Marcel van Jole (Rotterdam, 7 september 1916 – Antwerpen, 26 juli 2014) was een Belgisch kunstcriticus en commissaris van tentoonstellingen van hedendaagse kunst.
Hij doceerde vanaf de jaren 50 tot 70 kunstgeschiedenis aan de State University of New York. In de jaren 80 was van Jole kabinetsmedewerker van toenmalig minister van Cultuur Karel Poma. In 1987 richtte hij in Antwerpen mee het Museum voor Hedendaagse Kunst (MuHKA) op, waar hij voorzitter van de raad van bestuur bleef tot 1991. Van Jole publiceerde een veertigtal monografieën over hedendaagse kunstenaars en richtte tientallen tentoonstellingen in.
Van Jole was ook jarenlang voorzitter van de Alliance française in België en ondervoorzitter van de Internationale Vereniging van Kunstcritici (A.I.C.A.) en van de erfgoedvereniging Europa Nostra."Marcel van Jole, A Man for all Seasons"; Marc Van Riel, Freddy Hofmans & Christiane van Jole; Antilope - Lier; 2007
Levensloop Sinds eind jaren 50 gaat bij Marcel van Jole de passie voor de beeldende kunst steeds meer op de voorgrond treden, hoewel zijn interesse en inzet voor muziek, theater en film aanwezig blijft. Van 1959 tot 1969 geeft hij bij uitgeverij De Sikkel een reeks ‘Historische verhalen’ uit, waarin hij kinderen vertrouwd wil maken met het artistieke erfgoed. Gaandeweg verschuift zijn focus naar actuele stromingen in de beeldende kunst. Ontmoetingen met onder anderen Pablo Picasso, Henry Moore, Marc Chagall, Paul Delvaux, Jan Fabre en vooral René Magritte geven hem de impuls om de recente en hedendaagse kunst te helpen divulgeren bij het grote publiek. In totaal geeft Van Jole meer dan 40 monografieën over levende kunstenaars uit en werkt hij mee aan tientallen andere. Hij wordt ook ondervoorzitter van de A.I.C.A.
Als kabinetsmedewerker van minister van Cultuur Karel Poma in de jaren 80 lobbyt hij met succes voor de oprichting van een eigen Antwerps museum voor Hedendaagse Kunst. Op 20 juni 1987 opent het MuHKA zijn deuren. Van Jole blijft er voorzitter van de raad van bestuur tot 1991.
Ook individueel organiseert hij talloze tentoonstellingen op nationaal en internationaal vlak, waaronder de reizende tentoonstelling ‘Confrontaties’, met werk van 111 levende Belgische en Luxemburgse kunstenaars. Zijn laatste tentoonstellingen realiseert hij in 2008, op 92-jarige leeftijd.
Jonge jaren Marcel van Jole wordt geboren in Rotterdam, waar zijn ouders heen gevlucht zijn voor het oorlogsgeweld. In 1920 keren zij terug naar België, waar het jonge gezin bij de grootouders van vaderskant gaat inwonen. Via zijn grootvader, zelf amateur-kunstschilder, komt van Jole al zeer jong in aanraking met het artistieke milieu.
Studies Na een probleemloze lagere- en middelbareschoolopleiding, studeert Marcel van Jole kunstgeschiedenis en wiskunde aan de Université libre de Bruxelles (ULB). In 1938 studeert hij met onderscheiding af als kunsthistoricus, in 1939 met grote onderscheiding als geaggregeerd wiskundige.
Tweede Wereldoorlog Vlak voor de aanvang van de oorlog is Van Jole als wiskundeleraar verbonden aan het Koninklijk Atheneum van Antwerpen. Hij wordt krijgsgevangen gemaakt tijdens de eerste oorlogsdagen, maar kan al snel ontsnappen. Terug aan de slag in de school, krijgt hij eind 1940 van de Duitse bezetter een ‘Berufsverbot’ opgelegd vanwege zijn kritiek op het Duitse regime.
Onderwijsloopbaan thumb|Marcel van Jole in zijn kunstkamer Na de oorlog zorgt minister Camille Huysmans ervoor dat van Jole weer aan de slag kan in het Atheneum van Hoboken. In diezelfde periode wordt hij ook benaderd door de Joodse gemeenschap, die haar eigen scholennet verder wil uitbouwen. Gedurende zes jaar werkt hij halftijds als leraar in Hoboken en halftijds als prefect in de Jesode-Hatora Beth-Jacob in Antwerpen. Bij deze laatste wordt hij de drijvende kracht achter de erkenning van de school als onderwijsinstelling en richt hij een avondschool en een normaalschool op, waarvan hij de functies als directeur combineert met die van prefect tot aan zijn pensionering in 1982.
Van 1959 tot 1971 is hij als kunsthistoricus gastprofessor aan de State University of New York (SUNY), terwijl hij tegelijk directeur is van de ‘European Studies’ van de SUNY, een uitwisselingsprogramma tussen Europese en Amerikaanse kunststudenten.
Marcel van Jole is op 26 juli 2014 in Antwerpen overleden.Marcel van Jole overleden, De Redactie. Bezocht op 1 augustus 2014
Oeuvre
Cultureel curriculum Jaar Organisatie Functie Musea, universiteiten, scholen, culturele instellingen, bedrijven, ... wereldwijd Gastspreker 1946 Alliance Française van Antwerpen Stichter 1946 - 1986 Alliance Française van Antwerpen Voorzitter Raad van Bestuur 1959 - 1971 The State University of New York (SUNY) - US Professor Kunstgeschiedenis 1960 - 1971 SUNY - Overzeese Studies Europees directeur 1966 - 1968 Ministerie van Onderwijs en Cultuur (min. Frans Grootjans) Onbezoldigd medewerker 1966 100-jarig bestaan van het SUNY Afgevaardigde van min. Grootjans 1972 - 1995 Provinciebestuur Antwerpen Adviseur Beeldende Kunsten 1974 - 1988 Ministerie van Openbare Werken Lid Commissie van Advies inzake Kunst en Kunstambachten 1974 - 1989 Muziekkapel Koningin Elisabeth (Waterloo - BE) Professor Esthetica en Kunstgeschiedenis 1975 - 1984 Nationale Commissie van Advies voor Plastische Kunsten Lid vanaf 1976 Rijkscentrum voor Grafische Kunst 'Frans Masereel' Lid Bestuurscommissie vanaf 1981 Nationaal Hoger Instituut voor Schone Kunsten Lid Commissie van Toezicht 1982 - 1986 Ministerie van Cultuur (min. Karel Poma) Adviseur 1982 - 1986 Ministerie van Cultuur (min. Karel Poma) Celoverste Schone Kunsten, Buitenlandse Culturele Akkoorden en 'Luister naar de Taal' 1984 De Philharmonie van Antwerpen Stichtend lid vanaf 1985 Europa Nostra (Vereniging ter Bescherming van het Europees Erfgoed) Lid raad van bestuur 1986 - 2002 Alliances Françaises de Belgique Président Fédéral 1987 Museum Hedendaagse Kunst Antwerpen (MuHKA) Medestichter 1987 - 1991 Museum Hedendaagse Kunst Antwerpen (MuHKA) Voorzitter raad van bestuur 1988 Nationaal Hoger Instituut voor Schone Kunsten Lid Commissie 'Eigen Vermogen' 1988 Europa Nostra Belgium Stichter 1988 - 2006 Europa Nostra Belgium Lid Raad van Bestuur 1990 Antwerpse Provinciale Commissie voor Monumenten en Landschappen Erelid vanaf 1990 Muziekkapel Koningin Elisabeth (Waterloo -BE) Examinator vanaf 1993 Europa Nostra Vicepresident 1999 - 2006 Europa Nostra Belgium Voorzitter raad van bestuur vanaf 2002 Alliances Françaises de Belgique Président Fédéral à titre honorifique vanaf 2006 Europa Nostra Belgium Erevoorzitter Stichting 'George Grard' (Gijverinkhove - BE) Erevoorzitter Stichting 'Les Amis de Christian Silvain' (Eupen - BE) Erevoorzitter Académie Nationale d'Histoire (Parijs - FR) Corresponderend lid Artsen zonder Grenzen België Kunstadviseur Association Internationale des Critiques d'Art (AICA) Vicepresident / Lid van het bureau Belgische Vereniging der Kunstcritici (ABCA) Lid raad van bestuur / Lid van het bureau Belgische Vrienden van de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem Lid raad van bestuur Brussels International Airport Company Kunstadviseur Cahiers Toison d'Or Medewerker De Nieuwe Gazet Medewerker De Vlaamse Gids Medewerker Echo Medewerker El Alcade de Santa Cruz de Santiago de Tenerife (ES) Asesor Honorifico Festival International de la Peinture (Cagnes-sur-Mer - FR) Jurylid Filharmonische Vereniging van Antwerpen Stichtend Lid / vicepresident IBM Belgium Kunstadviseur Jalons des Arts Medewerker Kredietbank Kunstadviseur Kunstecho's Medewerker Mercatorfonds Medestichter RWE (Rheinisch-Westfälisches Elektrizitätswerk) Kunstadviseur SABAM Lid Vereniging van Vlaamse Letterkundigen Lid
Bibliografie Titel Genre Uitgever Jaar In memoriam Dr. Arthur-Henri Cornette Elogie VOLBA 1947 De jonge Rubens Historisch verhaal De Sikkel 1959 Rubens in Italië - herdruk 1973 Historisch verhaal De Sikkel 1961 Quinten Matsijs - herdruk 1975 Historisch verhaal De Sikkel 1961 Geraard de Tapijtweversjongen - herdruk 1974 Historisch verhaal De Sikkel 1963 Een Vlaamse schilder bij de Bedoeïenen Historisch verhaal De Sikkel 1964 De eerste Floralin Historisch verhaal De Sikkel 1965 Rubens te Antwerpen - herdruk 1977 Historisch verhaal De Sikkel 1966 Pinchas Shaar Monografie Erasme / H.Bénézit 1968 Jacob Jordaens Historisch verhaal De Sikkel 1969 Tony Agostini Monografie Vision sur les Arts 1971 Jack Godderis Monografie Noordgouw 1972 Lior Roth, Kibbutz Afikim (IsraëI) Monografie Standaard 1973 Leherb devant le miroir d'Orphée Monografie Biblio Press 1973 Pol Mara Monografie Arcade 1974 Guillaume Leunens Monografie Noordgouw 1974 André Goezu Monografie Noordgouw 1975 Paul Van Hoeydonck - "Kosmo-Notes" Monografie Arte Press 1976 Jef van Tuerenhout - "The metamorphoses of Lais" Monografie Arte Press 1976 Paul Smolders Monografie Arte Press 1977 Joel Kass, De wereld van een Expressionist Monografie Standaard 1977 Martin Wallaert Monografie Art Editions 1977 Remy Cornelissen, beeldhouwer en lithograaf Monografie Arte & Biblio Press 1978 José de Guimarães Monografie Arte & Biblio Press 1978 Guy Van den Bulcke Monografie Arte & Biblio Press 1978 Hubert De Vries Monografie Arte & Biblio Press 1979 Marijan Kolesar Monografie Arte & Biblio Press 1979 André Goezu Monografie Arte & Biblio Press 1982 Pinchas Shaar Monografie Arte & Biblio Press 1982 Gaston Bogaert Monografie Arte & Biblio Press 1982 De Aquarellen van Leonor Fini Catalogus Galerij Poseïdon 1983 Christian Silvain - "Façades" Catalogus Galerij Poseïdon 1984 Paul Delvaux - La Fondation Paul Delvaux Monografie La Fondation Gianadda 1987 Roger Nellens Monografie Roularta 1990 Pol Mara Monografie Lannoo 1990 De Vrienden Kunstenaars Van Léon Rochtus Monografie Mercatorfonds 1991 Hugo Duchateau Monografie Roularta 1992 Monique Muylaert en Herman Muys Monografie Lannoo 1992 Walter Brems Monografie Roularta 1992 "Confrontaties" - 111 Belgische en Luxemburgse kunstenaars Catalogus Lannoo 1993 Paul Delvaux - "Trains, Trams, Gares" Catalogus CC Marius Staquet 1993 Jacky De Maeyer Monografie Roularta 1993 Edward Leibovitz Monografie Roularta 1994 Paul Smolders Monografie Blondé 1994 George Grard Monografie Kunstboek 1995 César Bailleux Monografie Roularta 1996 Jan Vanriet Monografie Lannoo 1996 Guy Van den Bulcke Monografie Roularta 1997 Christian Silvain Monografie G.E.V. Grenz-Echo 1997 Le Pouvoir de 1'Exemple Monografie G.E.V. Grenz-Echo 1998 Folon Monografie G.E.V. Grenz-Echo 1999 Robert Groslot, Computer Designed Paintings Monografie Eigen Beheer 2003 Francine Van Mieghem - George Grard - "De kunstenaar en zijn model" Monografie Eigen Beheer 2007 Hélène Jacubowitz Monografie De Vries-Brouwers 2008
Commissaris van tentoonstellingen