Jemen (Arabisch: اليَمَن, al-Yaman), officieel de Republiek Jemen (Arabisch: الجمهوريّة اليمنية, al-Jumhūrīyah al-Yamanīyah), is een republiek in het zuidoosten van het Midden Oosten. Het land ligt in het zuidwesten van het Arabisch Schiereiland en grenst in het noorden aan Saoedi-Arabië en in het oosten aan Oman. Ten westen van Jemen ligt de Rode Zee en ten zuiden ervan ligt de Golf van Aden. Het land behoort tot de Arabische Liga.
De hoofdstad en tevens grootste stad van het land is Sanaa. Het land heeft ongeveer 28 miljoen inwoners en een oppervlakte van .
De republiek Jemen ontstond op 22 mei 1990 toen Noord- en Zuid-Jemen met elkaar werden verenigd. Door diverse interne conflicten, terrorisme, grote verschillen tussen het zuiden en het noorden en corruptie heeft het land in vergelijking met andere landen in de Arabische Wereld economisch weinig kunnen profiteren van de olievoorraden. Met een bruto binnenlands product van $ 1.061 per hoofd van de bevolking is Jemen het armste land op het Arabisch Schiereiland. In de laatste jaren is er wel vooruitgang geboekt op diverse terreinen, maar er wordt alom gevreesd voor grote economische en politieke problemen als de oliebronnen uitgeput raken.
Nationale symbolen De naam Jemen komt uit het Arabisch. Voor de etymologie worden verschillende verklaringen gegeven. Jamien betekent rechterkant en de rechterkant van het Arabisch Schiereiland ligt in het zuiden als men naar het oosten kijkt. Ook jamana, dat hij was blij betekent, letterlijk: hij ging naar rechts, is van het woord jamin afgeleid. Dit kan dan verwijzen naar Arabia Felix, het gelukkige Arabië, de Latijnse naam voor Jemen.
De vlag van Jemen bestaat uit drie horizontale banen met de kleuren rood, wit en zwart. Hij werd aangenomen op 22 mei 1990, de dag dat Noord- en Zuid-Jemen werden verenigd. De drie kleuren zijn de typische pan-Arabische kleuren, die ook terug te vinden zijn op de vlaggen van Palestina, Egypte, Irak en Syrië. De kleur rood staat voor het bloed van de martelaren en voor de eenheid van het land, wit staat voor de stralende toekomst en zwart staat voor het donkere verleden. Voordat beide landen zich verenigden, hadden Noord- en Zuid-Jemen allebei hun eigen vlag. Deze vlaggen leken sterk op de huidige vlag. De vlag van Noord-Jemen had dezelfde drie horizontale banen met een groene ster in het midden en de vlag van Zuid-Jemen had diezelfde drie banen met aan de linkerkant een lichtblauwe driehoek met daarin een rode ster.
Het wapen van Jemen bestaat uit een adelaar met een boekrol tussen zijn klauwen. Hierop staat in het Arabisch de officiële naam van het land geschreven. Op zijn borst heeft de adelaar een schild met hierop afgebeeld een koffieplant en de Maribdam. Aan weerszijden van de adelaar is de vlag van Jemen afgebeeld. Het wapen lijkt veel op het vroegere wapen van Noord-Jemen. Zuid-Jemen had een wapen dat bestond uit de pan-Arabische Saladins Adelaar, die nu nog te zien is op bijvoorbeeld het wapen van Egypte.
Het volkslied van Jemen is de al-Jumhuriyatu l-Muttahida en wordt vaak aangeduid met de Engelse naam United Republic (Nederlands: Verenigde Republiek). Het lied is geschreven door Abdallah "al-Fadhool" Abdulwahab Noman en de muziek is van Ayob Tarish. Voordat Noord- en Zuid-Jemen samengevoegd werden, was dit lied al het volkslied van Zuid-Jemen.
Geschiedenis miniatuur|Ma'ribdam
Geografie Ligging Jemen bevindt zich in de Arabische Wereld in het zuidwesten van het Arabisch Schiereiland op 15°NB 48°OL. In het noorden en oosten grenst Jemen aan Saoedi-Arabië en Oman. In het zuiden wordt het land begrensd door de Arabische Zee en de Golf van Aden en ten westen van Jemen ligt de Rode Zee. Naast het vasteland van Jemen behoren ook diverse eilanden in de Rode Zee (de Hanisheilanden, Kamaran en Perim), alsmede de archipel Socotra in de Arabisch Zee tot Jemen. Veel van deze eilanden zijn van vulkanische oorsprong. Socotra vormt geologisch onderdeel van Afrika (Afrikaanse Plaat). Jemen heeft een oppervlakte van 527.970 km² en is daarmee iets groter dan Thailand en ongeveer 14 keer zo groot als Nederland en 17 keer zo groot als België. Tot voor kort was de grens met Saoedi-Arabië ongedefinieerd. Vanwege de Arabische Woestijn was menselijke bewoning hier nauwelijks mogelijk.
Landschap miniatuur|De Tihama bij de Rode Zee Jemen kan geografisch ingedeeld worden in vier verschillende regio's: de Tihama aan de westkust, de westelijke hooglanden ten oosten daarvan, de hooglanden in Centraal-Jemen en de Rub al Khali in het noordoosten.
De Tihama (warme aarde) is een vlakke regio aan de westkust met zeer weinig neerslag. Maar ondanks de geringe hoeveelheid regen is het land erg drassig door de aanwezigheid van vele lagunes, waardoor het een geschikte woonomgeving vormt voor malariamuggen. In het gebied zijn veel halvemaanvormige zandduinen aanwezig. Door de geringe regenval en de hoge temperaturen bereiken de rivieren vanuit de hooglanden nooit de zee, maar ze zijn wel een belangrijke bron voor de grondwaterreserves. In het gebied wordt tegenwoordig veel landbouw beoefend.
Ten oosten van de Tihama liggen de westelijke hooglanden. In dit gebied, dat de meeste regenval kent van geheel Arabië, wordt volop gebruikgemaakt van terrassen voor het verbouwen van gewassen als kafferkoren. Ook katoen en fruit (zoals mango's) groeien hier volop.
De centrale hooglanden vormen een uitgestrekt plateau met een hoogte boven de 2000 meter. Deze regio is droger dan de westelijke hooglanden, maar is nog altijd nat genoeg om met behulp van irrigatie het verbouwen van tarwe en gerst mogelijk te maken. De hoofdstad Sanaa ligt in deze regio, evenals het hoogste punt van Jemen, de 3666 meter hoge Jabal an Nabi Shu'ayb.
De Rub al Khali (het Lege Kwartier) is de woestijn in het noordoosten van Jemen, die zich verder uitstrekt over het zuiden van Saoedi-Arabië en het westen van Oman. Dit gebied ligt met circa 1000 meter een stuk lager dan de centrale hooglanden. De woestijn behoort tot de droogste plekken op aarde en is tevens een van de grootste zandwoestijnen. Het gebied wordt bewoond door bedoeïenen met kamelen.
Klimaat Over het algemeen zijn de temperaturen in Jemen hoog en valt er weinig regen, met uitzondering van de hoger gelegen gebieden. Het warmst is het in de Tihamah aan de westkust. Dit gebied heeft een tropisch klimaat met temperaturen die regelmatig oplopen tot boven de 50 °C en een luchtvochtigheid die ligt tussen de 50% en 70%. Regen valt er in onregelmatige hoeveelheden met een jaargemiddelde van 130 mm. De maximumtemperatuur in Aden, aan de zuidkust, varieert van gemiddeld 25 °C in januari tot 32 °C in juni en de hoeveelheid regen is vergelijkbaar met de Tihamah. In de westelijke hooglanden is het door de hoogte iets koeler en met een jaarlijkse neerslag tussen de 1000 en 1500 mm ook veel natter. Meer naar het oosten toe, in de centrale hooglanden, is het weer een stuk droger (circa 600 mm regen). Deze regio kenmerkt zich door de zeer grote dagelijkse temperatuurschommelingen. Overdag ligt de temperatuur rond de 30 graden en 's nachts rond het vriespunt. Het noordoosten van Jemen is erg droog en warm. De luchtvochtigheid varieert er van 35% in juni tot 64% in januari. Het is in dit gebied niet ongewoon dat het vijf jaar achter elkaar niet regent. Website van de Library of Congress. Gearchiveerd op 5 mei 2015.
Bestuur en instellingen Politiek miniatuur|Voormalig president Ali Abdullah Saleh Jemen is een presidentiële republiek met een uit twee kamers bestaand parlement. Dit zijn een uit 301 leden bestaand Huis van Afgevaardigden (de Majlis al-Nuwaab) en een uit 111 leden bestaande Majlis al-Shura.
De president wordt gekozen door het volk uit minimaal twee kandidaten die goedgekeurd moeten worden door ten minste vijftien leden van het parlement. De premier wordt benoemd door de president en moet door minimaal tweederdemeerderheid van het parlement gesteund worden. De presidentstermijn duurt zeven jaar.
Ali Abdullah Saleh werd in 1990 de eerste president van het verenigde Jemen. Hij was ook al president van Noord-Jemen vanaf 1978. In 1999 en opnieuw in 2006 werd hij herkozen. De presidentsverkiezingen van 2006 werden door internationale opzichters als gedeeltelijk vrij beschouwd, alhoewel er sprake was van geweld, beperking van de persvrijheid en verdenkingen van fraude. De grootste politieke partij van Jemen is het Algemeen Volkscongres (al-Mu'tammar al-Sha'bi al-'Am), die bij de parlementsverkiezingen in 2003 238 van de 310 zetels behaalde. De grootste oppositiepartij is de Jemenitische Hervormingscongregatie (al-Tajmu al-Yamani li al-Islah). Alle Jemenieten vanaf 18 jaar hebben stemrecht, maar alleen moslims hebben het recht gekozen te worden.
Nadat eerder in Tunesië en Egypte een volksoproer een wisseling van de macht had veroorzaakt, kwam het in januari 2011 ook in Jemen tot massale demonstraties tegen het autoritaire bewind van Ali Abdullah Saleh. In een reactie op verdere voorgenomen protesten in zijn land maakte de president bekend dat hij in 2013 niet herkiesbaar zou zijn en hij de macht niet zou overdragen aan zijn zoon. Op 27 februari 2012 trad Saleh daadwerkelijk af.
Na het vertrek van Saleh werd voormalig vicepresident Abd Rabbuh Mansur Al-Hadi president. Op 7 april 2022 kondigde Hadi in een televisietoespraak aan dat hij ontslag neemt en vicepresident Ali Mohsen al-Ahmar ontslaat en de bevoegdheden van beide ambten overdraagt aan de nieuw gevormde achtkoppige Presidentiële Raad, geleid door Rashad al-Alimi. Hij zei ook dat de raad de taak zou krijgen om met de Houthi-rebellen te onderhandelen over een permanent staakt-het-vuren.
De huidige regeringsleider is premier Ahmad Awad bin Mubarak.
De grondwet staat voor een onafhankelijke rechterlijke macht. Omdat het land een islamitisch land is, is de sharia de belangrijkste bron voor wetgeving en wordt hier in de rechtspraak op teruggegrepen. Anders dan in veel andere islamitische landen wordt het gebruik van alcohol door niet-moslims toegestaan.
Administratieve indeling
Jemen wordt opgedeeld in 20 gouvernementen (muhafazah) en één gemeente die niet tot een gouvernement behoort: de hoofdstad Sanaa. De gouvernementen zijn verder onderverdeeld in 333 districten (muderiah), die weer verder onderverdeeld zijn in 2.210 subdistricten, bestaande uit 38.284 plaatsen. De 20 gouvernementen zijn: Abyan Aden Ad Dali' Al Bayda' Al Hudaydah Al Jawf Al Mahrah Al Mahwit Amran Dhamar Hadramaut Hajjah Ibb Lahij Ma'rib Raymah Sa'dah Sanaa Shabwah Ta'izz
De hoofdstad en grootste stad van het land is Sanaa met ruim 1,7 miljoen inwoners. Andere belangrijke steden zijn de havenstad Aden, Ta'izz, Al Hudaydah, Abyan, Al Mukalla, Dhamar en Ibb.
Defensie De jaarlijkse militaire uitgaven bedragen 6,6% van het bbp, waarmee het land percentueel gezien tot de landen met de hoogste militaire uitgaven behoort. Het leger bestaat uit een landmacht, een luchtmacht, een marine en een in 2010 opgerichte republikeinse garde. In Jemen geldt een dienstplicht van twee jaar.
Buitenlandse relaties Bij het samenvoegen van Noord- en Zuid-Jemen heeft Jemen de internationale verdragen van zijn twee voorgangers overgenomen. Het land is lid van de Verenigde Naties, de Arabische Liga en de Organisatie voor Islamitische Samenwerking. De relaties met de buurlanden zijn sterk beïnvloed door de Eerste Golfoorlog begin jaren negentig toen Koeweit door Irak werd bezet. Jemen was lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en stemde toen tegen resoluties om militair in te grijpen. Dit leidde tot boze reacties in de westerse wereld en diverse Golfstaten. Als straf stuurde buurland Saoedi-Arabië 850.000 Jemenieten die in Saoedi-Arabië woonden terug naar Jemen. In 2000 werden de relaties met Saoedi-Arabië enigszins hersteld toen de grens tussen beide landen werd vastgelegd.