thumb|Kritiek op klimaatontkenning door Banksy De controverse over de opwarming van de Aarde, ook wel het klimaatdebat of de klimaatcontroverse genoemd, is de verscheidenheid van geschillen over de aard, oorzaken en gevolgen van de opwarming van de Aarde (de recente klimaatverandering). Deze controverse heerst hoofdzakelijk in het publieke debat en op sociale media, terwijl er in de wetenschap reeds jaren een brede consensus is over deze aard, oorzaak en gevolgen. De controverse werd onder meer aangewakkerd door desinformatie vanuit de olie- en energiesector.
Klimaatscepsis thumb|Eigenschappen van wetenschapsontkenning Klimaatscepsis of klimaatontkenning is het betwijfelen, afwijzen of ontkennen van de door de mens veroorzaakte klimaatverandering. Het fenomeen kwam vanaf 1988 op in de Verenigde Staten als reactie van het bedrijfsleven tegen een groeiende politieke consensus rond klimaatbeleid. Het heeft sindsdien ook in andere landen de kop opgestoken. Achterdocht tegen de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering kan verschillende vormen aannemen: ontkennen of betwijfelen van de opwarming zelf; van de omvang ervan, in vergelijking met eerdere schommelingen in het klimaat; van de menselijke invloed op de opwarming; of van de gevolgen van de opwarming en de noodzaak om er wat aan te doen.
Mensen die de wetenschappelijk breed gedragen kennis over klimaatverandering in twijfel trekken, noemen zichzelf soms "klimaatscepticus" of "klimaattwijfelaar", waarbij ze hun benadering presenteren als een vorm van wetenschappelijk scepticisme. Hun tegenstanders zien dit echter eerder als pseudoscepticisme, zij wijzen erop dat vaak dezelfde, eerder ontkrachte argumenten worden ingebracht en dat detailkritiek op klimatologische kennis wordt uitvergroot. Daarom gebruiken zij soms liever een term als "klimaatveranderingsontkenner", dikwijls verkort tot "klimaatontkenner" (climate change denier of climate denier), een meer pejoratieve term die refereert aan andere vormen van negationisme.
Klimaatveranderingsontkenning kan ook in impliciete vorm aanwezig zijn, wanneer individuen of groepen het wetenschappelijk bewijs wel aanvaarden, maar dit niet omzetten in daadwerkelijke actie.Why Is It Called Denial? National Center for Science Education (geraadpleegd op 1 juli 2019)
In 2018 zou volgens een opinieonderzoek van EenVandaag de twijfel over klimaatverandering zijn gegroeid onder Nederlanders, waarbij drie op de tien mensen niet gelooft dat de verandering van het klimaat door de mens zou worden veroorzaakt. Volgens psychologen zou het struisvogelgedrag zijn en te maken hebben met een innerlijk conflict tussen het rationele en emotionele deel in de hersenen, ook wel cognitieve dissonantie.Waarom ontkennen mensen klimaatverandering? Voor de Wereld van Morgen
In 2019 was klimaatscepsis, althans in Nederland, echter duidelijk op zijn retour. Hoofdredacteur Gert-Jaap Hoekman van NU.nl gaf in februari 2019 aan dat reacties op NUjij die klimaatverandering een hoax noemen of dat koolstofdioxide geen invloed heeft op de opwarming van de aarde verwijderd zullen worden. Volgens Hoekman worden er in de reacties vooral onwaarheden verkondigd en moest er na het uitkomen van recent nieuws de eigen huisregels worden nageleefd.Klimaatontkenner wordt voortaan geweerd van discussieplatform NU.nl NPO Radio 1, 27 februari 2019Weren 'klimaatontkenners' levert Nu.nl ook bijval op NRC.nl, 28 februari 2019 Dit nieuws verwijst naar het overschrijden van de statistische gouden standaard van 5-sigma voor zekerheid over de invloed van de mens op het klimaat. Dit betekent dat de kans dat de waargenomen klimaatverandering geen gevolg is van menselijke invloed statistisch gezien kleiner is dan één op de 3,5 miljoen.Wetenschappers: Klimaatverandering komt zeker door de mens NU.nl, 26 februari 2019
Morele ontkoppeling Klimaatontkenning kent meer mechanismes van morele ontkoppeling. Zo worden de gevolgen gebagatelliseerd, genegeerd of vertekend door een overdreven optimisme. Cognitieve dissonantie maakt het negeren van schadelijke effecten makkelijker. Ook kan morele rechtvaardiging gevonden worden door slecht gedrag goed te praten door eerder goed gedrag aan te halen. Compensatie door een enkele goede daad zou voldoende zijn. Door het omstandereffect en uitspreiden en verplaatsen van verantwoordelijkheid wordt er geen persoonlijke verantwoordelijkheid gevoeld om actie te ondernemen. Verzachtende vergelijkingen kunnen leiden tot het dilemma van de collectieve actie en kuddegedrag waarbij vooral gewezen wordt naar anderen. Het inperken van vrijheden, zowel vermeend als werkelijk, kan psychologische reactantie - verzet - tot gevolg hebben waarbij de druk om een bepaalde attitude aan te nemen het tegenovergestelde effect heeft.Irene van den Berg: 'Wij zijn allemaal klimaatontkenners, wat is jouw excuus?' www.ad.nl 27-07-19 in Algemeen Dagblad
Klimaatscepsis en gender Het verband tussen klimaatscepsis en gender, meer bepaald masculiniteit, werd reeds langer gerapporteerd, en sedert 2017 ook wetenschappelijk onderzocht. De historisch eerder patriarchale en destructieve houding van het rijke Noorden tegenover de natuur, die verantwoordelijk wordt geacht voor een groot deel van de klimaatproblematiek, zien wetenschappers door de klimaatbeweging bijgestuurd naar een meer ecologische en (milieu)zorgende instelling. Deze dynamiek wordt ook gevoed door het ecofeminisme.
Ook het effect van sociale dominantie op politiek conservatisme en gender bij klimaatsceptici is onderzocht, en in sommige gevallen aangetoond.
Klimaatscepsis en politiek conservatisme Mensen hebben de neiging om informatie die niet past bij hun politieke overtuiging te negeren, zelfs wanneer deze informatie door wetenschappers, gebaseerd op de beschikbare evidentie, als feiten worden beschouwd. Dit kan een psychologische verwerping van wetenschap zijn, wanneer de wetenschap impliciet wordt verworpen, of een ideologische verwerping van wetenschap, wanneer de politieke ideologie expliciet de wetenschap verwerpt. Zo beschouwen in de VS 94% van de liberale vleugel van de Democraten klimaatverandering als een bedreiging, maar slechts 19% van de conservatieve vleugel van de Republikeinen.
In Nederland voedt Forum voor Democratie (FVD) de twijfel door de rol van CO2 in de opwarming te beschrijven als "de mogelijke rol van CO2", terwijl hierover geen twijfel bestaat onder wetenschappers. De Partij voor de Vrijheid (PVV) minimaliseert de klimaatopwarming door te stellen dat “De mens is verantwoordelijk voor slechts een paar procent van alle CO2 in de atmosfeer” (In realiteit was de concentratie CO2 gedurende millennia ongeveer 280 ppm maar de mens is verantwoordelijk voor de stijging naar de huidige 412 ppm, wat overeenkomt met een stijging van bijna 50%). Deze verwerping van de wetenschappelijke informatie wordt teruggevonden bij de visie van hun kiezers. In Nederland maken 69% van de kiezers zich “enige” tot “veel” zorgen over de uitstoot van broeikasgassen en de klimaatverandering. Dit percentage zakt naar 40% bij PVV-stemmers, 32% bij SGP-stemmers en 23% bij FVD-stemmers. In België vinkten 11% van de kiezers klimaat aan als een van de twee belangrijkste thema’s voor een stemkeuze, maar was dit slechts 5% bij N-VA stemmers en 2% bij Vlaams Belang stemmers.
Wetenschappelijke consensus
thumb|Slechts een miniem aandeel van wetenschappelijke artikels tussen 1991 en 2012 verwerpt de opwarming van de Aarde Twijfel over de klimaatverandering wordt significant meer aan de orde gesteld in de populaire media door enkele spraakmakende critici, dan in de wetenschappelijke literatuur.Boykoff, M.; Boykoff, J. (2004). Balance as bias: global warming and the US prestige press . Global Environmental Change Part A 14 (2): 125–136. Oreskes, Naomi; Conway, Erik. Merchants of Doubt: How a Handful of Scientists Obscured the Truth on Issues from Tobacco Smoke to Global Warming (first ed.). Bloomsbury Press. .
Uit verschillende onderzoeken blijkt dat 90-100% van de klimaatwetenschappers de consensus deelt dat het klimaat verandert en dat dit wordt veroorzaakt door invloed van de mens. zij die deze consensus niet volgen, publiceren gemiddeld minder wetenschappelijke studies over dit onderwerp en worden als minder prominent beschouwd. Uit het onderzoek van Cook et al. bleek dat de consensus in de periode 1991-2011 langzaam toenam. De consensus lag in 2019 dichter bij 99%.
Slechts een beperkt deel van de kritiek is gepubliceerd in peer reviewed tijdschriften, waardoor de wetenschappelijke waarde ervan onduidelijk is. Erger nog, bewezen beïnvloeding door grote belanghebbenden doet de vraag rijzen of de controverse niet kunstmatig tot stand gebracht is.
Wetenschappelijke argumenten De betwiste kwesties omvatten de oorzaken van de toegenomen mondiale gemiddelde luchttemperatuur, vooral sinds het midden van de 20e eeuw, of deze opwarmingstrend ongekend is of binnen de normale klimaatschommelingen valt, of de mensheid aanzienlijk heeft bijgedragen, en of de stijging geheel of gedeeltelijk een artefact is van slechte metingen. Andere geschillen hebben betrekking op schattingen van de klimaatgevoeligheid, voorspellingen van extra opwarming, en wat de gevolgen van de opwarming van de Aarde zal zijn.
Waarnemingen Kritiek op waarnemingen richt zich onder andere op het effect van het hitte-eilandeffect, het effect van slechte meetstations en op vermeend gesjoemel met de mondiale datasets.
Stedelijke gebieden zijn doorgaans warmer en sceptici beweren dat de gestage groei van steden rondom meetstations de stijging in gemeten temperatuur verklaart. Dit werd echter in meerdere studies weerlegd, die aantoonden dat steden inderdaad warmer zijn, maar ook dat in zowel stedelijke als landelijke gebieden de temperatuur op gelijke wijze steeg. Bovendien wordt de opwarming ook vastgesteld in meetstations op afgelegen eilanden of uitgestrekte natuurgebieden.
In 2005 ontstond er controverse over de statistische methodes gebruikt voor het berekenen van de "hockeystick" curve, gepresenteerd in o.a. het derde rapport van het IPCC. (2005). Hockey sticks, principal components, and spurious significance, Geophys. Res. Lett., 32, L03710, . Deze kritiek werd in de wetenschappelijke literatuur weerlegd. Verschillende andere studies hebben sindsdien met verschillende andere statistische methodes de algemene vorm van deze curve bevestigd. Klimaatsceptici blijven echter verwijzen naar de controverse uit 2005, zonder rekening te houden met al het verdere onderzoek dat de hockeystickcurve heeft bevestigd en dat deze controverse heeft weerlegd.
Temperatuurreeksen worden soms aangepast om te corrigeren voor een extern effect op de gemeten temperatuur. Dit bijvoorbeeld om de effecten van een veranderde meetmethode of verplaatsen van een meetstation te compenseren. Wanneer je je thermometer bijvoorbeeld hoger hangt, zul je andere resultaten krijgen dan voorheen. Dergelijke correctie wordt vervolgens met enige regelmaat aangehaald als bewijs van vermeend gesjoemel maar is in realiteit jusist bedoeld om een meer betrouwbare langetermijntrend te kunnen vaststellen.
In 2010 werd Berkerley Earth opgericht door een aantal wetenschappers die sceptisch stonden tegenover de temperatuurmetingen van NASA en andere nationale instituten. Ze onderzochten veelgehoorde kritiek op de temperatuurreeksen, zoals het effect van het hitte-eilandeffect en lage kwaliteit van verschillende temperatuurstations. Tot hun verbazing waren de uitkomsten van hun analyse vergelijkbaar met de standaardtemperatuurreeksen.
Vertraagde opwarming 1998-2012