thumb|280px|De Ridderzaal tijdens de conferentie (9 mei 1948) Het Congres van Europa in Den Haag, door velen beschouwd als het eerste federale 'moment' in de Europese geschiedenis, werd gehouden als 'Congres van Europa in Den Haag' van 7 tot 11 mei 1948 met meer dan 750 afgevaardigden afkomstig uit 26 Europese landen alsmede waarnemers uit Canada en de Verenigde Staten. Oud-minister Piet Kerstens was voorzitter van van het Nederlands organiserend comité. Kerstens speelde een opvallende rol bij de organisatie van het Congres van Europa. Kort nadat het idee voor een groots Europees congres was gelanceerd, stelde Kerstens – toen senator voor de Katholieke Volkspartij, voormalig minister van Economische Zaken en vicevoorzitter van de Independent League for European Cooperation (ILEC) – voor om het congres in Den Haag te laten plaatsvinden. Hij werd vervolgens benoemd tot voorzitter van het Nederlands organiserend comité.
Als voorzitter was Kerstens verantwoordelijk voor de volledige logistieke voorbereiding van het congres. Dit omvatte het verwerven van financiële middelen binnen Nederland om honderden afgevaardigden uit vrijwel alle West‑Europese landen te kunnen ontvangen, vervoeren en huisvesten. Door het tekort aan hotelaccommodatie in Den Haag werden veel deelnemers ondergebracht in particuliere woningen. Daarnaast coördineerde Kerstens de uitgifte van toegangspassen, de vertaling van congresdocumenten in het Frans en Engels, het dupliceren van amendementen op ontwerp‑resoluties en de inrichting van een persruimte. Met steun van de lokale en nationale autoriteiten verkreeg Kerstens toestemming om het Binnenhof te gebruiken – het voormalige paleis van de graven van Holland en tegenwoordig de zetel van de Nederlandse regering, met de beroemde Ridderzaal. In deze naast het parlement gelegen zaal komen jaarlijks de Staten‑Generaal bijeen, waar de koningin de Troonrede uitspreekt. Het congres vond hier zijn belangrijkste plenaire bijeenkomsten, wat bijdroeg aan de internationale uitstraling en symbolische betekenis van het evenement.
Europese politieke samenwerking Het congres bracht vertegenwoordigers bijeen uit een breed politiek spectrum, en voorzag hen van de mogelijkheid om ideeën te bespreken over de ontwikkeling van de Europese politieke samenwerking. Belangrijke politieke figuren die deelnamen waren onder andere Konrad Adenauer, Winston Churchill, Harold Macmillan, Anthony Eden, David Maxwell Fyfe, Pierre-Henri Teitgen, François Mitterrand (beiden minister in Robert Schuman's regering), drie voormalige Franse premiers, Paul Reynaud, Édouard Daladier, Paul Ramadier, Paul van Zeeland, Paul-Henri Spaak, Albert Coppé en Altiero Spinelli. Namens de Nederlandse politiek waren notabele figuren aanwezig als Hendrik Brugmans, later (1950 tot 1972) de eerste rector van het Europacollege.
thumb|Aankomst van Winston Churchill bij de Ridderzaal (9 mei 1948)
Een breed scala van filosofen (waaronder de Brit Bertrand Russel en de Fransman Raymond Aron), kunstenaars (waaronder de Nederlander Willem Asselbergs, de Italiaanse Nobelprijswinnaar Salvatore Quasimodo en de Noorse auteur Arnulf Øverland), economen (waaronder de Fransman Jean Monnet en de Duitser Walter Hallstein), journalisten, kerkleiders, advocaten, hoogleraren, ondernemers en historici hadden ook een actieve rol in het congres.
De Spaanse politicus Salvador de Madariaga stelde tijdens het congres de oprichting voor van een Europacollege. Dit zou een college worden waar academici uit veel verschillende landen konden studeren en samenleven. Sommigen van hen afkomstig uit landen die nog tot kort daarvoor in staat van oorlog met elkaar verkeerden.
Daarnaast sprak het Congres van Den Haag ook over de toekomstige structuur en rol van de Raad van Europa. Teitgen en Maxwell-Fyfe waren belangrijke krachten bij de Raad van Europa bij het creëren van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
thumb|Aankomst van Anthony Eden bij de Ridderzaal (9 mei 1948)
Gevolgen Op het congres werd een oproep gedaan voor een politieke, economische en monetaire unie van Europa. Deze conferentie bleek later een mijlpaal die een grote invloed had op de vorming van de Europese Beweging, die kort daarna werd opgericht.
Het congres voorzag in een instrument om de publieke opinie ten voordele van de Europese eenheid te vergroten. Op 20 juli 1948, tijdens de bijeenkomst van de ministers van de West-Europese Unie in Den Haag, deed Schuman's minister van Buitenlandse Zaken Georges Bidault een voorstel voor de instelling van een Europese Vergadering (gerealiseerd in de latere Raad van Europa ) en een douane- en economische politieke unie (de latere Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal alsmede de twee gemeenschappen van de Verdragen van Rome). De conclusies van het congres werden als zodanig het beleid van de Franse regering en vervolgens het onderwerp van Europees overheidsbeleid.
Zie ook Lijst van Nederlandse afgevaardigden bij het Congres van Den Haag (1948) Europese Beweging Internationaal Ligue Européenne de Coopération Économique (LECE) Verdrag van Rome Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
West-Europese Unie
Externe links Politieke resolutie van het Congres van Den Haag CVCE Speak up Europe blog Europese Beweging Archief bronnen betreffende het Congres van Den Haag (1948) kunnen worden raadgepleegd bij de Historische Archieven van de Europese Unie in Florence Overheid Luxemburg: The Congress of Europe in The Hague (7–10 May 1948)
Categorie:Geschiedenis van de Europese Unie
Categorie:Conferentie in de 20e eeuw Categorie:Evenement in Den Haag Categorie:Internationaal recht in Den Haag Categorie:Gebeurtenis in 1948