thumb De Gedenknaald in Scheveningen is een monument dat herinnert aan het vertrek van stadhouder Willem V in 1795 en de aankomst te Scheveningen van prins Willem Frederik op 30 november 1813.
Voorgeschiedenis Al kort na de Omwenteling van 1813 schreef de Nederlandse politicus, dichter en voormalige patriot Ambrosius Justus Zubli een dichtstuk met de naam 'Nederland verlost', waarin hij expliciet de wens voor de oprichting van een gedenknaald over de landing van de prins benoemde.
O Dag door God bereid! O Heil door God beschoren! Uw nagedachtenis ga nooit bij ons verloren! Rigt een gedenkzuil op aan 't Scheveningsche strand En grift daarop in goud: "God redde Nederland.
Na dit gedicht zou het nog een halve eeuw duren voordat deze wens daadwerkelijk tot stand zou komen. Het initiatief tot het oprichten van een monument werd in 1863 genomen door zowel de Vereeniging van en voor Nederlandsche Industrieelen, die begin jaren zestig van de negentiende eeuw de wens had om 50 jaar Nederlandse onafhankelijkheid te herdenken, als koning Willem III. Zijn oom prins Frederik werd voorzitter van een commissie die de koning instelde om een nationaal gedenkteken te bedenken, gewijd aan het herstel van Nederlands onafhankelijkheid.
Tijdens de eerste steenlegging van de gedenknaald vond een opmerkelijke gebeurtenis plaats. Ten tijde van de Franse bezetting onder de Bataafse Republiek en het Koninkrijk Holland bezat een rijke, gelovige Orangist bezat nabij de Bogt van Guinea een stalhouderij en kwam in conflict met de bezetter. Dit gebeurde nadat hij meermaals weigerde om een bord met de tekst 'Zoolang de zon haar stralen heeft, zoo hoop ik dat Oranje leeft' voor de hoofdpoort weg te halen. Als gevolg hiervan ontnam de bezetter hem zijn pachten, haalde in één nacht al zijn paarden weg voor de veldtochten van Napoleon Bonaparte en werden ook zijn twee zonen (Jan en Willem) naar de beruchte Russische veldtocht gestuurd, waarvan slechts Jan levend terug wist te keren. Als gevolg van de inbeslagname werd de man arm en had hij moeite om voor zijn familie te zorgen. Hij stierf uiteindelijk arm, maar verloor nooit het vertrouwen in het Huis van Oranje. Jaren later maakte zijn zoon Jan op de allerlaatste dag van de Franse bezetting in de Republiek ten tijde van het Eerste Franse Keizerrijk mee dat de laatste Franse troepen op 30 november 1813 de stad uittrokken. Van de Sint-Jacobskerk wapperde na de Franse uittocht wederom het rood-wit-blauw en er werd ook een prinsenvlag uitgestoken, die jarenlang in het Haagse stadhuis bewaard was gebleven. Zijn moeder genaamd Willemijn, die al een tijd weduwe was geworden, was inmiddels oud geworden. Zij maakte echter nog wel mee dat bij de eerste steenlegging van de Gedenknaald door koning Willem III er een zeer grote prinsenvlag van een dakvenster van een nabijgelegen woning werd uitgestoken. Deze vlag werd geflankeerd door twee Oranjevlaggen. De ene vlag had het geborduurde opschrift 'Oranje - Boven: 1813 - 1863', de andere vlag bevatte de zin die haar man ooit op het bord had geplaatst.
Onthulling Op 24 augustus 1865, de verjaardag van koning Willem I, werd de gedenknaald onthuld. Prins Willem Frederik hield daarbij een toespraak en de wethouder en baron Hendrik Collot d'Escury, waarnemend burgemeester, nam het monument vervolgens namens de gemeente in ontvangst. De plechtigheid werd ook bijgewoond door koningin Sophia, kroonprins Willem, prins Alexander en prins Hendrik.
Omschrijving Het monument is een rijksmonument. Het werd ontworpen door architect Arend Roodenburg in samenwerking met de architect J.M. van der Made, gemetseld door de metselaars P. Schroot & Zoon en gemaakt door steenhouwers P. J. Devillers & Co. De gedenknaald is gemaakt van blauwe Escauzijnse steen, natuursteen afkomstig uit de groeve van Écaussinnes. De naald is circa 14.5 meter hoog. De top van de naald is versierd met een vergulden bal gemaakt van koper. Verder is het gedicht die Justus Zubli kort na de Omwenteling van 1813 schreef, verwerkt in het monument. Langs het voetstuk werd een stoep aangelegd uit dezelfde steensoort. Bij de oprichting van de naald werd tevens een gedetailleerd gietijzeren hekwerk geplaatst, maar die is sindsdien vervangen voor een versimpeld hekwerk. De naald heeft aan iedere kant een opschrift met vier verschillende opschriften:
30 NOVEMBER 1813. HET DANKBARE VOLK. 24 AUGUSTUS 1865. GOD REDDE NEDERLAND.
In 2003 werd het monument gerestaureerd.
Plein 1813 In 1863 werd ter herdenking van bovengenoemde landing door Willem III de eerste steen gelegd voor de oprichting van het Plein 1813. Het werd zes jaar later door prins Frederik onthuld.
Referenties Onthulling op 24 augustus Twee monumenten herdenken het begin van het koninkrijk Rijksmonument Tekening van Hendrik Willem Mesdag
Categorie:Bouwwerk in Scheveningen Categorie:Monument in Den Haag