De Collegiale kerk Onze-Lieve-Vrouw en Domitianus van Hoei (fr: Collégiale Notre-Dame de Huy) is een middeleeuws kerk aan de rechteroever van de Maas in de Belgische stad Hoei. Het is een voormalige kapittelkerk (collegiale kerk), die gewijd is aan Onze-Lieve-Vrouw en de heilige Domitianus van Hoei.
Bouwgeschiedenis Op deze plek werden door de eeuwen heen vijf cultusgebouwen opgetrokken. Voorgangers van het huidige kerkgebouw zijn: Begin 4e eeuw (volgens de legende): bouw van een houten sanctuarium, gewijd aan de heilige Maternus. Eind 5e eeuw: bouw van een tweede kerk, volgens de legende gebouwd door de heilige Agricola, bisschop van Maastricht. Domitianus, eveneens bisschop van Maastricht, zou in 558 in deze kerk zijn begraven. 1013: heropbouw (in hout?) na een storm. 1053: verwoesting en brandstichting door troepen van graaf Boudewijn V van Vlaanderen en heropbouw door bisschop Dietwin van Luik. Van deze kerk in romaanse stijl resteert alleen nog de crypte, die bereikbaar is vanaf de rechter zijbeuk van de kerk. De inwoners van Hoei schonken de helft van hun roerende goederen om hun bisschop bij de herbouw te steunen. Als dank schonk Dietwin de stad een vrijheidshandvest, dat op 24 augustus 1066 in de kerk werd ondertekend.
Vanaf 1311 werd de huidige gotische kerk gebouwd. De eerstesteenlegging vond plaats door prins-bisschop Theobald van Bar op 15 maart 1311. In augustus 1377 wijdde prins-bisschop Jan van Arkel het koor in, terwijl men nog verder werkte aan de dwarsbeuk en de westelijke toren. De romaanse kerk verdween geleidelijk en de crypte werd gedempt, maar in 1906 herontdekt.
De bouw van de kerk was in 1536 voltooid. De beschildering van het gewelf vermeldt het jaar 1523, aangevuld met het woord Rode tussen twee gekruiste degens. , Étude sur la crypte Romane de l'église Notre-Dame de Huy, uitg.: Ronnefeld & Devolder, Antwerpen, 1911. Het is een verwijzing naar de verdediging van de stad Rhodos door christelijke ridders, die de stad en het eiland uiteindelijk op 1 januari 1523 moesten verlaten. Beschilderde gewelven zijn kenmerkend voor gotische kerken in de Maasvallei.
Een brand ingevolge een blikseminslag teisterde de kerk in 1803. In augustus 1944 werd een groot glasraam met beroemde personen uit het religieus verleden van Hoei in het noordelijk transept verwoest bij een bombardement, samen met een glasraam met de Vier Evangelisten in de noordelijke zijbeuk. Restauratiewerken vonden plaats in de 19e, 20e en 21e eeuw. De laatste restauratie werd eind 2014 afgerond.
Beschrijving Het roosvenster in de westelijke toren, 48 m hoog, is opvallend door zijn uitvoering en afmeting: 6 m aan de binnenzijde en 9 m aan de buitenzijde. Naast het koor staan twee zijtorens waarvan de noordelijke voorzien is van een beiaard met 49 klokken.
De apsis wordt versierd door het Bethlehem-portaal, gebouwd rond 1340. Het koorgestoelte op het vijf traveeën lange priesterkoor bood in de 14e eeuw plaats aan 84 kanunniken en kapelanen. Wellicht waren er dertig kanunniken aan het Hoeise kapittel verbonden, evenveel als aan de Luikse kapittelkerken, mogelijk ook minder.
De glasramen zijn door hun hoogte prominent aanwezig in de kerk. Ze verwijzen naar de rozenkrans en de lokale geschiedenis. De veertien glasramen in de zijbeuken evoceren de kruisweg. Triforiums onder de bovenste vensters versieren het schip van de kerk.
Kerkschatten thumb|Mengoldusschrijn In de voormalige kapittelkerken bevinden zich diverse kunstschatten, onder andere: 16e-eeuws houten beeld van Christoffel twee barokke houten beelden van Jean Del Cour: de heilige Helena en de Onbevlekte Ontvangenis van Maria het 20e-eeuwse hoofdaltaar met een voorstelling van het Laatste Avondmaal 19e-eeuwse marmeren zijaltaren
In de schatkamer van de kerk bevinden zich een groot aantal reliekhouders en liturgisch vaatwerk. Daaronder bevinden zich de enigszins gehavende, Maaslandse reliekschrijnen, waarin de relieken van de heiligen Domitianus en Meingold worden bewaard. Zowel het Domitianusschrijn als het Mengoldusschrijn worden toegeschreven aan de 12e-eeuwse edelsmid Godfried van Hoei, die in 1173 intrad in de plaatselijke Abdij van Neufmoustier. De schrijnen behoren tot de topstukken van Maaslandse edelsmeedkunst en staan op de lijst van roerend cultureel erfgoed van de Franse gemeenschap in België (Liste des biens classés de la Communauté française). 'Châsse de saint Domitien' en 'Châsse de saint Mengold' op patrimoineculturel.cfwb.be.. Een 9e-eeuwse zijden doek, vermoedelijk uit Oost-Iran, is afkomstig uit een van de schrijnen.
Categorie:Bouwwerk in Hoei Categorie:Kerkgebouw in het bisdom Luik Categorie:Gotisch kerkgebouw in België Categorie:Bouwwerk in Maasgotiek Categorie:Architectuur in België uit de 14e eeuw Categorie:Beschermd erfgoed in Wallonië