thumb|260px|De Blaak in 1920, met schepen in het water en rechts de Zuidblaak. Op de achtergrond staat de Lutherse kerk.
De Blaak was een voormalige binnenhaven en watergang in het centrum van Rotterdam. Het water liep in oost-westrichting tussen de Oude Haven en de Leuvehaven en lag evenwijdig aan de Hoogstraat. Aan weerszijden lagen de kades en straten Noordblaak en Zuidblaak.
De Blaak was oorspronkelijk onderdeel van de zuidelijke stadsvest van het middeleeuwse Rotterdam. Bij de uitbreiding van de stad naar de Nieuwe Maas aan het einde van de zestiende en het begin van de zeventiende eeuw ontwikkelde het water zich tot een binnenhaven. Het vormde vervolgens de scheiding tussen de oude, binnendijkse Landstad en de ten zuiden daarvan aangelegde Waterstad, waar handel, scheepvaart en havenactiviteiten waren geconcentreerd.
Ontstaan en ontwikkeling De naam Blaak is oud. In de Rotterdamse stadsrekeningen van 1480/81 en 1481/82 werd de stadsvest aangeduid als die Blake. De herkomst van de naam staat niet vast. In verband met de ligging aan het water zijn onder meer een verband met het Zuid-Nederlandse blak, in de betekenis van stil of rustig water, en met het Middelnederlandse blec, voor land dat iets boven het water uitsteekt, genoemd.Gemeente Rotterdam, De straatnamen van Rotterdam, onderdeel „Blaak”, geraadpleegd 11 september 2026.
Na het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog werden de oude vesten aan de rivierzijde versterkt en tot binnenhavens ontwikkeld. Vanaf 1577 verkocht het stadsbestuur erven aan de zuidzijde van de Blaak als bouwgrond en vanaf 1581 gebeurde hetzelfde aan de noordzijde. Langs het water lagen aanvankelijk verschillende scheepstimmerwerven. Tot in het begin van de zeventiende eeuw bleef scheepsbouw er een belangrijke activiteit; omstreeks 1613 waren de werven grotendeels naar andere delen van de zich uitbreidende Waterstad verplaatst.
thumb|260px|De Blaak, op de kaart aangeduid als De Blaeck, omstreeks 1690. Rechts liggen de Kolk en de Oude Haven.
Door de stadsuitbreiding kwam de Blaak niet langer aan de buitenrand van Rotterdam te liggen, maar midden in het stedelijke havengebied. Via de Oude Haven in het oosten en de Leuvehaven in het westen stond het water in verbinding met de Nieuwe Maas. De ligging maakte de Blaak tot een belangrijke plaats voor handel en goederenvervoer.
Noordblaak en Zuidblaak Langs het water liepen de Noordblaak en de Zuidblaak. De kades waren naar verhouding breed. Naast ruimte voor verkeer was er plaats voor het laden en lossen van goederen; tussen beide zones stonden bomen. Schepen konden direct langs de kade afmeren, waardoor het water en de beide kades samen een levendig haven- en handelsgebied vormden.
Aan beide zijden verrezen in de loop der eeuwen koopmanshuizen, kantoren en andere gebouwen. Aan de Zuidblaak, bij de Posthoornsteeg en de Wolfshoek, stond vanaf de achttiende eeuw de Lutherse kerk. Het vierkante kerkgebouw met zijn grote koepeldak vormde een van de herkenningspunten aan het water. Ook handelshuizen en financiële ondernemingen waren aan de Zuidblaak gevestigd.
De Noordblaak kreeg eveneens een sterk commercieel karakter. Hier bevonden zich onder meer de Beurs en de Zeevischmarkt. De bebouwing, de bomen langs de kades, de vele afgemeerde binnenvaartschepen en het verkeer over de bruggen bepaalden tot 1940 het aanzien van de Blaak.
Markten en Beurs De visserij en vishandel waren al vroeg met de omgeving van de Blaak verbonden. Aan de oostzijde bevond zich bij de Gapersbrug een Vischmarkt. In 1635 werd op deze plaats de Rotterdamse koopmansbeurs gevestigd. Het gebouw, dat later bekend werd als De Beurs (1635), bleef daar ongeveer een eeuw in gebruik.
In 1736 werd een veel groter beursgebouw voltooid aan het Westnieuwland en de Noordblaak. Deze nieuwe Beurs groeide uit tot een van de belangrijkste gebouwen aan de Blaak en was gedurende twee eeuwen een centrum van het Rotterdamse handelsleven. Het gebouw had een binnenplaats met zuilengalerijen, die in 1867 van een glazen overkapping werd voorzien.Museum Rotterdam, De oude Beurs van Rotterdam, geraadpleegd 11 september 2026.
Ook aan de westzijde van de Blaak, tegenover de Wolfshoek en dicht bij de Leuvehaven, lag een vismarkt. Deze Zeevischmarkt vormde met de aangrenzende kades een karakteristiek onderdeel van het stadsbeeld. In de negentiende eeuw werd de markt verder gemoderniseerd; in 1880 kwam in de omgeving van het Beursplein een nieuwe overdekte vismarkthal tot stand.
Bruggen Over de Blaak lagen verschillende bruggen die de Noordblaak met de Zuidblaak en de aangrenzende straten verbonden. Aan de oostzijde lag de Gapersbrug, nabij de oude Vischmarkt en de verbinding met de Kolk en de Oude Haven. Bij de Beurs lag de Beursbrug, die in de negentiende eeuw verdween toen het Beursplein werd vergroot.
Aan de westzijde lag lange tijd de Houtbrug. De naam hield verband met de houtschippers die in deze omgeving hun vaste ligplaats hadden en hout op de kade opsloegen. De brug werd in 1880 afgebroken en vervangen door de bredere Keizersbrug. Deze vormde de verbinding tussen de Keizerstraat aan de noordzijde en de Posthoornsteeg en de omgeving van de Wolfshoek aan de zuidzijde.
Gedeeltelijke demping In de negentiende eeuw begon het open wateroppervlak van de Blaak geleidelijk kleiner te worden. De groei van Rotterdam en de aanleg van nieuwe verkeersverbindingen en openbare gebouwen vergden steeds meer ruimte in het dichtbebouwde centrum. In 1867 werd een gedeelte van de Blaak gedempt ten behoeve van de bouw van een nieuw post- en telegraafkantoor. Het gebouw werd in 1875 in gebruik genomen en huisvestte naast de postdienst ook de rijkstelegraaf.
Een volgende grote verandering vond plaats bij de aanleg van het Luchtspoor. Tussen 1869 en 1872 werd bij de Beurs opnieuw een deel van de open waterverbinding tussen de Blaak en de Oude Haven gedempt en overkluisd. Hierdoor werd het Beursplein aanzienlijk vergroot. Op deze plaats kwamen de Beurs, het postkantoor en het spoorwegstation dicht bij elkaar te liggen.
In 1877 werd hier station Rotterdam Beurs geopend. Het station maakte deel uit van het verhoogde spoortracé door het centrum. Daarmee veranderde vooral het oostelijke gedeelte van de Blaak sterk, maar verder naar het westen bleef een aanzienlijk deel van het water tot 1940 bestaan en als haven in gebruik.
Demping in 1940 thumb|260px|De demping van de Blaak met puin uit de verwoeste binnenstad in 1940.
Bij het Bombardement op Rotterdam van 14 mei 1940 werd vrijwel de gehele omgeving van de Blaak verwoest. Onder meer de oude Beurs, de Lutherse kerk en een groot deel van de bebouwing aan de Noord- en Zuidblaak gingen verloren.
Na het bombardement werd besloten ook het resterende gedeelte van het water te dempen. Hiervoor werd op grote schaal puin uit de verwoeste binnenstad gebruikt. Daarmee verdween de Blaak als haven uit het Rotterdamse stadsbeeld. Ook de afzonderlijke namen Noordblaak en Zuidblaak verdwenen. Op en langs het voormalige water ontstond vervolgens de brede verkeersweg die tegenwoordig Blaak heet. De naoorlogse ontwikkeling en bebouwing worden in het artikel over die straat behandeld.
Zie ook Blaak (Rotterdam) De Beurs (1635) De Beurs (1736) Station Rotterdam Blaak
Categorie:Oppervlaktewater in Rotterdam Categorie:Geschiedenis van Rotterdam Categorie:Rotterdam Centrum