thumb Dit is de gezamenlijke geschiedenis van Oost-Europa; Polen, Tsjechië, Litouwen, Slowakije, Hongarije, Roemenië, Oekraïne, Wit-Rusland en Moldavië.
De geschiedenis van Rusland is zo bepalend, dat die in een ander artikel wordt beschreven.
Prehistorie Vroege Slaven
Romeinse Rijk Dacische Oorlogen
De aanwezigheid van goudmijnen in Dacië was een motief voor het conflict. Koning Decebalus van Dacië was de Romeinse provincie Moesia, ten zuiden van de Donau, binnengevallen. De Romeinse keizer Trajanus begon in 101 na Chr. een oorlog tegen de Daciërs. Na hevige weerstand werden deze in 106 na Chr. definitief verslagen. Ongeveer 150.000 gevangenen werden als slaven weggevoerd. De hoofdstad van de Daciërs, Sarmizegetusa, dat op 1100 m hoogte lag in de Karpaten, werd platgebrand. De Romeinse autoriteiten organiseerden vervolgens een massale kolonisatie van het gebied met immigranten uit Italië en de Romeinse provincies ten zuiden van de Donau, waardoor de Romanisering van het gebied werd bevorderd. De Daciërs vermengden zich na de verovering met de kolonisten en namen de Latijnse taal over. Hun nakomelingen zouden eeuwenlang meestal worden aangeduid met de naam Walachen, die hun door de Slaven werd gegeven.
Marcomannen
De Romeins-Parthische Oorlog (161-166) had een enorme troepenverplaatsing met zich meegebracht en een verzwakking van de defensie aan de Donaulimes. Dit maakte mogelijk dat de Marcomannen het Romeinse Rijk binnenvielen.
Goten
De inval van de Goten viel samen met de Romeinse crisis van de 3e eeuw.
Hunnen
In 370 staken de Hunnen, een verbond van nomadische stammen uit Centraal-Azië, de Wolga over, dit leidde tot de Grote Volksverhuizing. De Hunnen waren zeer bekwame krijgers, die zich snel konden verplaatsen, zonder specifiek doel, ze waren lucratief, vandaar de vele rooftochten, maar indien voor hen voordelig, konden ze worden omgekocht als huursoldaten.
Een man die gretig van hun diensten gebruik maakte, was magister militum Flavius Aëtius. Toen hij in 433 in ongenade was gevallen, zette hij met hen, keizerin Galla Placidia onder druk, om zijn positie terug te krijgen. Als tegenprestatie gaf hij hen de provincie Pannonië.
Iusta Grata Honoria, de zuster van keizer Valentinianus III, ook zij riep de hulp in van Attila de Hun, omdat hij haar geliefde had laten vermoorden. Na de dood van Attila in 453 viel zijn rijk uiteen. In de slag aan de Nadao in 454 werden de Hunnen in hun eigen Oost-Europese rijk door de in opstand gekomen Gepiden en Ostrogoten verslagen.
Middeleeuwen Gepiden
Uit dankbaarheid liet de Oost-Romeinse keizer Marcianus, de Gepiden zich vestigen in de provincie Pannonië. In 537 veroveren ze de stad Sirmium, de voormalige hoofdplaats van de Prefectuur Illyricum, dit tot groot ongenoegen van keizer Justinianus I.
Een coalitie van Longobarden, Avaren en Byzantijnen onder aanvoering van magister militum Belisarius zullen het Gepiden Rijk vernietigen. In 567 doodde de Longobardische koning Alboin, de laatste Gepidische koning Cunimund en liet zijn schedel ombouwen tot een drinkbeker, die bekendstaat als een scala of een patera.
Avaren
Het Avaarse Rijk was een kanaat dat gevormd werd door een confederatie van verschillende Turks-Euraziatische stammen uit het steppegebied van Centraal-Azië. Onder druk van de Göktürken trokken ze naar het westen. Nadat ze in 567, samen met de Lombarden, het rijk van de Gepiden in Transsylvanië hadden vernietigd, vestigden ze zich in de Pannonische vlakte.
In de 8ste eeuw zijn de Khans vadsig geworden en leefden ze van smeergeld. In 804 doofde het Avaarse Rijk uit en werd het onder Karel de Grote en de Bulgaarse khan Kroem verdeeld, met de Donau als grens.
Slaven
Na de volksverhuizingen gingen de Slaven zich verspreiden over Centraal-, Oost- en Zuidoost-Europa. In 833 stichtten de Westelijke Slaven, het Groot-Moravische Rijk.
Magyaren
Na de Slag bij Pressburg (907) viel het Groot-Moravische Rijk uiteen en stichtten de Magyaarse huurlingen het vorstendom Hongarije. Samen met de Saracenen en de Vikingen zullen zij gedurende de tiende eeuw Europa teisteren.
De Slag op het Lechveld, die plaatsvond bij het Zuid-Duitse Augsburg, maakte in 955 een eind aan meer dan een halve eeuw van Hongaarse strooptochten in Europa. Hier hadden vooral Duitsland en Noord-Italië last van, maar ook Frankrijk, Zuid-Italië en zelfs Spanje waren niet veilig voor de gevreesde bereden boogschutters.Otto I bracht de Hongaren een zo grote nederlaag toe dat er volgens de legende niet meer dan zeven Hongaren van het slagveld terugkeerden. De nomadische Hongaren gingen zich vanaf dat moment aan hun Europese omgeving aanpassen.
Stefanus I van Hongarije werd tot koning gekroond op kerstdag van het jaar 1000, zo ontstond het Koninkrijk Hongarije.
Polen
Polen ontstond op de samenkomst van het Byzantijnse Rijk en het nieuwe Heilige Roomse Rijk. Keizer Otto I versloeg de Magyaren en Keizer Nikephoros II Phokas met hulp van de Russen kon een groot deel van de Balkan heroveren en een einde maken aan het Rijk der Chazaren. Een belangrijk deel van de Joodse Chazaren vluchtte naar Polen.
Als Mieszko I in 966 zich bekeerde tot het katholieke geloof ontstond het vorstendom Polen. In 1025 werd hertog Bolesław I tot koning van Polen gekroond en begon het tijdperk voor Polen als koninkrijk.
Mongoolse invasie
De eerste maal dat de Europeanen in aanraking kwamen met de Mongolen was de Slag aan de Kalka in 1223. De Mongolen hadden zonet het Kanaat van de Kara-Kitan veroverd en de Roesen werden verwittigd door de Koemanen voor het naderend onheil. Ondanks de waarschuwingen werd hun gezamenlijk leger totaal vernietigd en beide Khans vermoord. De Mongoolse generaals keerden terug naar hun leider Dzjengis Khan, een korte pauze voor de totale verovering.
Gouden Horde
De staat werd in 1236 gesticht door Batu Khan, een kleinzoon van Dzjengis Khan en zoon van Jochi, en bleef tot het einde van de 15e eeuw bestaan.
Tussen 1237 en 1240 werd Rusland veroverd. Met de Slag bij Liegnitz (1241) veroverden de Mongolen, Polen en met de Slag bij Mohi bezorgden ze het Hongaarse leger een vernietigende nederlaag toe. In de daaropvolgende winter stak het de bevroren Donau over en werd de Hongaarse hoofdstad Boeda verwoest.
De naam Gouden Horde is afgeleid van de kleur van de tent (horde) van de kan
Op zoek naar eenheid Lodewijk de Grote Lodewijk I van Hongarije slaagde erin het leeuwendeel van Oost-Europa te verenigen. In 1370 was hij niet alleen koning van Groot-Hongarije maar ook van Polen. Helaas voor hem had hij geen mannelijke opvolger. Zijn oudste dochter Maria trouwde in 1385 met Rooms keizer Sigismund en zijn jongste dochter Hedwig huwde met koning Wladislaus II Jagiello van Litouwen.
Pools-Litouwse unie Jagiello bekeerde zich tot het christendom en Litouwen en Polen ondertekenden de Unie van Krevo (1385). De Pools-Litouwse verhoudingen werden bij de Unie van Lublin in 1569 een permanente unie tussen het koninkrijk Polen en het groothertogdom Litouwen en ontstond het Pools-Litouwse Gemenebest.
Eenheid In 1440 droeg Wladislaus van Varna de titel van Vorst van Polen en Litouwen, en van Hongarije en Kroatië.
Turkenoorlogen
De eerste grote veldslag tegen het Ottomaanse Rijk was de Slag bij Varna in 1444, waarbij Wladislaus Varna om het leven kwam. In 1453 viel Constantinopel. Paus Calixtus III riep op tot een nieuwe kruistocht, deze maal tegen de Turken. De enige die thuis gaf was veldheer Johannes Hunyadi, die de Turken versloeg in het Beleg van Belgrado (1456). Uit erkentelijkheid schonk Paus Calixtus, Hongarije aan de zoon van Johannes Hunyadi, Matthias Corvinus, na de dood van Ladislaus Posthumus.
Huis Jagiello Na de dood van Matthias Corvinus werden Hongarije, Kroatië, Bohemen, Polen en Litouwen geregeerd door de kinderen van Casimir IV uit het Huis Jagiello en Elisabeth van Oostenrijk uit het Huis Habsburg.
Om de band nog nauwer aan te trekken, ondertekende beide partijen het Eerste Congres van Wenen (1515) dat resulteerde in het dubbelhuwelijk, Lodewijk II van Hongarije met Maria van Habsburg en Ferdinand van Habsburg met Anna van Bohemen en Hongarije.
Verlies van Hongarije thumb|Loop van de Donau De vader van Süleyman I, Selim I had de oppervlakte van het Ottomaanse Rijk verdrievoudigd. De taak van Süleyman was het rijk te consolideren. In het noorden had hij zich voorgenomen de Donau als noordgrens ten nemen. In 1521 veroverde hij Belgrado. De reactie van de zwakke Lodewijk II van Hongarije was traag. Gestaag veroverden de Ottomanen terrein, richting Budapest. Beide partijen troffen elkaar in de Slag bij Mohács (1526), waarbij Lodewijk het leven liet en de Ottomanen, Boedapest veroverden. Johan Zápolya, vojvoda van Zevenburgen, nam de vrijgekomen plaats in . Aartshertog Ferdinand van Habsburg heroverde Boedapest en verdreef Johan Zápolya, die vluchtte naar het Ottomaanse kamp. De tegenreactie zal niet lang op zich laten, wat volgde is het Beleg van Wenen (1529), wat mislukte en een tweede maal in 1532.
De Kleine Oorlog in Hongarije zal nog duren tot het Beleg van Szigetvár in 1566, waar Süleyman stierf.
Herverdeling thumb Na het verdrag van Adrianopel (1568) werd Oost-Europa herverdeeld. In het noorden werd het Pools-Litouwse Gemenebest gecreëerd, het Ottomaans Hongarije bestond uit het Vorstendom Transsylvanië, Vorstendom Walachije en het Vorstendom Moldavië, de Habsburgers hielden nog het Koninkrijk Hongarije en het Koninkrijk Kroatië over.
De woiwode van Transsylvanië, Stefanus Báthory huwde in 1576 met Anna Jagiello en werd zo koning van het Pools-Litouwse Gemenebest. Na de dood van het kinderloos echtpaar ging het Gemenebest naar de zoon van de zus van Anna, Catharina Jagiello, Sigismund van Zweden.
Transsylvanië tussen hamer en aambeeld Wat begon met schermutselingen in de Balkan, zal uitmonden in de Vijftienjarige Oorlog tussen het Habsburgse en het Ottomaanse Rijk. Paus Clemens VIII riep een nieuwe kruistocht uit, in steun voor Sigismund Báthory, die een huwelijk met Maria Christina van Oostenrijk, een nicht van Keizer Rudolf II aanging en zo Transsylvanië in het katholieke kamp bracht. Sigismund zal later overlopen naar het Ottomaanse kamp en de Hongaarse protestanten zullen op het eind van de oorlog zich tegen de Habsburgers keren. Het Verdrag van Wenen (1606) zal de plooien met de Protestanten glad strijken en de Vrede van Zsitvatorok met de Ottomanen. Nadien was Transsylvanië min of meer een autonome regio en beleefde het zijn gouden jaren.
Tijdens de regeerperiode van Keizer Ferdinand II (1619-1637) geraakte Hongarije volop verwikkeld in de Dertigjarige Oorlog, terwijl in het Pools-Litouwse Gemenebest tijdens de regering van Wladislaus Wasa (1632-1648) op enkele schermutselingen met Rusland (1632-33) en het Ottomaanse Rijk (1633-34) na, er relatieve rust heerste.
Einde van de Poolse Gouden Eeuw Jan II Casimir, de halfbroer van Wladislaus Wasa had meer religieuze dan politieke ambities. Na een mislukte oogst en de onderdrukking van de Roetheense bevolking, brak er onder leiding van de Oekraïense kozak Bogdan Chmelnitski een opstand uit. Tussen 1654 en 1667 zal het Pools-Litouwse Gemenebest overspoeld worden door Zweden en Rusland. (Zie Pools-Russische Oorlog (1654-1667) en de Noordse Oorlog (1655-1660)). Het Verdrag van Androesovo (1667) zal uiteindelijk leiden tot de opdeling van Oekraïne met Rusland.
Jan III Sobieski, redder van het Europees christendom Na het debacle van Jan II ontstond er een troonstrijd, waarvan de Ottomanen profiteerden om het land binnen te vallen. Uit pure noodzaak werd Jan III Sobieski, een bekwame generaal, die zijn strepen had verdiend in oorlogen tegen de Krim-Tataren en Kozakken, tot koning verkozen, op 2 februari 1676. Het verdrag van Żurawno beëindigde de oorlog met de Ottomanen.