berchmanianum, Radboud Universiteit

Architectuur De architecten waren Joseph Cuypers en diens zoon, Pierre Cuypers jr.. Zij waren de zoon respectievelijk kleinzoon van Pierre Cuypers, de ontwerper van onder meer het Rijksmuseum in Amsterdam. De ramen voor het klooster werden in 1928 aan het atelier Cuypers geleverd door Joep Nicolas.

Het gebouw is verdeeld in twee grote vleugels, gescheiden door een klokkentoren met daarin een trappenhuis. Op het kruispunt daarvan zijn gemeenschappelijke voorzieningen aangebracht, zoals een eetzaal op de begane grond en op de eerste verdieping een kapel. De ramen zijn bij de bouw van het klooster zodanig aangebracht dat er geen uitzicht op de straat mogelijk was; het klooster moest namelijk zo geïsoleerd mogelijk blijven. De gang bij de stafkamer heeft een lambrisering van veelkleurige geglazuurde tegels.

De eenbeukige kapel is voorzien van een spitstongewelf. In 1955 werd er ook een muurschildering van het Laatste Oordeel aangebracht door Gerard Bruning.

Afbeeldingen

Zie ook Jezuïeten Collegium Berchmanianum (Oudenbosch) Canisianum (Maastricht)

Publicaties Het Berchmanianum. Van studiehuis tot academiegebouw. Nijmegen, Van Tilt, 2019,

Externe link Berchmanianum op de website van Radboud Universiteit

Categorie:Rijksmonument in Nijmegen Categorie:Bouwwerk van de Radboud Universiteit Nijmegen Categorie:Jezuïetenonderwijs Categorie:Jezuïetenklooster Categorie:Brakkenstein Categorie:Voormalig klooster in Gelderland