Wurster Nordseeküste is een Duitse gemeente, die door gemeentelijke herindeling is ontstaan op 1 januari 2015. De gemeente ligt in de deelstaat Nedersaksen.
De gemeente telt volgens de meest recente statistiek inwoners.
Indeling
De gemeente omvat de volgende acht officiële Ortsteile, ongeveer van noord naar zuid, zie plattegrondje: 1.Nordholz, waar een dependance van het gemeentehuis staat, met: Deichsende Scharnstedt Spieka Spieka-Neufeld Wanhöden Wursterheide 2.Cappel, met: Cappel-Neufeld 3.Midlum, met: Kransburg 4.Padingbüttel met: Altendeich Rotthausen 5.Dorum, waar het gemeentehuis staat, met: Dorum-Neufeld 6.Misselwarden met: Niederstrich Oberstrich 7.Mulsum met: Lewing Wierde 8.Wremen, met: Hofe Hülsing Rintzeln Schottwarden.
Bijzonderheden inzake diverse Ortsteile Cappel: aantal inwoners:In 2017. Dit geldt ook voor de cijfers van de andere hierna vermelde plaatsen.705. Cappel-Neufeld: een kleine badplaats met een haventje, en met campings, aan zee Midlum: aantal inwoners: 1.681. Ten dele gelegen in het Hohensteinsforst, een bos dat ten dele natuurreservaat is. Van 1219-1282 stond hier een klooster. Vóór 1700 komt het dorp op landkaarten e.d. ook voor onder de naam Milsum. Kransburg: de plaatsnaam is van de kraanvogel afgeleid. Gelegen ten zuiden van Midlum. In de Tweede Wereldoorlog hebben de Duitsers in de omgeving van Kransburg een nep-vliegveld (Scheinflugplatz) aangelegd. Enige malen zijn de Geallieerden erin getrapt, waardoor een voor het echte militaire vliegveld, enige kilometers verderop, bedoeld luchtbombardement geen schade van betekenis veroorzaakte. Het huidige Kransburg is een gehucht, dat voornamelijk uit een meertje met daaromheen een vakantiehuisjespark bestaat. Padingbüttel: aantal inwoners: 485; oudste schriftelijke vermelding in 1365. Dorum: aantal inwoners: 3.588; oudste schriftelijke vermelding in 1312. Reeds in de 11e eeuw bestond hier de winterdijk Niederstrich. In juli 1757 werd het dorp door een grote brand nagenoeg geheel verwoest. Dorum-Neufeld: 7 km ten westen van Dorum zelf; Het in het langgerekte, smalle poldergebied Neufeld gelegen Dorum-Neufeld is een badplaats met campings, veel vakantiehuisjes, wellnessvoorzieningen zoals een golfslagbad, een zwavelhoudend Heilbad, en een jachthaven. Het ligt aan de Waddenzee. Misselwarden: aantal inwoners: 426. De Catharinakerk in het dorp is bezienswaardig, met name vanwege 17e-eeuwse wandschilderingen. Het oudste gedeelte van het godshuis is romaans en dateert van het eind van de 13e eeuw. Wijd en zijd beroemd is de kerkklok van deze kerk, die gegoten werd in 1459 en Gloriosa wordt genoemd. Mulsum: aantal inwoners: 543. In de Mariakerk bevindt zich een retabel uit omstreeks 1430. Nordholz: aantal inwoners: 7.248, inclusief de zeker 6 onderhorige plaatsjes; het grootste (6.511 hectare), volkrijkste en belangrijkste Ortsteil van Wurster Nordseeküste, grenzend aan Cuxhaven. Hier bevinden zich o.a. het vliegveld en het luchtvaartmuseum. Spieka: hieronder ressorteren Cappel-Neufeld en Spieka-Neufeld, twee havenplaatsjes aan de Waddenzee met enige visserij en toerisme. Wanhöden: aantal inwoners: 380; oudste vermelding in 1509; ten oosten van de A 27, in het bosrijke gebied Hohe Lieth gelegen, in het uiterste noordoosten van de gemeente. In de buurt van Wanhöden liggen de onder Geschiedenis vermelde hunebedden. Wremen: aantal inwoners: 1.944; locatie van de archeologische site Feddersen-wierde; oudste vermelding van Wremen in 1304; van 1905 tot 1946 was er een eenheid van de Kriegsmarine gestationeerd, die over vier grote houwitsers (28 cm. geschut) beschikte.
Geografie De gemeente Wurster Nordseeküste ligt in het noorden van Nedersaksen, ten noorden van de monding van de Wezer in de Noordzee, eigenlijk de Waddenzee. Bremerhaven ligt ongeveer 19 kilometer ten zuiden van de gemeente.
Het grootste gedeelte van de gemeente is overwegend laag polderland, beschermd door een hoge zeedijk. Ten westen van deze dijk bevinden zich kwelders met hoge natuurwaarde. Dit gebied maakt deel uit van het Nationaal Park Nedersaksische Waddenzee.
In het uiterste noordoosten ligt binnen de gemeente, bij Nordholz en Midlum, een klein stuk hogere grond (geestgrond). Dit is een lage, ten dele beboste, heuvelrug, die een eindmorene uit de voorlaatste ijstijd (Saalien) is, en geologisch en landschappelijk wat op de Hondsrug in de Nederlandse provincie Drenthe lijkt. Deze heuvelrug heet Hohe Lieth of Wurster Heide en strekt zich van noord naar zuid uit van Altenwalde, gem. Cuxhaven, tot bij Sievern (gem. Geestland), dat niet ver van Bremerhaven ligt.
Aangrenzende gemeentes en gebieden In het westen: de Waddenzee In het noorden: Cuxhaven In het oosten: Wanna (Samtgemeinde Land Hadeln) In het zuidoosten en zuiden: Geestland
Verkeer
Door het oosten van Wurster Nordseeküste loopt in noord↔zuid-richting de Autobahn A 27. Afritten naar lokale wegen in het gemeentegebied zijn nummer 3 Nordholz, enige kilometers ten zuidoosten van dit dorp (te Wanhöden), en nummer 4, Neuenwalde, bijna 6 kilometer ten oosten van Dorum.
Door de gemeente loopt de spoorlijn Bremerhaven - Cuxhaven. Passagierstreinen op deze lijn (uurdienst) hebben stopplaatsen te Nordholz, Dorum en Wremen. Busverkeer binnen de gemeente is beperkt tot belbuslijnen, en in de spitsuren, op dagen, dat er op de scholen les wordt gegeven, enkele schoolbusdiensten.
Nordholz beschikt sinds 1958 over een militair, vooral door de Duitse marine gebruikt vliegveld, de Fliegerhorst Nordholz. Het heeft een betonnen, 45 meter brede en 2.440 meter lange, start- en landingsbaan. De ICAO-code luidt ETMN, de IATA-code NDZ/FCN. Het veld ligt 22 meter (72 voet) boven zeeniveau. Het vliegveld ligt ten zuidoosten van het dorp Nordholz. Voor civiel luchtverkeer wordt dit veld gebruikt onder de naam See-Flughafen Cuxhaven/Nordholz (IATA-code: FCN, ICAO-code: ETMN). Er vinden geen andere vluchten plaats dan met privé-zakenvliegtuigen e.d.. Direct noordelijk van dit marinevliegveld ligt Flugplatz Nordholz-Spieka (ICAO-code: EDXN), vooral bedoeld voor de zweefvliegsport. Het heeft een graspiste van 725 x 40 meter.
Aan de Waddenzee liggen binnen de gemeentegrenzen kleine havens in Wremen, Spieka-Neufeld en Dorum-Neufeld. Deze zijn vooral in gebruik voor de pleziervaart, hoewel sommige ook nog thuishavens zijn voor een zeer kleine zeevisserijvloot.
Economie De belangrijkste middelen van bestaan zijn vooral het toerisme, en daarnaast enige landbouw en zeevisserij, met name op garnalen. Industrie en nijverheid zijn van geen betekenis.
Geschiedenis
Zie voor de periode t/m 2014 ook de artikelen over de in de gemeente gelegen plaatsen.
Reeds in de Jonge Steentijd hebben in deze streek, vooral op en rondom de heuvelrug Hohe Lieth of Wurster Heide, mensen gewoond. Bij Wanhöden bevindt zich een slechts gedeeltelijk bewaard gebleven hunebed, Großsteingrab Wanhöden of Riesenhütte genaamd. Het wordt toegeschreven aan dragers van de Trechterbekercultuur (3500-2800 v. Chr.); later waren er ook dragers van de Klokbekercultuur actief, zoals uit archeologisch onderzoek ter plaatse in 1979 is gebleken. Iets meer naar het zuidwesten, bij afrit 3 van de A27, ligt een ander restant van een hunebed, (Henkenstein). Deze megalietmonumenten zijn gecatalogiseerd onder Sprockhoff-nummers 605 en 606. Ook bij Midlum ligt nog zo'n hunebed.
In de eerste eeuwen van de jaartelling was de Feddersen-wierde bij Wremen door vermoedelijk Germanen bewoond. Ter plaatse werden in de jaren vanaf 1955 veel archeologische opgravingen verricht.
In de vroege middeleeuwen vestigden zich in het gebied Land Wursten aanvankelijk Saksen, die wegtrokken (mogelijk naar Engeland). Hun plaats werd in de 7e eeuw ingenomen door Friese emigranten, die tot circa 1700 een zeer archaïsche variant van de Friese taal, het Wurstfries, spraken.
De naam Wursten heeft niets met worst te maken, maar is een verbastering van wurtsaten of wurtsassen. Dit betekent: mensen, die zitten (wonen) op een Wurt of Warft, Gronings: wierde, een terp. Veel dorpskerken en belangrijke huizen of boerderijen in deze streek, gebouwd vóór de tijd, dat er goede dijken waren, staan tot op de huidige dag op een Warft. Vanaf omstreeks 1238 was er sprake van een min of meer onafhankelijke Wurster boerenrepubliek, bestuurd door een college van 16 raadgevers.
Een vermelding uit 860, in een geschrift over vermeende wonderbare genezingen op het graf van bisschop Willehad van Bremen, in de Dom van Bremen, luidt Midlistan-Faderwurde, de Feddersen-wierde. Zie ook: Verden. Midlistan zou het huidige Midlum, maar ook Misselwarden kunnen zijn; de geleerden verschillen hierover van mening.
In 1517 kwamen de vrijheidslievende Friezen van het Land Wursten in opstand tegen de belasting- en andere maatregelen van hun toenmalige officiële landheer, het Prinsaartsbisdom Bremen. Zij werden echter in december van dat jaar verslagen in een slag bij het Wremer Tief. De Bremer troepen stonden toen onder bevel van Christoffel van Brunswijk-Wolfenbüttel. Ook de slag op het kerkhof van Mulsum, in 1524, eindigde met een verpletterende nederlaag voor de strijders van Wursten. Een laatste opstand, op het kerkhof van de Sint-Willehadkerk te Wremen, in 1557, werd bloedig de kop in gedrukt.
Ten tijde van de Reformatie, in de jaren dertig van de 16e eeuw, ging het gebied van het huidige Wurster Nordseeküste massaal over tot de evangelisch-lutherse gezindte. Tot op vandaag is een grote meerderheid van de christenen in de gemeente deze kerk toegedaan. De hierna vermelde kerkgebouwen in de gemeente Wurster Nordseeküste zijn, tenzij anders vermeld, ook evangelisch-luthers.
In 1619 was de inpoldering van een 15 kilometer lange, smalle strook kwelderland langs de Waddenzee, het 2 km brede Neufeld, voltooid. Het nieuwe land bleek zeer geschikt te zijn voor winstgevende akkerbouw.
Na de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) kwam het gebied krachtens de Vrede van Münster aan Zweden (Bremen-Verden), na 1717 aan het Keurvorstendom Brunswijk-Lüneburg, en na de Napoleontische tijd, op enkele delen van het latere Bremerhaven na, aan het Koninkrijk Hannover. In 1866 werd het gebied Pruisisch, en werd in 1871 geïntegreerd in het Duitse Keizerrijk.
Een uitvoerige verhandeling over de geschiedenis (prehistorie-1871) van de landstreken Wursten en het in het oosten aangrenzende Hadeln is op de Duitstalige Wikipedia te vinden onder het lemma Geschichte von Hadeln und Wursten. Hierin wordt ook beweerd, dat verscheidene aan Hollandse zijde strijdende Watergeuzen uit de begintijd van de Tachtigjarige Oorlog (ca. 1572) uit het Land Wursten afkomstig zouden zijn.
Bij Nordholz werd in 1912 een militaire basis voor verschillende krijgsmachtonderdelen van het Duitse Keizerrijk ingericht. Bijzonder was een op rails draaibare hangar voor militaire zeppelins. In 1921-1924 werden deze installaties gesloopt. In 1935 werd bij Nordholz voor de Luftwaffe van Nazi-Duitsland een Fliegerhorst aangelegd. Vanaf dit militaire vliegveld werden tijdens de Tweede Wereldoorlog, in 1940 in het kader van Operatie Weserübung luchtaanvallen op Noorwegen uitgevoerd. Na de oorlog werd dit vliegveld een basis van de Amerikaanse, later de Britse en vanaf 1958 de Duitse luchtmacht en marine.
In de nazi-periode, met name gedurende de Tweede Wereldoorlog, is het voorgekomen, dat krijgsgevangenen en gevangenen uit werk- en concentratiekampen in de gemeente dwangarbeid moesten verrichten, o.a. voor graafwerk, aanleg en onderhoud van wegen of dijken, of als boerenknecht. Hun werkomstandigheden waren vaak onmenselijk, en verscheidene dwangarbeiders hebben dan ook de oorlog niet overleefd. Materiële schade, bijvoorbeeld door bombardementen, is tijdens de Tweede Wereldoorlog in het algemeen beperkt gebleven.
Vorming nieuwe gemeente