thumb|Kaart van de door Rusland (en seperatisten) veroverde gebieden in rood De Russisch-Oekraïense oorlog ontstond na maandenlange pro-westerse protesten in Oekraïne die op 21 november 2013 begonnen naar aanleiding van het opschorten van de ondertekening van de associatieovereenkomst tussen Oekraïne en de Europese Unie door de pro-Russische Oekraïense president Viktor Janoekovitsj. De steeds gewelddadiger wordende protesten op het onafhankelijkheidsplein in Kiev, leidden in februari 2014 tot een revolutie, waarbij meer dan honderd doden vielen. Dit zorgde voor de afzetting van president Janoekovitsj, wat op zijn beurt weer leidde tot de Russische annexatie van de Krim en pro-Russische onrust in Oost-Oekraïne. Deze pagina geeft een chronologisch overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen in de periode november 2013 – februari 2015.

Achtergrond

De oorlog begon in het voorjaar van 2014 in de Oost-Oekraïense oblasten Donetsk en Loehansk, waar Russische officieren zonder onderscheidingsteken vanaf 6 april 2014 diverse regeringsgebouwen bezetten, waarop de Oekraïense regering in reactie het leger inzette. De Russische officieren wisten de steden Donetsk en Loehansk in handen te krijgen, alsmede het gebied ten zuidoosten daarvan tot aan de Russische grens, alwaar zij de volksrepubliek Donetsk en volksrepubliek Loegansk uitriepen om net als de Krim een deel van Rusland te worden. De overige gebieden in de Donbas bleven onder het gezag van het Oekraïense leger.

2013

November 21 – Op 21 november 2013 ontstaan er pro-westerse protesten op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev, Oekraïne, nadat de pro-Russische president Viktor Janoekovitsj weigert de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne te ondertekenen.

2014

Januari Belangrijkste gebeurtenissen In januari 2014 slaat de toon van de Euromaidan-protesten om van pro-EU naar anti-regering.

Tijdlijn 18 – Het parlement neemt wetten aan die bedoeld zijn om de protesten te onderdrukken en waarbij het recht op vrije meningsuiting en het recht op vrije vergadering wordt ingeperkt, waarna overal in het land rellen uitbreken. 22 – Er vallen vier doden bij hevige confrontaties tussen demonstranten en de politie in Kiev. Een groot, gebarricadeerd protestkamp bezet het Majdan Nezalezjnosti (Onafhankelijkheidsplein) in het centrum. 23 – Regioparlementen in West-Oekraïne worden bezet door Euromaidan-activisten. De oblasten Ivano-Frankivsk en Ternopil verbieden Janoekovitsj' Partij van de Regio's.

Februari Belangrijkste gebeurtenissen De demonstraties worden steeds gewelddadiger en leiden tot de Revolutie van de Waardigheid, waarbij meer dan honderd doden vallen, waarna president Janoekovitsj het land ontvlucht en wordt afgezet. Vrijwel meteen daarna begint Rusland met de annexatie van de Krim.

Tijdlijn 18 – Er trekken zo'n 20.000 Maidan-demonstranten naar de Verchovna Rada in Kiev, waar door gewelddadige confrontaties tussen binnenlandse troepen en demonstranten minstens 25 doden en meer dan 400 gewonden vallen. 19 – De noodtoestand wordt afgekondigd. Een militaire An-26 maakt een geheime vlucht van Kiev naar Rusland om een grote partij anti-oproerwapens en munitie op te halen. 20 – In het centrum van Kiev wordt zwaar gevochten en er vallen minstens 75 doden en 700 gewonden. Sluipschutters schieten vanaf de daken op demonstranten. 21 – Janoekovitsj ontvlucht Kiev en later Oekraïne. 22 – De Verchovna Rada zet Janoekovitsj af, vanwege het niet voldoen aan grondwettelijke verplichtingen. Vervolgens wordt de grondwet van 2004 in ere hersteld en komt oud-premier Joelia Tymosjenko vrij uit de gevangenis. 23 – Oleksandr Toertsjynov wordt benoemd tot waarnemend president. 26 – De autonome republiek van de Krim weigert de nieuwe regering in Kiev te erkennen. Rusland begint aan een grootschalige militaire oefening. 27 – Arseni Jatsenjoek wordt benoemd tot president van de interim-regering. Tientallen gewapende pro-Russische activisten bestormen het regeringsgebouw en het parlement van de Krimrepubliek. De Russische vlag wordt in top gehesen. Het parlement van de Krimrepubliek ontslaat het kabinet. 28 – Op vrijdag 28 februari begint de Russische invasie van de Krim. Naar schatting 2.000 militairen zonder duidelijke herkenningstekens – bekend geworden als ‘groene mannetjes’ – bevinden zich al op het schiereiland. Ze maken wel gebruik van materieel met Russische kentekens.

Maart Belangrijkste gebeurtenissen De Krim verklaart zich onafhankelijk en sluit zich na een referendum aan bij Rusland.

Tijdlijn 11 – De Krim verklaart zich onafhankelijk. 16 – Er wordt een referendum gehouden voor aansluiting bij Rusland. De opkomst is volgens de regering van de Krim 83% en 50% zou gestemd hebben voor onmiddellijke aansluiting. 17 – De Europese Unie (EU) en de Verenigde Staten (VS) stellen sancties in tegen Rusland. 18-21 – Het annexatieproces van de Krim door Rusland. 24 – Oekraïne trekt alle militairen terug uit de Krim. Ze krijgen van Rusland een vrije aftocht. Vanaf 25 maart – Russische troepen worden waargenomen bij de Russisch-Oekraïense oostgrens, aan de Russische zijde. De NAVO maakt zich zorgen over deze troepenmacht van 40.000 à 50.000 man. 27 – Joelia Tymosjenko zegt mee te willen doen aan de race naar het presidentschap van Oekraïne. 31 – Rusland kondigt aan enkele honderden troepen te verplaatsen, dieper Rusland in. Oekraïense soldaten bereiden zich voor op een mogelijke Russische inval. Deze troepen hebben mogelijk Transnistrië als doel. Dat is een zelfverklaarde republiek in Moldavië waarvan de onafhankelijkheid door geen enkel land erkend wordt. Er wonen veel (etnische) Russen die worden beschermd door het Russische leger. 31 – Buitenlanders hebben voor de Krim een visum voor Rusland nodig.

April

Belangrijkste gebeurtenissen Het Russische verzet bezet overheidsgebouwen in Oost-Oekraïne. De meeste gebouwen die bezet worden staan in de oblast Donetsk. Er zijn confrontaties tussen de Oekraïense Nationale Garde en de separatisten, soms op militaire bases. Uiteindelijk komt Kiev tot de conclusie dat het verzet niet te breken is. Er is een doorbraak in Genève bereikt: ontwapening van de gewapende groepen en teruggave van bezette gebouwen. Daarna beschuldigen de partijen elkaar zich niet te houden aan het akkoord. Journalisten, OVSE en SBU-medewerkers worden met goedkeuring van de volksburgemeester van Slovjansk, Vjatsjeslav Ponomarev, gegijzeld.

1 De NAVO schort de samenwerking met Rusland op.

2 Volgens de NAVO staan er 40.000 Russen klaar om Oekraïne binnen te vallen. Een mogelijk doel is de verbinding van Rusland naar de grens met de Krim. Een ander doel is Transnistrië. Naast Tymosjenko (van Blok Joelia Tymosjenko) zijn er nog drie andere kandidaten voor het presidentschap: Petro Porosjenko (van Solidariteit), Mychajlo Dobkin (van Partij van de Regio's) en Oleh Tjahnybok (van Svoboda).

3 Ex-leden van de Berkoet, de ondertussen opgeheven oproerpolitie van Oekraïne, worden verdacht van massamoord tijdens de Revolutie van de Waardigheid in Kiev. Gazprom eist meer geld van Oekraïne. Rusland roept zijn ambassadeur voor de NAVO terug voor overleg, nadat deze de samenwerking met Rusland opschortte..

4 McDonald's sluit zijn filialen op de Krim. Ook de NASA vermindert de samenwerking met Rusland. Rusland pakt 25 Oekraïense terroristen op. Duizenden Oekraïense militairen worden Rus.

5 De SBU (Oekraïense geheime dienst) heeft in Loehansk gewapende mannen opgepakt die verdacht werden de regionale macht te willen grijpen.

6 Pro-Russische actievoerders bestormen het parlementsgebouw in Donetsk. De Oekraïense president Oleksandr Toertsjynov blijft thuis vanwege de onlusten in Charkov, Donetsk en Loehansk. Hij zou naar Litouwen gaan. Tot 9 april – In Loehansk worden er 60 mensen gegijzeld in een gebouw van de SBU, vol met explosieven, volgens de SBU zelf. Maar de pro-Russische demonstranten ontkennen dit.

7 thumb|Vlag van Volksrepubliek Donetsk. thumb|Bezetting van het administratiekantoor in Donetsk. In Donetsk hebben betogers het gebouw van de regionale overheid bezet. De organisatie Donetskaja Respoeblika, een separatistische beweging, roept de Volksrepubliek Donetsk uit. Ze vragen Rusland om militaire hulp en ze willen op 11 mei 2014 een referendum houden voor de aansluiting bij Rusland. In Loehansk hebben betogers wapens weten te bemachtigen van de SBU, de Oekraïense veiligheidsdienst. Rusland waarschuwt Oekraïne geen geweld te gebruiken tegen Russische betogers. Oekraïne en Polen beschuldigen Rusland ervan deze opstandelingen te steunen en te betalen. Rusland weigert vredestroepen te sturen naar het oosten van Oekraïne anders dan in VN-verband. In Donetsk hebben speciale eenheden de demonstranten verwijderd uit de kantoren van de SBU, beweert Oekraïne. In Charkov hebben pro-Russische Oekraïners het gebouw van de lokale regering bezet. Sinds 7 april – Er zijn separatistische rellen in oostelijke delen van Oekraïne. Er worden overheidsgebouwen bezet.

8 Rusland waarschuwt Kiev om te stoppen met militaire voorbereidingen die kunnen leiden tot een burgeroorlog. In Charkov zijn de bezetters van het regeringsgebouw opgepakt. De VS dreigt met nieuwe sancties tegen Rusland. Oekraïne is bereid tot dialoog met Rusland.

9 Pro-Russische betogers laten 56 van de 60 gegijzelden vrij. Ze zaten in het gebouw van de SBU. De Oekraïense minister van Binnenlandse zaken Arsen Avakov verklaart dat de Oekraïnecrisis binnen twee dagen voorbij zal zijn, ofwel door onderhandelingen ofwel door dwang. Russische journalisten krijgen geen toegang tot Oekraïne.

10 "Geeft u zich over, en u zult niet worden vervolgd," zegt Oleksandr Toertsjynov tegen de betogers. Raad van Europa pakt Rusland stemrecht af. Gasschuld van Oekraïne (1,6 miljard euro) kan een probleem worden voor Europa. NAVO wil dat Rusland eerst zijn troepen terugtrekt voordat er een dialoog komt. De USS Donald Cook wordt verwacht in de Zwarte Zee.

11 Jatsenjoek bezoekt het oosten van Oekraïne. Hij wil de oostelijke oblasten meer zelfstandigheid geven, zei hij tijdens zijn aanwezigheid. Ultimatum verstrijkt zonder bestorming van de regeringsgebouwen. De Krim wordt vanavond grondwettelijk een deel van Rusland. Het Russisch, het Oekraïens en het Krim-Tataars (in de volgorde van het percentage sprekers) worden de officiële grondwettelijke talen. Het Nederlandse ministerie van Defensie schort de samenwerking met Rusland op. Speciale eenheden weigeren bezette gebouwen in het oosten van Oekraïne te bestormen. De NAVO wil dat Rusland zijn troepen terugtrekt van de grens met Oekraïne.

12 Een politiebureau in Slovjansk wordt bezet. Volgens de Russische versie van Google Maps behoort de Krim aan Rusland. Bezetters in Donetsk riskeren 5 tot 8 jaar gevangenisstraf. Reactie van de Oekraïense regering op bezetting zal krachtig zijn. In Slovjansk wordt het gebouw van de SBU door de betogers bezet. Maatregelen van de Oekraïense regering blijven uit, maar zij beschuldigt Rusland van deze inmenging. Rusland ontkent dit, maar wil er wel naar kijken. Politiechef in Donetsk stapt op. Toertsjynov ontslaat het hoofd van de veiligheidsdienst van Donetsk. Wegblokkades rondom Slovjansk. Het lukt de betogers niet om gebouwen te bezetten in Krasnoarmijsk en Krasnyj Lyman in oblast Donetsk. Later werd na een vuurgevecht met Oekraïense politie het politiebureau in Kramatorsk toch ingenomen. De Oekraïense veiligheidsraad komt met spoed bijeen.

13 "Antiterroristische operatie is begonnen in Slovjansk," zegt de Minister van Binnenlandse Zaken Arsen Avakov. Volgens Janoekovitsj zou de CIA hierachter zitten. Rusland noemt het ultimatum van Toertsjynov een "crimineel bevel", en eist dat het Westen Oekraïne onder controle krijgt. Separatisten verschijnen in Jenakijeve. "Rusland voert propagandaoorlog," beweert NAVO-chef Anders Rasmussen.