Stephen Ullmann (Ullmann István) (Boedapest, 31 juli 1914 - Kidlington, 10 januari 1976)Oxford dictionary of national Biography, 2004, 55 :868, 869 was een Brits-Hongaarse taalwetenschapper die een grote rol speelde in de semantiek (betekenisleer).
Leven en werk Ullmann studeerde aan de Universiteit van Boedapest (nu de Loránd Eötvös-universiteit) bij hoogleraar Zoltán Gombocz, die bij hem de interesse wekte voor de taalkunde, en dan in het bijzonder voor de semantiek. In 1936 promoveerde hij er op een proefschrift over de invloed van de Italiaanse renaissance op het literair taalgebruik in het EngelsUllmann, Stephen, 1936, Olasz hatások a renaissance-kori angol irodalmi nyelvben, Boedapest 1936. Deze twee elementen, stylistiek en semantiek, bleven een rol in zijn oeuvre spelenUllmann, Stephen, 1940, The epic of the Finnish nation, London, Pilot Press 1940Ullmann, Stephen 1972, Reconstituirea valorilor stilistice, Poetică şi stilistică. Orientări moderne, Bucureşti, Editura Univers, 1972.
In 1939 vestigde hij zich in het Verenigd Koninkrijk. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werkte hij bij Radio London voor de Monitoring Service, waar hij nazipropaganda analyseerde en in het Engels vertaalde. Tegelijk publiceert hij over literatuur en stylistiek. Na de oorlog ging hij Romaanse talen en filologie doceren aan de Universiteit van Glasgow. Daar publiceerde hij de eerste twee van zijn drie invloedrijke werken over Semantiek.Ullmann, Stephen 1951 The Principles of Semantics, Oxford, Basil Blackwell 1954. In 1953 werd hij hoogleraar Romaanse filologie aan de Universiteit van LeedsUllmann, Stephen, 1963, Semantics. An Introduction to the Science of Meaning, Oxford, Basil Blackwell & Mott Ltd, 1962
In 1976 doceerde hij een jaar als gastdocent aan Harvard. Vanaf 1968 tot aan zijn dood vervulde hij de leerstoel romaanse talen aan de Universiteit van Oxford. Hij overleed in een postkantoor in Kidlington, bij Oxford in 1976.
Invloed De invloedrijkste werken van Stephen Ullmann zijn the Principles of Semantics (1951) en Semantics, an introduction to the science of meaning (1963). Hij toont hierin een opvatting over betekenis die sterk verwant is aan de Saussure.Ullmann 1951:71 De wat ondoorzichtige termen van de Saussure, signifiant en signifié,de Saussure, Ferdinand, 1916, Cours de linguistique générale, Parijs, Payot 1995de Saussure 1916:158 vervangt hij door het begrijpelijkere name en sense. Betekenis ontstaat door de onderlinge relatie tussen name en sense enerzijds en de invloed van naburige begrippenValeurs bij de Saussure (1916:158,159) anderzijds.Ullmann 1951:71,77,78 Ullmann schetst de hele ontwikkeling van de semantiek van BréalBréal, Michel, 1897 Essai de sémantique, Paris, Hachette, 1897 tot aan zijn tijdgenoten. De stap-voor-stapaanpak van de ontwikkelingen in de semantiek en de vele voorbeelden, maken zijn werk toegankelijk en leesbaar. Andreas BlankBlank, Andreas, 1999, Why do new meanings occur ? a cognitive typology of the motivations for lexical semantic change. Berlin, Mouton de Gruyter 1999, p. 61-89 constateert dat Ullmann sinds de jaren 90 van de 20e eeuw steeds minder geciteerd wordt. Kennelijk is de invloed van zijn ideeën aan het afnemen.
referenties
Categorie:Brits hoogleraar Hoogleraar Categorie:Taalkundige Categorie:Structuralistische taalkunde Categorie:Semantiek