thumb|right|Giovanni Pacini Giovanni Pacini (Catania (Sicilië), 17 februari 1796 - Pescia (Toscane), 6 december 1867) was een Italiaans componist.
Levensloop Pacini kwam uit een muzikale familie. Hij componeerde zijn eerste opera Don Pomponio reeds in 1813, toen hij net 17 jaar oud was; deze opera is evenwel nooit voltooid. De komende tien jaar componeerde hij ruim 20 opera's, doch deze hadden geen van alle het beoogde succes doordat ze werden vergeleken met die van Gioacchino Rossini, wiens werken en muzikale persoonlijkheid de zijne overschaduwden.
Nadat Rossini rond 1824 het Italiaanse toneel had verlaten en zich in Parijs gevestigd had, ging het - hoewel hij zich ten volle inzette voor het componeren - met de populariteit van zijn werken niet veel beter. Ditmaal moest hij wedijveren met Vincenzo Bellini en Gaetano Donizetti. Moegestreden trok hij zich rond 1835 terug.
Hij ging naar Viareggio, waar hij een muziekschool en een klein orkest oprichtte, waaraan hij zelf leiding gaf en dat hij zelf dirigeerde. In 1837 werd hij benoemd tot hoofd van de hertogelijke kapel bij Lucca en wijdde hij zich hoofdzakelijk aan geestelijke muziek.
In 1840 kreeg hij het verzoek van het Teatro San Carlo in Napels een nieuwe opera te componeren op een libretto van Salvatore Cammarano. Dit werk, Saffo (Napels, 29 november 1840, Teatro San Carlo), werd een doorslaand succes en wereldwijd opgevoerd, tot zelfs in New York, en wordt omschreven als Pacini's grootste meesterwerk.
Pacini heeft rond de zeventig opera's geschreven. De meeste daarvan zijn in de vergetelheid geraakt. Enkele daarvan zijn evenwel onlangs opnieuw uitgevoerd en op cd uitgebracht, zoals Carlo di Borgogna, Saffo en Maria, regina d'Inghilterra. De mezzosopraan Cecilia Bartoli nam op haar album gewijd aan Maria Malibran (2007) aria's van Pacini op uit zijn opera's Irene o l'assedio di Messina en Tancredi.
Composities Muziektheater Opera's Voltooid intitelaktespremièrelibretto 1813 (onvoltooid) Don Pomponio 1813 Annetta e Lucindo 1 akte 17 oktober 1813, Milaan, Teatro S. Radegonda Francesco Marconi 1814 La ballerina raggiratrice Florence, Teatro alla Pergola 1814 L'ambizione delusa 2 aktes lente 1814, Florence, Teatro alla Pergola Giuseppe Palomba 1814 L'escavazione del tesoro 1 akte 18 december 1814, Pisa Francesco Marconi 1814-1815 Gli sponsali de' silfi 2 aktes 1814-1815, Milaan, Teatro de' Filodrammatici Francesco Marconi 1815 Bettina vedova (Il seguito di Ser Mercantonio) 2 aktes juni 1815, Venetië, Teatro San Moisè Angelo Anelli 1815 La Rosina 1 akte zomer 1815, Florence, Teatro alla Pergola Giuseppe Palomba 1815 La Chiarina 1815, Venetië, Teatro San Moisè 1816 L'ingenua 1 akte 4 mei 1816, Venetië, Teatro S. Benedetto Francesco Marconi 1817 Il matrimonio per procura 1 akte 2 januari 1817, Milaan, Teatro Rè Giordano Scannamusa en Angelo Anelli 1816-1817 Dalla beffa il disinganno, (of: La poetessa (rev.) «Il carnevale di Milano») 1 akte 1816-1817, Milaan, Teatro Rè (rev.: 23 februari 1817, Milaan, Teatro Rè) Gasparo Scopabirbe en Angelo Anelli 1817 Piglia il mondo come viene 2 aktes 28 mei 1817, Milaan, Teatro Rè Angelo Anelli 1817 I virtuosi di teatro 1817, Milaan, Teatro Rè 1817 La bottega di caffè 1817, Milaan, Teatro Rè 1817 Adelaide e Comingio (ook als: Isabella e Florange, Il comingio, Comingio pittore) 2 aktes 30 december 1817, Milaan, Teatro Rè Gaetano Rossi 1818 Atala 3 aktes juni 1818, Padua, Teatro Nuovo Antonio Peracchi naar Chateaubriand 1818 (onvoltooid) Gl'illinesi Felice Romani 1818 Il barone di Dolsheim (ook als: Federico II re di Prussia, Il barone di Felcheim, La colpa emendata dal valore) 2 aktes 23 september 1818, Milaan, Teatro alla Scala Felice Romani naar Pigault Le Brun 1819 La sposa fedele 2 aktes 14 januari 1819, Venetië, Teatro San Benedetto Gaetano Rossi 1819 Il falegname di Livonia 2 aktes 12 april 1819, Milaan, Teatro alla Scala Felice Romani 1820 Vallace, o L'eroe scozzese (ook als: Odoardo I re d'Inghilterra) 2 aktes 14 februari 1820, Milaan, Teatro alla Scala Felice Romani 1820 La sacerdotessa d'Irminsul 2 aktes 11 mei 1820, Triëst, Teatro Grande Felice Romani 1820 La schiava in Bagdad, (of: Il papucciajo) 2 aktes 28 oktober 1820, Turijn, Teatro Carignano Vincenzo Pezzi 1820 La gioventù di Enrico V (ook als: La bella tavernara, of: Le avventure d'una notte) 2 aktes 26 december 1820, Rome, Teatro Valle Filippo Tarducci 1821 Cesare in Egitto 2 aktes 26 december 1821, Rome, Teatro Argentina Jacopo Ferretti 1823 La vestale 2 aktes 6 februari 1823, Milaan, Teatro alla Scala Luigi Romanelli 1823 Temistocle 2 aktes 23 augustus 1823, Lucca, Teatro Giglio P. Anguillesi naar Pietro Metastasio 1824 Isabella ed Enrico 2 aktes 12 juni 1824, Milaan, Teatro alla Scala Luigi Romanelli 1824 Alessandro nelle Indie 2 aktes 29 september 1824, Napels, Teatro San Carlo Giovanni Schmidt naar Pietro Metastasio 1825 Amazilia 1 akte 6 juli 1825, Napels, Teatro San Carlo Giovanni Schmidt 1825 L'ultimo giorno di Pompei 2 aktes 19 november 1825, Napels, Teatro San Carlo Andrea Leone Tottola 1826 La gelosia corretta 3 aktes 27 maart 1826, Milaan, Teatro alla Scala Luigi Romanelli 1826 Niobe 2 aktes 19 november 1826, Napels, Teatro San Carlo Andrea Leone Tottola 1827 Gli arabi nelle Gallie, (of: Il trionfo della fede; rev. 1855 als: L'ultimo dei clodovei) 2 aktes 8 maart 1827, Milaan, Teatro alla Scala Luigi Romanelli 1827 Margherita regina d'Inghilterra (ook als: Margherita d'Anjou) 2 aktes 19 november 1827, Napels, Teatro San Carlo Andrea Leone Tottola 1828 I cavalieri di Valenza 2 aktes 11 juni 1828, Milaan, Teatro alla Scala Gaetano Rossi 1828 I crociati a Tolemaide, (of: Malek-Adel; La morte di Malek-Adel) 2 aktes 13 november 1828, Triëst, Teatro Grande Calisto Bassi 1829 Il talismano (of: La terza crociata in Palestina) 3 aktes 10 juni 1829, Milaan, Teatro alla Scala Gaetano Barbieri naar Walter Scott 1829 I fidanzati, (of: Il contestabile di Chester) 3 aktes 19 november 1829, Napels, Teatro San Carlo Domenico Gilardoni naar Walter Scott 1830 Giovanna d'Arco Introductie en 4 aktes 14 maart 1830, Milaan, Teatro alla Scala Gaetano Barbieri naar Friedrich von Schiller 1830-1831 Il corsaro 2 aktes 15 januari 1831, Rome, Teatro Apollo Jacopo Ferretti naar Lord Byron 1831 Il rinnegato portoghese (ook als: Gusmano d'Almeida) 1831, (niet uitgevoerd) Luigi Romanelli 1832 Ivanhoe 2 aktes 19 maart 1832, Venetië, Teatro La Fenice Gaetano Rossi naar Walter Scott 1832 Don Giovanni Tenorio, (of: Il convitato di pietra) 2 aktes 1832, Viareggio, Casa Belluomini Giovanni Bertati 1833 Gli elvezi, (of: Corrado di Tochemburgo) 2 aktes 12 januari 1833, Napels, Teatro San Carlo Gaetano Rossi 1833 Fernando duca di Valenza 1 akte 30 mei 1833, Napels, Teatro San Carlo Paolo Pola 1833 Irene, (of: L'assedio di Messina) 3 aktes 30 november 1833, Napels, Teatro San Carlo Gaetano Rossi 1835 Carlo di Borgogna 3 aktes 21 februari 1835, Venetië, Teatro La Fenice Gaetano Rossi 1839 Furio Camillo 3 aktes 26 december 1839, Rome, Teatro Apollo Jacopo Ferretti 1840 Saffo 3 aktes 29 november 1840, Napels, Teatro San Carlo Salvatore Cammarano 1841 L'uomo del mistero 2 aktes 9 november 1841, Napels, Teatro Nuovo Domenico Andreotti naar Walter Scott 1842 Il duca d'Alba (ook als: Adolfo di Werbel) 2 aktes 26 februari 1842, Venetië, Teatro La Fenice Giovanni Peruzzini en Francesco Maria Piave 1842 La fidanzata corsa 3 aktes 10 december 1842, Napels, Teatro San Carlo Salvatore Cammarano naar Prosper Mérimée 1843 Maria, regina d'Inghilterra 3 aktes 11 februari 1843, Palermo, Teatro Carolino Leopoldo Tarantini naar Victor Hugo 1843 Medea di Corinto 3 aktes 28 november 1843, Palermo, Teatro Carolino Benedetto Castiglia 1843 Luisella, (of: La cantatrice del molo di Napoli) 2 aktes 13 december 1843, Napels, Teatro Nuovo Leopoldo Tarantini 1844 L'ebrea 3 aktes 27 februari 1844, Milaan, Teatro alla Scala Giacomo Sacchero 1845 Lorenzino de' Medici (rev. als: Rolandino di Torresmondo) 2 aktes 4 maart 1845, Venetië, Teatro La Fenice Francesco Maria Piave naar Alexandre Dumas vader 1845 Bondelmonte 3 aktes 18 juni 1845, Florence, Teatro alla Pergola Salvatore Cammarano naar Voltaire 1845 Stella di Napoli 3 aktes 11 december 1845, Napels, Teatro San Carlo Salvatore Cammarano 1846 La regina di Cipro 4 aktes 7 februari 1846, Turijn, Teatro Regio Francesco Guidi 1847 Merope 3 aktes 25 november 1847, Napels, Teatro San Carlo Salvatore Cammarano naar Vittorio Alfieri 1848 Ester d'Engaddi 3 aktes 1 februari 1848, Turijn, Teatro Regio Francesco Guidi naar S. Pellico 1848 Allan Cameron 4 aktes 18 maart 1848, Venetië, Teatro La Fenice Francesco Maria Piave 1848 L'orfana svizzera 1848, Napels, Teatro del Fondo 1851 Zaffira, (of: La riconciliazione) 3 aktes 15 november 1851, Napels, Teatro Nuovo Achille de Lauzières 1851 Malvina di Scozia 3 aktes 27 december 1851, Napels, Teatro San Carlo Salvatore Cammarano naar Ines de Castro van De La Motte 1852 L'assedio di Leida (Elnava) 1852, (onvoltooid) 1852 Rodrigo di Valenza (niet uitgevoerd) 1853 Il Cid 3 aktes 12 maart 1853, Milaan, Teatro alla Scala Achille de Lauzières 1853 Lidia di Brabante (ook als: La punizione (1854) en Lidia di Bruxelles (1858) 3 aktes 1853, Palermo, Teatro Carolino Cesare Perini naar M. D'Azeglio "Niccolò de' Lapi" 1853 Romilda di Provenza 3 aktes 8 december 1853, Napels, Teatro San Carlo Gaetano Micci 1854 La donna delle isole 1873 3 aktes (niet uitgevoerd) Francesco Maria Piave 1854 La punizione 8 maart 1854, Venetië, Teatro La Fenice 1856 Margherita Pusterla 4 aktes 25 februari 1856, Napels, Teatro San Carlo Domenico Bolognese naar C. Cantù 1856 I portoghesi nel Brasile 1856, Rio de Janeiro, Teatro Italiano 1858 Il saltimbanco 3 aktes 24 mei 1858, Rome, Teatro Argentina Giuseppe Checchetelli 1858 Lidia di Bruxelles 3 aktes 21 oktober 1858, Bologna, Teatro Comunale Cesare Perini naar M. D'Azeglio "Niccolò de' Lapi" 1860 Gianni di Nisida 4 aktes 29 oktober 1860, Rome, Teatro Argentina Giuseppe Checchetelli 1861 Il mulattiere di Toledo 5 aktes 25 mei 1861, Rome, Teatro Apollo Cencetti 1861 Belfagor Prolog en 4 aktes 1 december 1861, Florence, Teatro alla Pergola Antonio Lanari 1863 Carmelita 3 aktes (niet uitgedvoerd) 1867 Don Diego di Mendoza 3 aktes 12 januari 1867, Venetië, Teatro La Fenice Francesco Maria Piave naar Alexandre Dumas vader 1867 Berta di Varnol 3 aktes 6 april 1867, Napels, Teatro San Carlo Francesco Maria Piave 1873 Niccolò de' Lapi 3 aktes 29 oktober 1873, Florence, Teatro Pagliano Cesare Perini naar M. D'Azeglio, "Niccolò de' Lapi"
Bibliografie
Jean Grundy Fanelli: Index of Composers, in: A chronology of operas, oratorios, operettas, cantatas and misellaneous stage works with music performed in Pistoia 1606-1943, Bologna: Edizioni Pendragon, 1998, 301 p., Jerome Mitchell: More Scott operas : further analyses of operas based on the works of Sir Walter Scott, Lanham: University Press of America, Inc., 1996, 328 p. Gaspare nello Vetro: Nomi Citati Nella Cronologia in: Teatro Reinach 1871-1944 : gli spettacoli musicali opere concerti operette, Parma: Comune di Parma - Archivo storico Teatro Regio, 1995, 653 p. Gerhard Schepelern: Personregister, in: Operaens historie i Danmark 1634-1975, Kobenhaven: Rosinante, 1995, 366 p., Theodore Fenner: Italian Opera : Operas by Composer: With Librettist, in: Opera in London : views of the press 1785-1830, Carbondale, Illinois: Southern Illinois University Press, 1994, 788 p., Bianca Maria Antolini, Arnaldo Morelli, Vera Vita Spagnuolo: Indice Dei Nomi, in: La musica a Roma attraverso le fonti d'archivo, Lucca: Libreria Musicale Italiana Editrice, 1994, 644 p. Roberto Leydi, Marino Anesa: Dizionario della musica italian per banda - Biografie dei compositori e catalogo delle opere dal 1800 al 1945, 1993, 514 p. Vittorio Paliotti: Indice Dei Nomi, in: Storia della canzone napoletana, Roma: Netwon Compton editori, 1992, 343 p.