Het vorstendom Tsjernihiv of Tsjernigov was een deelvorstendom van het Kievse Rijk met als hoofdstad Tsjernihiv (Oudoostslavisch: Tsjernigovŭ). Het vorstendom werd gesticht in 1024 in het gebied Severië en werd vervolgens een van de politiek en economisch belangrijkste delen van het rijk. Sinds 1094 was het vorstendom in het bezit van de Olhovytsji (Olgovitsji), de clan van Oleh I van Tsjernihiv (r. 1096–1115).
Het vorstendom bezat aan het begin van haar bestaan een uitgebreid grondgebied, voornamelijk ten oosten van de Dnjepr. Haar territorium strekte tot aan Moerom en Rjazan in het noordoosten en de Wilde Velden in het zuidoosten. Tot de belangrijkste steden van het vorstendom behoorden Novgorod-Severski, Starodoeb, Brjansk, Poetivl, Koersk, Gloechov en Gomel. In het oosten reikte haar invloed tot in Tmoetarakan.
De hoofdstad Tsjernihiv was een van de belangrijkste economische en culturele centra van het Kievse Rijk. Na Kiev stond de heerschappij over Tsjernihiv het meest in aanzien, en de vorsten van Tsjernihiv streden meerdere malen met Kiev om de grootvorstelijke titel van het rijk.
Geschiedenis miniatuur|Het zegel van Oleg van Tsjernihiv Volgens de Nestorkroniek werd het vorstendom vóór de 11e eeuw geregeerd door lokale heersers en door de grootvorst van Kiev benoemde vojevodes die werden ingezet om bij de lokale bevolking tribuut te innen, de rechtspraak te regelen en het land tegen externe vijanden te verdedigen.
In de jaren 1024-1036 kwam het vorstendom onder het bestuur van de zoon van Vladimir de Grote, Mstislav van Tsjernihiv, voorheen vorst van Tmoetorokan. Samen met zijn broer Jaroslav regeerde Mstislav het Kievse Rijk: Jaroslav ten westen van de Dnjepr, Mstislav ten oosten. Hierdoor werd Tsjernihiv een van de belangrijkste administratieve centra binnen het rijk.
Na het overlijden van Mstislav kwam Tsjernihiv onder Jaroslav. Deze gaf het vorstendom door aan een van zijn zonen, Svjatoslav, de stamvader van het geslacht der vorsten van Tsjernihiv.
Samen met zijn broers Izjaslav en Vsevolod voerde Svjatoslav oorlog tegen de Koemanen. Ca. 1062 werd Vsevolod door de Koemanen verslagen en moest zich terugtrekken in Kiev. In 1073 verdreven Svjatoslav en Vsevolod samen Izjaslav. Svjatoslav werd grootvorst van Kiev en Vsevolod vorst van Tsjernihiv.
Na de dood Svjatoslav in 1076 werd Vsevolod als grootvorst gekozen. Oleg, de zoon van Svjatoslav, eiste Tsjernihiv op. Pas na de overeenkomst van Ljoebetsj in 1097 werden de zonen van Svjatoslav en hun nakomelingen bevestigd als vorsten van Tsjernihiv. Sindsdien verkreeg het vorstendom een zekere mate van autonomie en werd voornamelijk bestuurd door Olegs afstammelingen.
Het vorstendom Tsjernihiv werd opgesplitst in drie grote deelvorstendommen: Tsjernihiv, Novgorod-Severski en Moerom-Rjazan. Tmoetarakan werd vanwege de afgelegen ligging vaak betwist en uiteindelijk door de Koemanen veroverd.
Moerom en Rjazan maakten zich geleidelijk los van de invloed van Tsjernihiv, en werden na enige tijd geclaimd door het vorstendom Vladimir. Toch bleef de invloed van de vorsten van Tsjernihiv groot, en ze behielden voor bepaalde tijd de titel grootvorst van Kiev.
De ondergang van het vorstendom begon in 1239, toen het tijdens de Mongoolse invasie van het Kievse Rijk werd verwoest. Voorheen een van de grootste steden van het Kievse Rijk kon het de functie van de hoofdstad niet meer vervullen, daarom werd deze verplaatst naar Brjansk.
Na de dood van Michaël van Tsjernihiv in 1246 werd het verder opgedeeld in verschillende kleinere vorstendommen zoals Brjansk en de Boven-Okavorstendommen zoals Novosil, Karatsjev en Taroesa, die allemaal door afstammelingen van Michaël werden geregeerd.
In de 14e eeuw volgden nog verdere delingen. Daaropvolgend kwamen de gebieden van het vorstendom in de invloedssfeer van het grootvorstendom Litouwen. Door onvrede met het katholieke Litouwen richtten veel vorsten uit het gebied zich aan het eind van de 15e eeuw tot Ivan III van Moskou voor hulp. Deze wist Litouwen in 1494 tot een verdrag te dwingen waarmee het haar aanspraken op het gebied opgaf, en de vorstendommen werden ingelijfd bij het grootvorstendom Moskou.
Vorsten van Tsjernihiv miniatuur|Michaël van Tsjernihiv Mstislav van Tsjernihiv1024–1036Jaroslav de Wijze (als grootvorst van Kiev) 1036-1054Svjatoslav 1054–1073Vsevolod I 1073–1076Vladimir Monomach 1076–1077Boris Vjatsjeslavitsj1077Vsevolod I 1077–1078Oleg I van Tsjernihiv1078Vladimir Monomach 1078–1094Oleg I van Tsjernihiv1094–1097David Svjatoslavitsj1097–1123Konstantin van Moerom1123–1126Vsevolod II 1126–1139Vladimir Davidovitsj1139–1151Izjaslav III1151–1154Svjatoslav Olegovitsj1157–1164Oleg Svjatoslavitsj1164Svjatoslav III van Kiev1164–1177Jaroslav II1176–1198Igor Svjatoslavitsj1198–1201/1202Oleg III Svjatoslavitsj1201/1202–1204Vsevolod IV van Kiev1204–1206/1208Gleb I Svjatoslavitsj1206/1208–1215/1220Mstislav II Svjatoslavitsj1215/1220–1223Michaël van Tsjernihiv1223–1235 Mstislav III Glebovitsj1235–1239/1241Rostislav I Michailovitsj1241–1242Michaël van Tsjernihiv1242–1246
Categorie:Kievse Rijk Categorie:Historisch vorstendom Categorie:Oblast Tsjernihiv Categorie:Historisch land in Oekraïne