Het Museum van het Belgisch Trekpaard is een museum met een collectie ruraal erfgoed dat de geschiedenis van het Belgisch trekpaard onderzoekt en ontsluit. Het is gelegen in het Vlaams-Brabantse Vollezele, een deelgemeente van Galmaarden.
Vollezele en het Belgisch trekpaard thumb|Belgische trekpaarden in weiden op de Congoberg te Vollezelethumb|Museum van het Belgisch Trekpaard met op voorgrond het standbeeld Brillant (1868-1893)Het Belgisch trekpaard is een kruising van drie foklijnen: de dikken uit de Dendervallei, de grijzen van Nijvel en Henegouwen en de kolossen uit het dal van de Méhaigne, een zijriviertje van de Maas. De combinatie van de bloedlijnen creëerde een ideaal trekpaard. De stamboom van de hengsten uit de Dendervallei gaat terug tot de Oude Dikke van Wijnhuyze, geboren in 1838. Deze hengst was langs vaders- en moederszijde de overgrootvader van de bekende dekhengst Orange I, die op zijn beurt de vader werd van de hengsten Brillant en Jupiter en grootvader van Rêve d'Or, Mont d'Or en Brin d'Or. Alle huidige trekpaarden stammen af van deze hengst volgens de officiële stamboeken. Orange I werd in 1864 als Prins geboren in Grimminge, deelgemeente van Geraardsbergen, en werd in 1866 als jonge hengst van 2,5 jaar gekocht door Auguste Oreins als dekhengst. Het paard kreeg de bijnaam Gugusse, wellicht afgeleid van de naam van zijn eigenaar. Toen het paard tien jaar was, verkocht Auguste Oreins het omdat de keuringscommissie liet uitschijnen dat het de laatste keer goedgekeurd was. Op veertienjarige leeftijd kwam het paard bij de bekende stoeterij van Jules Hazard in Leers-et-Fosteau die Prins (of Gugusse) herdoopte tot Orange I en het paard verder liet fokken. Orange I stierf in 1885 op eenentwintigjarige leeftijd.
Op de markt van Sint-Kwintens-Lennik (Lennik) werd op 6 september 1992 het vier meter hoge beeld Prins, Trots van Brabant van kunstenaar Koenraad Tinel ingehuldigd. Dit beeld stelt Orange I voor en wil herinneren aan het belang van het Belgisch trekpaard.
Brillant, een zoon van Orange I, werd in 1868 geboren en werd op negenjarige leeftijd gekocht door Remi Vanderschueren, die sinds 1869 een stoeterij had in de Repingestraat te Vollezele, Haras de Vollezele.https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/39141. Gearchiveerd op 3 september 2014. Een jaar later won Brillant de eerste prijs op de internationale paardententoonstelling naar aanleiding van de wereldtentoonstelling van Parijs in 1878. Dit is het begin van een succesverhaal, want later won Brillant ook nog wedstrijden in Londen en Rijsel (1879), Brussel (1881), Hannover (1881) en Amsterdam en Gent (1884). Brillant stierf in 1893.
Jupiter, een andere zoon van Orange I, was de vader van Brin d'Or, die in 1893 werd geboren. De moeder was een afstammeling in rechte lijn van Brillant. Brin d'Or werd als veulen van vier maanden gekocht door de industrieel Jules van Landuyt en ondergebracht in de Haras D'Hauwer, de stoeterij van Telesphore D'Hauwer in het Middeleershof aan de Repingestraat te Vollezele. Ook dit trekpaard werd een echt prijsbeest.
Naast de twee reeds vermelde stoeterijen, baatte ook Alfred van Vanderschueren, de jongste zoon van Remi, nog een stoeterij uit, eerst in het Hof Vander Ecyken en later in Hof te Vogelzang, beide eveneens aan de Repingestraat. Naast deze drie hengstenfokkerijen was er ook nog het bedrijf van Paul Mersch op het Hof ter Haegen aan de Crijnemstraat dat vooral merries had, waarvan sommige het leven schonken aan belangrijke dekhengsten. Vollezele stond dan ook bekend als het peerdendorp.
Met drie grote hengstenfokkerijen waar vele prijsbeesten uit voortkwamen, wordt Vollezele dan ook beschouwd als de bakermat van het Belgisch trekpaard.
De 'Harras de Vollezele' werd later uitgebaat door August Vanden Bossche en nadien door zijn zoon Gerard. De 'Haras D'Hauwer' werd overgenomen door een neef van Telesphore D'Hauwer, namelijk Richard Van Eeckhoudt. Philippus van Dixhoorn, grootvader van de stichter van het museum, uit het Zeeuws-Vlaamse Axel, baatte in Axel een groot akkerbouwbedrijf uit en om de poldergrond om te ploegen had hij nood aan degelijke trekpaarden, die hij vond in Vollezele. Zo raakte hij vertrouwd met het Belgisch trekpaard en haalde hij het naar Nederland. Later zou hij ook nog een van de oprichters worden van het Stamboek voor het Nederlandsche Trekpaard.https://web.archive.org/web/20140810075632/http://www.kvth.nl/nl/vereniging/ Toen Van Eeckhout zijn stoeterij te koop stelde, was het dan ook niet verwonderlijk dat deze gekocht werd door Philippus van Dixhoorn. Zijn zoon Leendert van Dixhoorn, en vader van de stichter van het museum, baatte de hengstenfokkerij uit vanaf 1923 tot in 1938. Zo ontstond de nv Stallen Van Dixhoorn Axel-Vollezele. Het Hof ter Haegenhttps://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/39134. Gearchiveerd op 8 maart 2016. werd nog tot eind jaren 1980 uitgebaat als een actief landbouwbedrijf, maar sinds oktober 2012 wordt het uitgebaat als een gastenverblijf.https://web.archive.org/web/20140903132616/http://www.hofterhaegen.be/site/index.php/nl
Alhoewel het Belgisch trekpaard in heel het land gefokt werd, gebeurde dit vooral in Brabant, en dan vooral in het Pajottenland. Vandaar dat er ook gesproken wordt van Brabants trekpaard of Brabander.
Geen enkele van die vier stoeterijen bestaat nog. Anno 2014 worden in het kasteel Steenhaulthttps://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/39127. Gearchiveerd op 4 maart 2016. nog Belgische trekpaarden gefokt door Steenhout nv.https://nl-nl.facebook.com/NVSteenhout Noël De Beuf, een achterachterkleinzoon van Remi Vanderscheuren, is er stalmeester en menner.
In 2018 werd de cultuur rond het Brabants trekpaard als immaterieel cultureel erfgoed erkend.
Geschiedenis thumb|left|Gedenksteen aan de gevel van het museum thumb|Standbeeld van het Belgisch trekpaard Brillant (1868-1893) tegenover het museum thumb|Standbeeld van Orange I (1863-1885) in het centrum van Grimminge Op 12 augustus 2000 om 16 uur opende het museum.Paarden doen geschiedenis herleven In: Het Nieuwsblad, 12 augustus 2000 De stichter van het museum was Philippe van Dixhoorn (°Vollezele, 28 juli 1928 – †Vollezele, 12 juli 2008), zoon van Leendert van Dixhoorn, eigenaar van een voormalige hengstenfokkerij. Alvorens het museum kon opengaan, zocht Philippe ven Dixhoorn jarenlang allerlei materiaal in verband met het Belgisch trekpaard bij elkaar. Het museum was toen gevestigd in een lokaal in het huis van de oude feestzaal De Roos Centrum. De gemeente huurde het lokaal.Tijdelijk museum voor trekpaarden In: Het Nieuwsblad, 9 november 2000 Na de opening van het museum werd daarna op dezelfde dag ook het beeld van Brillant onthuld. De onthulling gebeurde door de heren Dominiek De Clerck, zoon van Roger De Clerck, en toenmalig burgemeester Georges Cardoen.
Op het moment dat de gemeentelijke bibliotheek uit het voormalige gemeentehuis van Vollezele trok, verhuisde het museum naar dat gebouw. Op 1 juli 2005 vond de plechtige opening op de nieuwe locatie plaats.Gemeentehuis krijgt trekpaard over de vloer In: Het Nieuwsblad, 30 juni 2005
Na de dood van Philippe van Dixhoorn in 2008 werd het voorzitterschap van het museum overgenomen door Hilde van Dixhoorn, een van zijn dochters.Museum Belgisch Trekpaard blijft In: Het Laatste Nieuws, 25 juli 2008
Vanaf 17 oktober 2011 sloot het museum zijn deuren met het oog op een restyling. De bedoeling was om het museum om te vormen tot een bezoekerscentrum zodat een ruimer publiek er een bezoek aan kan brengen.Museum wordt belevingscentrum In: Het Nieuwsblad, 13 oktober 2011 Een samenwerkingsovereenkomst tussen vzw Toerisme Vlaams-Brabant en de gemeente Galmaarden maakte deze restyling mogelijk.Restyling museum van Belgisch Trekpaard In: Het Laatste Nieuws, 17 december 2011 Het vernieuwde museum heropende op 28 maart 2012. Een Belgisch trekpaard trok de strik voor de ingang los.Museum van het Belgisch Trekpaard in nieuw jasje In: Het Laatste Nieuws, 29 maart 2012
Gebouw en omgeving thumb|180px|Sint-Pauluskerk Het museum is sinds 2005 gevestigd in het voormalige gemeentehuis van Vollezele,https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/39129. Gearchiveerd op 7 maart 2016. dat bij de fusie van de gemeenten toegevoegd werd aan Galmaarden. Aan de gevel van het museum zijn verschillende gedenkstenen bevestigd met daarop de namen van alle burgemeesters van Vollezele vanaf de Belgische onafhankelijkheid tot aan de fusie van de gemeente met Galmaarden in 1977. Aan de gevel is ook een gedenksteen bevestigd die herinnert aan de opening van het museum op 12 augustus 2000. Het museum spreidt zich uit over de gelijkvloerse verdieping en de eerste verdieping van het gebouw.
Tegenover het museum staat het standbeeld van de hengst Brillant van Vollezele, gemaakt door Ron Deblaerehttps://www.standbeelden.be/kunstenaars/rondeblaere en http://users.skynet.be/eohipus/. Gearchiveerd op 18 januari 2025. uit Lichtervelde. Rechts van het museum, op de hoek met de steenweg, was in de glorieperiode van Vollezele het hotel Mersch, dat acht kamers telde, waar de buitenlandse paardenkopers konden overnachten. Vlak bij het museum staat ook de Sint-Pauluskerk. Rond de kerk liggen de praalgraven van alle fokkers die Vollezele op de kaart gezet hebben als het wereldcentrum voor de handel in het Belgisch trekpaard: aan de noordkant: Remi Vanderschueren en Alfons Vanden Bossche aan de oostkant: Telesphore D'Hauwer en Richard Van Eeckhoudt aan de zuidkant: Leendert van Dixhoorn aan de westkant: Alfred Vanderschueren
Op 1 oktober 2014 werd bekend dat het kerkhof rond de Sint-Pauluskerk beschermd zal worden."Kerkhof rond Sint-Pauluskerk wordt beschermd". In: Het Laatste Nieuws, 1 oktober 2014 In 2011 besliste het gemeentebestuur om ongeveer 150 graven van het kerkhof te verwijderen en te vervangen door een groenzone. Deze ontruiming had moeten beginnen in oktober 2014 maar zal daarom niet plaatsvinden. Minister-president Geert Bourgeois, tevens Vlaams minister van Onroerend Erfgoed, bevestigde dat uit onderzoek van de bevoegde administratie duidelijk was gebleken dat het kerkhof erfgoedwaarden bezit en dat zo spoedig mogelijk een beschermingsdossier zal worden opgesteld. Sinds 1 december 2015 is ook het kerkhof beschermd als monument. De kerk zelf was reeds een beschermd moment sinds 20 november 1973.
Collectie thumb|Schilderij van het Belgisch trekpaard Brillant in het museum Na de restyling van 2012 brengt het museum een ruim aantal onderwerpen aan bod die verband houden met het Belgisch trekpaard. Dit gebeurt niet alleen aan de hand van informatieborden en tentoonstellingskasten met authentieke materialen en documenten, maar ook aan de hand van historisch filmmateriaal en interactieve touchscreens. Sommige filmpjes op deze computers zijn nog ingesproken door wijlen Philippe van Dixhoorn. Deze touchscreens maken het ook mogelijk dat bepaalde informatie viertalig (Nederlands, Frans, Engels en Duits) wordt aangeboden.