De Spelling 2003 voor de Limburgse dialectenPierre Bakkes, Herman Crompvoets, Jan Notten & Frans Walraven: Spelling 2003 voor de Limburgse dialecten Spelling 2003 voor de Limburgse dialecten, pp. 8, ., ook wel Veldekespelling, is een spelling voor de Limburgse dialecten die ontwikkeld is door de Vereniging Veldeke.

Het doel van deze spelling is dat dezelfde klank in elk van deze dialecten hetzelfde geschreven kan worden.

Historie De eerste versie van de Veldekespelling werd in 1928 gepubliceerd, waarna in 1952, 1983 en 2000 aanpassingen van dit spellingsysteem plaatsvonden.Bakkes (2002), p. 43.

Dit spellingsysteem geniet tot op heden geen officiële status, maar wordt wel als "officieel gepromoot" aangeduid wegens het gebruik van deze spelling binnen de Raod veur 't Limburgs en Vereniging Veldeke. De Veldekespelling wordt o.a. gehanteerd bij tweetalige plaatsnaamborden in Nederlands Limburg.

De spellingversie van 2003 is grotendeels gebaseerd op die van Jan Notten en werd samengesteld door voornoemde, Pierre Bakkes, Herman Cromvoets en Frans Zuug.

Transcriptie Klankinventaris Korte klinkers klankvoorbeelduitspraakIPAakatals in het Ndl./ɑ/ebeltussen Ndl. a en e/æ/edesjwa/ə/èsjtèltussen Ndl. e en i/ε/ihin ("kip")als in het Ndl./ɪ/okopals in het Ndl./ɔ/ósjtóp ("stoep")geronde en meer gesloten o/o/ödörpals de oe in het Fr. oeuf/œ/uun ("ui")als in het Ndl./ʏ/

Lange klinkers klankvoorbeelduitspraakIPAa(a)aaf ("af")als in het Ndl./a:/aegaere ("graag")tussen aa in paar en ai in fair in/æ:/aomaon ("maan")benadert de oo uit oor/ɒ:, ɔ:/äösjäöp ("schapen")als de oe uit het Fr. soeur (lange ö)/œ:/eeleef ("lief")Ndl. ee zonder naslag/e:/èè/eitrèèn ("trein")*als de è uit het Fr. mère/ε:/eugeut ("goot")Ndl. eu zonder naslag/ø:/iewies ("wijs")als in het Ndl.; dikwijls langer/i(:)/oehoes ("huis")als in het Ndl.; dikwijls langer/u(:)/o(o)good ("goed")Ndl. oo zonder naslag/o:/uukruus ("kruis")als in het Ndl.; dikwijls langer/y(:)/

*: De klank èè komt maar beperkt voor (komt in Maastricht relatief gezien vaker voor, en wordt daar geschreven als "ei"), als dialectische variant op ei/ij.

Tweeklanken NB: Veel van deze tweeklanken komen slechts in een beperkt aantal dialecten voor; sommige sluiten elkaar uit (dat wil zeggen: komt de ene tweeklank voor, dan kan de andere, daarop lijkende klank niet optreden). Dit is het geval met de ieë, iè en jè, met de oeë, oa en wa en met de uë, uè en wè.

Ook valse diftongen (als aw en ej) zijn opgenomen. klankvoorbeelduitspraakIPAvoorkomenaajvlaaj ("vlaai")aa met jvrij algemeenaoëraoëd ("raad")ao met naslagMidden-Heuvellandäöjdräöj ("draden")äö met jvrij algemeen in NL-Limburgaupausals in het Ndl.algemeenawklaw ("klauw")a met halfvocaal wvrij algemeenei, ijbein ("been")als in het Nederlandsalgemeeneiebeier ("bier")vloeiende overgang ei naar sjwaSittardsejhej ("had", conj.)e met jvrij algemeenewvewke ("vouwtje")e met halfvocaal wvrij algemeen, maar niet frequentieëWieërt ("Weert")ie met naslagMidden-Limburg en Parkstad Limburg e.o. (NL-Limburg)ièhièr ("heer")vloeiende overgang i naar èValkenburg e.o.jèkjès ("kaas")valse tweeklank; lijkt op ièMeerssen e.o.i-jbi-j (''bij'')als de korte ''i'' en een ''j'' aan elkaar, komt vaak voor bij woorden die in het Nederlands een ij of ei zijn; lijkt op ej[ɪ:j]Weert e.ooasjoan ("mooi")vloeiende overgang o naar aValkenburg en Geleen e.o.oeasjoeal ("school")oe met a-naslago.a. Montfortoeëbroeëd ("brood")oe met naslagMidden-Limburg en Parkstad Limburg e.o. (NL-Limburg)ojmojl ("bek")o met jvooral Maastrichtououg ("oog")als in het Ndl., vaak richting owalgemeenuëkuël ("kool [plant]")uu met naslagMidden-Limburg en Parkstad Limburg e.o. (NL-Limburg)uèhuèr ("hoor")u gevolgd door èValkenburg en Geleen e.o.uihuid ("hoofd")als in het Nederlands, maar met j-naslagalgemeen, maar weinig frequentwadwad ("dood")valse tweeklank, lijkt op oaMeerssen e.o.wjègrwjètsj ("trots")valse tweeklank, lijkt op uèMeerssen e.o.

Umlaut Zoals hierna toegelicht zal worden komt in alle Limburgse dialecten veel umlaut voor, gewoonlijk met een grammaticale achtergrond. Er zijn vaste umlautpatronen, hieronder gegeven en toegelicht aan de hand van een verkleinwoord.

klankvoorbeelda > eman - mennekeaa > aeaap - aepkeao > äöhaor ("haar") - häörkeo > öpot - pötjeó > usjtóp - sjtupkeoe > uuhoes - huuskeou > uidroum ("droom") - druimke

In sommige dialecten is de umlaut van aa in bepaalde of zelfs alle gevallen verschoven naar de ee (vb. Maastrichts aap - eepke i.p.v. aepke)

Medeklinkers miniatuur|Mouilleringsgebied in Nederlands- en Belgisch-Limburg. Deze wijken belangrijk minder van het Nederlands af dan de klinkers. Om die reden zullen slechts de bijzondere klanken hier worden weergegeven.

klankvoorbeelduitspraakchach(t) ("acht")stemloze velare fricatief ("harde g")ggoodstemhebbende velare fricatief ("zachte g")gkzègke ("zeggen")g als in En., Du. of Fr.rraad ("wiel")keel-r, behalve rond Stein en Neerwwae(m) ("wie")een halfvocaal, tussen Ndl. en En. w in In het gebied tussen Weert, Reuver, Bocholt en Sittard komt bovendien mouillering voor. Dat wil zeggen dat de t en de d aan het eind van een woord vaak wat palataler worden uitgesproken, namelijk als tj en dj. De eindklank -nt/nd kan dan ook in -nj veranderen; Roermondenaren noemen hun stad bijvoorbeeld Remu(u)nj.

Literatuurverwijzing

Categorie:Limburgs dialect