Het Congres van Lokale en Regionale Overheden van de Raad van Europa (kort: Congres van Lokale en Regionale Overheden of Congres) is een instelling van de Raad van Europa waar de lokale en regionale overheden van de 46 lidstaten worden vertegenwoordigd. Het Congres bestaat uit twee kamers, de Lokale Kamer en de Regionale Kamer. Plenaire zittingen van het Congres vinden plaats in het Palais de l'Europe in Straatsburg, waar het permanente Secretariaat is gevestigd.

Het Congres van Lokale en Regionale Overheden is een pan-Europese politieke vergadering. Het bestaat uit 6 leden, die hun post bekleden op basis van verkiezingen, zoals regionaal of lokaal raadslid zijn of burgemeester of hoofd van een regionale overheid. Deze leden vertegenwoordigen meer dan 130.000 autoriteiten van de 46 lidstaten.

Het Congres streeft ernaar om de lokale en regionale democratie te bevorderen, om het lokale en regionale bestuur te verbeteren en om het zelfbestuur te versterken. Het toepassen van de beginselen die zijn vastgelegd in het Europees Handvest inzake Lokale Autonomie, is een belangrijk aandachtspunt van het Congres. Het Congres moedigt decentralisatie en regionalisering aan naast grensoverschrijdende samenwerking tussen steden en regio's.

Ontstaansgeschiedenis

Het Congres van Lokale en Regionale Overheden, in zijn huidige vorm, is opgericht op 14 januari 1994 door middel van Statutaire Resolutie 94(3) van het Comité van Ministers van de Raad van Europa. Statutory Resolution (94) 3 relating to the setting up of the Congress of Local and Regional Authorities of Europe, Comité van Ministers van de Raad van Europa 14 januari 1994. Maar de voorgeschiedenis van het Congres laat zien dat er al een meer dan vijftig jaar aan geschiedenis is op het gebied van lokale en regionale democratie in Europa.

De Conferentie van Lokale Overheden van Europa werd opgericht in 1957 door de Raad van Europa. De eerste zitting vond plaats in Straatsburg op 12 januari 1957. De voorzitter was de Franse politicus Jacques Chaban-Delmas. Hij was Voorzitter van de Conferentie van januari 1957 tot en met januari 1960. In 1975 richtte het Comité van Ministers de Conferentie van Lokale en Regionale Overheden op. Deze verving de Conferentie van Lokale Overheden en bracht, naast de lokale overheden, ook vertegenwoordigers van Europese regio’s samen. In 1979 deze Conferentie werd de Permanente Conferentie van Lokale en Regionale Overheden van Europa.

Zes jaar later, in 1985, nam de Permanente Conferentie het Europees Handvest inzake Lokale Autonomie aan. Hiermee werd de toenemende rol van een van de belangrijkste prestaties van de Conferentie, de ontwikkeling van lokale democratie, erkend. Vanaf 1985 konden de lidstaten het Handvest ondertekenen en sindsdien hebben alle lidstaten van de Raad van Europa het Handvest ondertekend. In 1994 vroeg de Permanente Conferentie het Comité van Ministers om haar statuut verder te ontwikkelen en de Permanente Conferentie werd omgevormd tot het huidige Congres van Lokale en Regionale Overheden van de Raad van Europa. Tijdens de Top van Warschau in 2005, bevestigden de Staatshoofden en Regeringsleiders van de lidstaten van de Raad van Europa het belang voor Europa van lokale en regionale democratie, benadrukten de belangrijke rol van het Congres in deze missie en ondersteunde het mandaat van het Congres.Top van Warschau 2005

In oktober 2010 nam het Congres een grootschalige hervorming van zijn structuur en werkzaamheden aan. De bedoeling van deze hervorming was de invloed van zijn bezigheden te vergroten en de efficiëntie van het Congres en de relevantie ervan voor Europese burgers en hun gekozen vertegenwoordigers te verbeteren. De nieuwe prioriteiten concentreren zich op vijf terreinen: toezien op lokale en regionale democratie, observeren van lokale en regionale verkiezingen, verlenen van doelgerichte hulp na toezicht en observatie, bevorderen van de lokale en regionale dimensie van mensenrechten en gestroomlijnde thematische activiteiten.

Een belangrijke verandering in de structuur van het Congres is onder andere het opzetten van drie nieuwe commissies: een monitoringcommissie, een governancecommissie en een current affairscommissie. Bovendien is het Statutair Forum opgericht, is het mandaat van Congresleden verlengd van twee naar vier jaar en wordt de eis dat 30 % de vertegenwoordigers in de nationale delegaties vrouw moet zijn ook toegepast op plaatsvervangende leden. Daarnaast is de rol van het uitvoerende orgaan van het Congres, het Bureau, versterkt en zijn aangenomen documenten voortaan onderworpen aan een duidelijkere en concretere vervolgprocedure.

Naar aanleiding van deze hervorming, nam het Comité van Ministers een herziene versie aan van de Statutaire Resolutie en het Handvest van het Congres in januari 2011. Statutory Resolution CM/Res(2011)2 relating to the Congress of Local and Regional Authorities of the Council of Europe and the revised charter appended thereto, Comité van Ministers van de Raad van Europa 19 januari 2011. In maart 2012 nam het Congres zijn nieuwe Reglement van Orde aan.Reglement van Orde De nieuwste aandachtspunten van het Congres werden vastgesteld in 2013.

Rol Het Congres vertegenwoordigt de meer dan 130.000 regio’s en lokale overheden in Europa. Het streeft ernaar om de democratie te versterken en de diensten op regionaal en lokaal niveau te verbeteren. Het Congres neemt aanbevelingen en opinies aan op basis van rapporten. Deze worden voorgelegd aan het Comité van Ministers en/of de Parlementaire vergadering. Bovendien neemt het Congres resoluties aan en houdt toezicht op de lokale en regionale overheden in de lidstaten. Door samenwerking met partners is het Congres in staat om zijn doelstellingen te bereiken. Deze partners zijn nationale en internationale verenigingen, waarnemers en andere partners. Het Congres stelt drie verschillende soorten rapporten op als onderdeel van zijn taak om toezicht te houden op lokale en regionale democratie. Dit zijn: monitoring en thematische rapporten en rapporten van verkiezingsobservaties.

Dialoog met overheden Als onderdeel van het toezicht dat het Congres houdt op regionale democratie in Europa, is het Congres regelmatig in dialoog met de lidstaten van de Raad van Europa. Het Comité van Ministers, waaronder de 46 Ministers van Buitenlandse Zaken van de lidstaten, de Conferentie van ministers, die verantwoordelijk zijn voor lokale en regionale overheden, en hun Stuurgroepen, zoals de Stuurgroep van Lokale en Regionale Democratie (CDLR), zijn belangrijke partners hierbij. De voorzitter en de secretaris-generaal van het Congres houden het Comité van Ministers enkele malen per jaar op de hoogte van de activiteiten. Daarbij is er ook ruimte voor het uitwisselen van standpunten. Het Congres heeft bovendien direct contact met nationale overheden, vooral bij officiële bezoeken aan de lidstaten, bij vervolgbezoeken of bij observatie van lokale en regionale verkiezingen.Meer informatie over dialoog met overheden

Organisatie Bureau

Het Bureau van het Congres is verantwoordelijk voor de plenaire zittingen, de coördinatie van het werk van de twee Kamers en de commissies, en het budget. Het bestaat uit de leden van de beide Kamers en staat onder leiding van de voorzitter van het Congres.

Lokale Kamer thumb|Sessie van het Congres De belangrijkste taak van de Lokale Kamer is toezien op lokale democratie en verkiezingen aan de hand van het Europees Handvest inzake Lokale Autonomie. Dit handvest voorziet in mogelijkheden tot dialoog tussen de gemeenschappen en geeft ze één stem. De Lokale Kamer houdt zich ook bezig met maatschappelijke kwesties en ondersteunt samenwerking tussen Europese steden. Voorbeelden van onderwerpen waar de Kamer zich mee bezighoudt zijn interculturele dialogen, e-democratie en multiculturalisme. Het streeft er ook naar om de beginselen van lokale democratie buiten Europa te bevorderen, onder andere door middel van Euro-Arabische dialogen tussen steden en Euro-Mediterrane samenwerking. Tijdens de plenaire zittingen, twee keer per jaar, neemt de Kamer aanbevelingen, resoluties en besluiten aan. Waar nodig, kan de Kamer ook een van haar leden vragen om een rapport te schrijven over een kwestie op zijn gebied van expertise. De Lokale Kamer kan alleen kwesties behandelen die binnen haar jurisdictie vallen, te weten belangrijke en actuele kwesties die te maken hebben met de lokale dimensie in Europa. Ook kan de Kamer een debat beginnen in het Congres. België en Nederland hebben vertegenwoordigers van de gemeenten in deze Kamer zitten.Lijst van de leden van Lokale Kamer

Regionale Kamer De Regionale Kamer bestaat uit vertegenwoordigers van de overheden die tussen het lokaal en centraal niveau in zitten. Ze zijn of zelfstandig, of ze hebben bevoegdheden die lijken op die van de staat. Een regio wordt pas als regio erkend als ze daadwerkelijk de mogelijkheid heeft om zelf volledig de verantwoordelijkheid te nemen voor een aanzienlijk deel van de openbare aangelegenheden. Dit moet in overeenstemming zijn met het subsidiariteitsbeginsel en moet in het algemeen belang zijn. De Regionale Kamer houdt zich bezig met de rol van de regio’s binnen de lidstaten, regionale democratie, interregionale samenwerking en de regionale economie. De Nederlandse delegatie in deze Kamer bestaat uit vertegenwoordigers van de provincies.Leden van de Regionale Kamer

Statutair Forum Op 19 januari 2011 werd de herziene versie van het Handvest van het Congres aangenomen. Een van de gevolgen hiervan is dat de Permanente Commissie is vervangen door het Statutair Forum. Dit Forum bestaat uit de voorzitters van alle nationale delegaties en de leden van het Bureau van het Congres. Het Forum handelt namens het Congres tussen de sessies in. De Voorzitter kan het Forum bijeen roepen op elk moment dat hij dat nodig acht.

Commissies

In oktober 2010 heeft het Congres drie nieuwe commissies geïntroduceerd, die de vier oude commissies hebben vervangen. Deze nieuwe commissies waren: de monitoringcommissie, de governancecommissie en de current affairscommissie.

Monitoringcommissie De monitoringcommissie is opgericht om ervoor te zorgen dat lidstaten hun verplichtingen uit het Europees Handvest inzake Lokale Autonomie respecteren. Met andere woorden, de commissie is verantwoordelijk voor het toezicht op de implementatie van het Handvest. Bovendien houdt de commissie toezicht op institutionele veranderingen in de regio’s in Europa en stelt rapporten op met betrekking tot de lokale en regionale democratie. Deze rapporten moedigen staten aan hun situatie, met betrekking tot het Handvest, te evalueren en obstakels voor de implementatie te identificeren.Monitoringcommissie

Governancecommissie De governancecommissie is verantwoordelijk voor zaken die gerelateerd zijn aan het statutair mandaat van het Congres. Dit zijn onder andere openbare financiën, grensoverschrijdende en interregionale samenwerking, e-democratie en samenwerkingen met intergouvernementele instellingen.Governance Commissie

Current Affairs Commissie De taak van de current affairs commissie is de rol van regionale en lokale overheden bestuderen in het licht van de problemen in de moderne maatschappij. Daarbij houdt de commissie zich bezig met thematische kwesties, zoals sociale cohesie, onderwijs en duurzame ontwikkeling, bezien vanuit de kernwaarden van de Raad van Europa.Current Affairs Commissie In 2024 werd de Current Affairs Commissie omgedoopt tot Social Inclusion and Human Dignity Commissie.

Groep van Onafhankelijke Experts