Ranavalona I (1778 – 16 augustus 1861) was koningin van het Koninkrijk Madagaskar van 11 augustus 1828 tot 16 augustus 1861. Ze behoorde tot het volk van de Merina en werd in 1778 in de rova van Ambatomanohina geboren als prinses Ramavo. Ze trad in het huwelijk met koning Radama I, een gearrangeerd huwelijk, en nam onder zijn vrouwen de eerste plaats in.
Na de dood van Radama I slaagde Ranavalona erin om met hulp van bevriende edellieden de troon te bemachtigen. Haar 33-jarige regeringsperiode werd gekenmerkt door het behoud van de traditionele gebruiken van de Merina en door zelfredzaamheid. Ranavalona verbrak de economische en politieke banden met Europese mogendheden, terwijl ook contacten met buitenlanders tot een minimum werden beperkt. Toch schetsen de verslagen van een aantal buitenlandse ooggetuigen, zoals de Britse missionaris David Griffiths en de Oostenrijkse schrijfster Ida Pfeiffer, samen met de kronieken van de secretaris Raombana een levendig beeld van gebeurtenissen tijdens Ranavalona's regering. Ze verhalen over verdeeldheid tussen facties aan het hof, uitbuiting van het volk, christenvervolgingen en een mislukte staatsgreep door de Franse avonturier Joseph-François Lambert.De werken van de missionaris William Ellis worden door velen gezien als de belangrijkste verslagen over Ranavalona's bewind. Ellis probeerde tijdens deze periode drie maal in Madagaskar te komen, maar werd pas bij de derde keer in 1856 toegelaten voor de duur van een maand. De beschrijving van het bewind van Ranavalona zal Ellis daarom voornamelijk ontleend hebben aan de ooggetuigenverslagen van anderen.
Ranavalona herstelde het gebruik van de fanompoana, een oude Merina-wet die mensen verplichtte om arbeid te verrichten als een vorm van belasting. Dienstplicht maakte ze tot een onderdeel hiervan, zodat ze met behulp van een groot leger het koninkrijk verder kon uitbreiden en de macht van de Merina kon consolideren. Door Ranavalona's wrede strafmaatregelen, een groot aantal veldslagen, slechte werkomstandigheden en ziektes was het sterftecijfer onder haar onderdanen echter zeer hoog en heerste er veel onvrede. Pas toen Ranavalona's bastaardzoon Radama II haar na haar dood op 16 augustus 1861 opvolgde, kwam er een eind aan het wrede bewind. Ranavalona's regeringsperiode wordt door veel Malagassiërs nog altijd gezien als een zwarte bladzijde in Madagaskars geschiedenis.
Prinses Ramavo Ranavalona I werd in 1778 als prinses Ramavo geboren in de rova van Ambatomanohina, ongeveer 16 kilometer ten oosten van Antananarivo.De heuvel van Ambatomanoina behoort tot de tientallen heilige heuvels die onder de noemer 'twaalf heilige heuvels van Imerina' vallen. Hieronder vallen ook de Rova van Antananarivo en de rova van Ambohimanga, die beide een belangrijke rol speelden tijdens Ranavalona's bewind. Haar vader, Andriantsalamanjaka,Ook Andrianavalontsalama of Andriantsimitovizainitrimo genoemd was een Merina-prins en een broer van Andrianjafy, koning van het Koninkrijk Avaradrano.Het Koninkrijk Imerina werd in 1710 door de Merina-koning Andriamasinavalona in vieren gesplitst, Avaradrano was het noordelijke gedeelte. Andriantsalamanjaka trouwde met de Merina-prinses Ratavanandriana en dit huwelijk bracht twee zonen en een dochter voort. Later trouwde Andriantsalamanjaka met Ratavanandriana's zuster Rabodonandriantompo. Het eerste kind uit dit huwelijk was prinses Ramovo, later volgden nog twee dochters en een zoon.
Ramavo's oom Andrianjafy voerde een gewelddadig bewind, waardoor het volk het koningschap liever in handen zag van zijn neef Ramboasalama. Uit jaloezie plande Andrianjafy een aantal moordaanslagen op Ramboasalama, maar deze mislukten doordat de prins telkens werd gewaarschuwd door zijn andere oom, Andriantsalamanjaka. In 1787 nam prins Ramboasalama de rova van Ambohimanga in en stootte zijn oom van de troon. Ramboasalama werd vervolgens de nieuwe koning van een herenigd Koninkrijk Imerina en nam de naam Andrianampoinimerina aan. (1838), p. 122, 123 Om Andriantsalamanjaka te belonen voor zijn vele waarschuwingen beloofde Andrianampoinimerina een huwelijk tussen Laidama, zijn zoon en troonopvolger, en Andriantsalamanjaka's dochter, prinses Ramavo. Bovendien liet Andrianampoinimerina bepalen dat het eerste kind uit dit huwelijk Laidama na zijn dood zou opvolgen. Dit was een merkwaardig besluit, want als het kind een dochter was, zou dit de eerste koningin in de dynastie worden sinds de Vazimba-koningin Rafohy, die overleed rond het jaar 1540.De Vazimba waren de eerste Malagassiërs die zich in de hooglanden van Madagaskar vestigden. Rafohy's troonopvolger Andriamanelo stichtte het Koninkrijk Imerina. Kort na de kroning van Andrianampoinimerina vermoorde Andrianjafy zijn broer Andriantsalamanjaka. Andrianampoinimerina nam Ramavo daarop als pleegdochter in huis, waar ze samen met Laidama opgroeide., p. 51 Later liet Ramavo zich daarom ook wel Rabodoandrianampoinimerina noemen (afgekort Rabodo), dat 'dochter van Andrianampoinimerina' betekent. (1838), p. 495 Stamboom bloedverwanten van Ranavalona I Aviavy & Amontana Selected Stories: Descendants of Aviavy - Twenty-third Generation
Huwelijk met Radama I thumb|upright|Radama I in een Brits veldmaarschalkuniformlithografie door William Owen: Princeton University Library: To the Mountains of the Moon: Mapping African Exploration, 1541-1880: William Fitz William Owen, 1774-1857 In het jaar 1810 stierf Andrianampoinimerina en besteeg zijn zoon Laidama de troon als koning Radama. Radama respecteerde zijn vaders wens en huwde zijn stiefzuster, prinses Ramavo. Hij trad in totaal met twaalf vrouwen in het huwelijk, maar Ramavo behield de hoogste rang onder deze vrouwen. Desondanks was er geen goede verstandhouding tussen Ramavo en Radama; kort na hun huwelijk begon Radama haar te negeren. Voor deze slechte relatie zijn er diverse oorzaken mogelijk. Misschien bleef Ramavo wrok koesteren nadat Radama kort na zijn kroning een aantal politieke vijanden liet doden, inclusief een aantal edellieden die bevriend waren met Ramavo.Het executeren van politieke vijanden, waaronder ook edellieden die voorheen een aanspraak op de troon hadden, was een traditioneel gebruik in het Koninkrijk Imerina., p. 44 Ook is het mogelijk dat er verwijdering tussen beiden ontstond omdat Radama zich ergerde aan Ramavo's karakter; de 19e-eeuwse schrijver Ebenezer Prout beschreef haar als "a bold, bad woman, with strong purpose and no principle" ("een brutale, slechte vrouw, met duidelijke doelen en geen principes")., p. 11 Uit het huwelijk kwamen geen kinderen voort, waardoor Andrianampoinimerina's wens betreffende de troonopvolging niet vervuld kon worden.
Na Ramavo nam de Sakalava-prinses Rasalimo de tweede plaats in onder Radama's vrouwen. Zij was de enige die hem een kind schonk dat nog leefde toen Radama overleed, namelijk prinses Raketaka. (1838), p. 399
Banden met Europa Radama I was er sterk in geïnteresseerd hoe hij moderniseringen naar Europees model kon doorvoeren in zijn koninkrijk. Zo sloot hij in 1817 het Anglo-Merinaverdrag met de Britse gouverneur van Mauritius. In dit verdrag stond onder andere opgenomen dat Radama de door Groot-Brittannië gemaakte handelsbepalingen zou naleven, in ruil voor financiële steun en defensieve hulp in de vorm van militaire opleiding en bewapening. Sindsdien werd het Koninkrijk Imerina voor het eerst door een Europese mogendheid erkend en voortaan het Koninkrijk Madagaskar genoemd.De term 'Koninkrijk Madagaskar' heeft betrekking op het tijdvak tussen 1817 en 1897. Echter wordt door sommige historici de term 'Koninkrijk Imerina' nog steeds voor deze periode gebruikt. Met een gemoderniseerd leger breidde Radama het koninkrijk verder uit tot ongeveer twee derde van het eiland.
thumb|upright|De missionaris David Griffiths was goed bevriend met prinses Ramavo. Op advies van de gouverneur van Mauritius nodigde Radama protestantse missionarissen van het Londens Zendingsgenootschap (Engels: London Missionary Society) uit, die vanaf 1818 uit Groot-Brittannië en Schotland arriveerden. Zij bouwden scholen waar vakken werden onderwezen als lezen, schrijven, rekenen en praktische vaardigheden, zoals timmeren en het maken van bakstenen. Onder leiding van de Schotse missionaris James Cameron werden kerken in de hooglanden gebouwd en fabrieken die bakstenen, katoen, bouwhout en andere nuttige materialen produceerden. De Britse missionarissen David Jones en David Griffiths maakten bovendien een begin met het vertalen van de Bijbel in het Malagassisch. Voor deze vertaling ontwikkelden ze een Malagassisch schrift en dit trok de belangstelling van Radama, die een groot deel van zijn tijd met hen doorbracht om ze te helpen met de taal. in Dictionary of African Christian Biography: David Jones De aanwezigheid van Jones en Griffiths was een welkome afleiding voor de door Radama verwaarloosde Ramavo. Zij was regelmatig te gast in Griffiths' huis, waar ze met respect werd behandeld en naar verluidt grote hoeveelheden rum te drinken kreeg. David Griffiths bleef gedurende heel Radama's regeringsperiode bevriend met Ramavo.
Overlijden van Radama I Op 27 juli 1828 stierf Radama op 36-jarige leeftijd in de Rova van Antananarivo. Volgens de officiële lezing stierf hij aan alcoholvergiftiging, maar over de werkelijke doodsoorzaak bestaan meerdere theorieën. Zo waren er geruchten dat hij gevonden werd met een doorgesneden keel. , The Great Red Island (Scribner, 1964), p. 161 Sommigen opperden de mogelijkheid dat Ramavo achter de vermeende moord op haar man zat, in de hoop zelf de troon te kunnen bemachtigen. Radama had slechts één nakomeling, zijn tweejarige dochter Raketaka. Aangezien zij nog te jong was, zou het recht van troonopvolging volgens de traditie overgaan op Rakotobe, de eerste zoon van Radama's oudste zus, die voorbestemd was om prinses Raketaka te huwen.Rakotobe was de eerste leerling van de eerste school die de missionaris David Jones in de Rova van Antananarivo stichtte.
Twee trouwe hovelingen die Rakotobe graag als troonopvolger zagen, wisten de dood van Radama enige tijd geheim te houden. Mogelijk deden zij dit omdat Rakotobe op dat moment niet in Antananarivo was. Andriamamba, een hooggeplaatste officier in Radama's leger, kwam uiteindelijk achter het nieuws van Radama's dood. Hij en drie andere officieren, Andriamihaja, Rainijohary en Ravalontsalama, maakten plannen om Ramavo op de troon te krijgen. : Rainijohary, un homme politique meconnu (1793–1881) (1989–1990) Deze officieren verborgen Ramavo en zochten vervolgens steun bij het leger en bij invloedrijke personen, waaronder een aantal bewakers van de sampy's (koninklijke amuletten).
Ramavo bestijgt de troon Verzekerd van een solide achterban riep Ramavo zichzelf op 11 augustus 1828 uit tot koningin van het Koninkrijk Madagaskar en nam de toepasselijke naam Ranavalona aan, wat 'opgevouwen' of 'terzijde gehouden' betekent.Haar aanspreektitel was Ranavalo-Manjaka: 'Soeverein Ranavalona' In haar kabary (redevoering) verklaarde Ranavalona dat de sampy's Ramahavaly en Rahilimalaza haar hadden aangewezen als troonopvolger van Radama. Er waren vier officieren die protesteerden dat Rakotobe de rechtmatige troonopvolger was, dus weigerden ze om Ranavalona als regeerder te erkennen. Hierop werden ze onmiddellijk door omstanders met speren gedood., p. 45 Na haar kabary liet Ranavalona, in lijn met de koninklijke traditie, haar politieke rivalen doden. Hiertoe behoorden veel van Radama's familieleden, zoals zijn moeder Rambolamasoandro, zijn broer Ratafika en Rakotobe.