Étienne Charles de Loménie de Brienne (Parijs, 9 oktober 1727 – Sens, 19 februari 1794) was een Frans geestelijke, politicus en minister van Financiën onder Lodewijk XVI.
Leven Hij kwam uit een familie die terugging tot in de 15e eeuw. Na een briljante carrière als student trad hij toe tot de Kerk, wat in die tijd de beste weg was om een belangrijke positie te bemachtigen. In 1751 werd hij doctor in de theologie, ook al waren er twijfels over de orthodoxie van zijn thesis. In 1752 werd hij benoemd tot grootvicaris van de aartsbisschop van Rouen. Na een bezoek aan Rome werd de Loménie aangesteld tot bisschop van Condom en in 1763 tot aartsbisschop van Toulouse. Hij had enkele bekende vrienden, onder wie Anne Robert Jacques Turgot, André Morellet en Voltaire . In 1770 werd hij toegelaten tot de Académie française. Hij was drie maal hoofd van het bureau de jurisdiction van de algemene assemblee van de clerus. Hij had ook interesse in politieke en sociale vragen van de dag en adresseerde enkele ideeën aan Turgot over deze onderwerpen. Een van deze onderwerpen, armoede, was tamelijk opmerkelijk.
In 1787 werd de Loménie genomineerd als president van de Assemblee van Notabelen, in welke functie hij de fiscale politiek van Calonne aanviel. Vervolgens werd hij in mei 1787 benoemd tot opvolger van Calonne als minister van Financiën. Toen hij aan de macht kwam, slaagde hij erin het parlement edicten te doen registreren rond binnenlandse vrijhandel, de oprichting van provinciale statenvergaderingen en de inlossing van herendiensten. Toen het parlement weigerde om edicten te registreren in verband met het zegelrecht en de voorgestelde nieuwe algemene landbelasting, overtuigde hij Lodewijk XVI om deze registraties af te dwingen via een lit de justice. Op zijn initiatief besliste Lodewijk XVI ook het Parlement van Parijs naar Troyes te verbannen. Toen het parlement de registraties van bepaalde taksen goedkeurde, mochten de parlementsleden terugkeren naar Parijs.
Een volgende botsing met het parlement betrof een edict om een lening van 120 miljoen livre te plaatsen. De strijd tussen het parlement en Loménie de Brienne eindigde ermee dat het parlement op 8 mei 1788 zijn eigen ontbinding aanvaardde, mits een Staten-Generaal zou worden gehouden om de situatie te ontwarren.
Brienne, die intussen aartsbisschop van Sens was geworden, stond nu tegenover een bijna algemene oppositie. Hij werd gedwongen om het Cour plenière (dat gekomen was in de plaats van het parlement) op te schorten en een Staten-Generaal samen te roepen. Deze maatregelen waren echter niet genoeg om aan de macht te blijven en op 29 augustus 1788 diende hij ontslag te nemen, de schatkist leeg achterlatend. Op 15 december 1788 werd hij vervolgens kardinaal gecreëerd en ging hij voor twee jaar naar Italië.
Na de uitbraak van de Franse Revolutie keerde hij terug naar Frankrijk en in 1790 legde hij de eed op de Burgerlijke Grondwet van de Clerus af. Hij ging niet in op het bevel van paus Pius VI om de eed te herroepen. Vlak voor Pius hem hierom ging ontslaan, gaf hij zelf ontslag. Hij trok zich terug in de abdij Saint-Pierre-le-Vif, die tot nationaal goed was verklaard en door hem was aangekocht. De abdijkerk met de graven van zijn voorgangers-aartsbisscchoppen liet hij afbreken. Op 15 november 1793 deed hij op het hoogtepunt van de Franse Revolutie afstand van zijn priesterschap.
Ondanks deze verwerping van het katholicisme werd Loménie de Brienne gewantrouwd door de revolutionairen. Op 18 februari 1794 werd hij gearresteerd in Sens en dezelfde nacht nog overleed hij in de gevangenis. Zijn officiële doodsoorzaak was een apoplexische beroerte, maar volgens velen stierf Brienne door vergiftiging met het zgn. 'condorcetgif', een dodelijk mengsel van opium, stramonium en zoetstof. Ook zelfmoord werd tot de mogelijkheden gerekend.
Familie Zijn broer Louis Marie Athanase de Loménie de Brienne (1730-1794) was staatssecretaris onder Lodewijk XVI.
Publicaties Le Conciliateur (1754), met Turgot Oraison funébre du Dauphin (1766) Compte-rendu au roi (1788)
Literatuur Hélène Cussac en Jean-Noël Pascal (red.), Philosophie et antiphilosophie au temps des Lumières. Autour de Loménie de Brienne, Classiques Garnier, 2026.
Categorie:Frans minister van Financiën Categorie:Aartsbisschop van Toulouse Categorie:Aartsbisschop van Sens Categorie:Frans kardinaal Categorie:Lid van de Académie française Categorie:18e-eeuws bisschop Categorie:Abt van Corbie