Wikipedia is een meertalige internetencyclopedie, die door vrijwilligers wordt geschreven. Wikipedia wordt gepubliceerd onder een vrije licentie, waardoor de inhoud elders (mits voorzien van bronvermelding) te gebruiken is. De website is eigendom van de Amerikaanse Wikimedia Foundation. Het is het oudste en bekendste project van deze organisatie.
Wikipedia is in 2001 opgezet in de vorm van een wiki, zodat elke inhoudelijke pagina in beginsel door iedere bezoeker bewerkt kan worden, anoniem (zonder een account of gebruikersnaam aan te maken of in te loggen) of met een account, waarbij de gebruikersnaam altijd een pseudoniem kan zijn. Hiermee is de drempel om inhoudelijk bij te dragen laag.
Een vaste bewerker van Wikipedia wordt een Wikipediaan genoemd, of in oneigenlijke zin een "gebruiker" (Engels: user). Als het gaat om de groep vaste bewerkers als geheel, wordt gesproken over de Wikipediagemeenschap (Engels: Wikipedia community) of gebruikersgemeenschap.
De Europese Verordening digitale diensten beschouwt Wikipedia als een zeer groot onlineplatform, en legt bijhorende verplichtingen op.
Vijf zuilen Op Wikipedia zijn in de beginfase door de Engelstalige oprichters allerlei richtlijnen en beginselen geformuleerd die voor alle bewerkers gelden. In 2005 maakte iemand een samenvatting in vijf universele beginselen die five pillars werden genoemd, vertaald als de vijf zuilen. Het gaat om de volgende principes: Wikipedia combineert eigenschappen van gespecialiseerde encyclopedieën, almanakken en geografische woordenboeken (boeken met alfabetische beschrijvingen van plaatsen), het is geen woordenboek of krant. Wikipedia wordt geschreven vanuit een neutraal standpunt, gebaseerd op feitelijkheden. Wikipedia streeft naar artikelen die de verschillende relevante standpunten op een onpartijdige manier beschrijven. De inhoud moet daarbij gecontroleerd kunnen worden in betrouwbare bronnen die bij de betreffende tekst worden genoemd. Wikipedia auteurs stellen de inhoud ter beschikking als vrije inhoud (content) die iedereen mag gebruiken, bewerken en verspreiden. De bewerkers van Wikipedia dienen elkaar beleefd en respectvol te behandelen, ook als verschil van mening bestaat. Aanvallen op de persoon horen te worden vermeden en nieuwkomers open tegemoet getreden. Er bestaan regels en richtlijnen maar ze zijn niet in steen gebeiteld, ze kunnen veranderen met de loop der tijd. Hoofdzaak is de inhoud te bewerken met gezond verstand volgens bovenstaande principes, wetend dat alles eenvoudig veranderd en hersteld kan worden, alle bewerkingen worden bewaard. Buiten Wikipedia, in een rechtszaak voor de gewone civiele of strafrechter, gelden niet de richtlijnen van Wikipedia maar de rechtsregels van het betreffende land.In de Duitse zaak Waibel tegen Wikimedia Foundation was dit een van de overwegingen van de rechter. Een lezer verwacht van een encyclopedie dat er feiten zijn te vinden, geen vermoedens of verdachtmakingen. Bij het publiceren op Wikipedia moeten door de auteurs dezelfde zorgvuldigheidsregels worden aangehouden als die voor de pers gelden. Gebeurt dat niet, bestaat voor de WMF de plicht de inhoud te verwijderen zodra ze op de hoogte is gebracht van mogelijke onrechtmatige publicaties. (Landgericht Berlin, 28 augustus 2018, Zaaknr. 27 O 12/17). Zie: "LG Berlin zu Sorgfaltspflichten auf Plattform - Wikipedia, ein Schwarm von Journalisten" en in het engels: Raue LLP successfull against Wikipedia
De naam Wikipedia De naam Wikipedia is een samentrekking van wiki, dat in het Hawaïaans snel betekent, en het Engelse woord encyclopedia. Een bewerker van Wikipedia wordt een Wikipediaan genoemd. Het Engelse woord Wikipedian staat sinds augustus 2012 in het Oxford English Dictionary.
Geschiedenis thumb|Servers van de Wikimedia Foundation in Carrollton (Texas), in 2015
Kenmerken van het project Wikipedia was de eerste digitale encyclopedie waarbij met het wiki-concept gewerkt werd. Daardoor wordt actuele informatie vaak snel op Wikipedia verwerkt. Daar verwijst het woord wiki (snel) ook naar. Voor Wikipedia is een apart computerprogramma ontworpen. Deze software, MediaWiki, is opensourcesoftware die ook gebruikt wordt door de andere projecten van de Wikimedia Foundation en door vele andere projecten en bedrijven.
Kenmerkend voor het project en het succes ervan is ook dat de inhoud onder een vrije licentie valt. Alle tekst en andere media, zoals beeld en geluid worden door Wikipedia door middel van de GFDL- (en sinds 2008) CC BY-SA-licentie vrijgegeven en beschikbaar gesteld aan het publiek. Iedere auteur blijft eigenaar van zijn bijdrage, maar anderen kunnen voortbouwen op individuele bijdragen. De vrijgave van bijdragen onder de CC BY-SA-licentie is definitief en kan niet ingetrokken worden. Eenieder is daarmee gerechtigd de inhoud kosteloos te verspreiden en te wijzigen, terwijl niemand de toegang tot een uit Wikipedia overgenomen en eventueel gewijzigde inhoud kan worden onthouden. Wikipedia presenteert zich daarbij uitdrukkelijk als een encyclopedie en niet als bijvoorbeeld een woordenboek, discussieforum of webportaal. Voor lexicografische informatie is het zusterproject Wiktionary (in het Nederlands WikiWoordenboek) in het leven geroepen.
Voor mobiele apparaten zijn ook speciale apps beschikbaar.
Voorgeschiedenis Over de documentering van de menselijke kennis wordt al vele jaren nagedacht. Onder anderen de bibliograaf Paul Otlet, bedenker van de Universele Decimale Classificatie (UDC), wijdde zijn leven aan de vraag hoe gegevens en kennis toegankelijk gemaakt kunnen worden in een Universeel Boek of een vernuftig kaartsysteem met behulp van een machinaal systeem.Joseph Michael Reagle Jr.: Good faith collaboration. The culture of Wikipedia, MIT Press 2010 Later streefde H.G. Wells naar een World Brain,H.G. Wells, World Brain, 1938 een samenvatting van alle kennis op microfilm. Ook Vannevar Bush dacht dat de toekomst van volledige documentatie lag in een systeem met microfilm: Memex.Vannevar Bush: As We May Think, 1945. In 1960 begon Ted Nelson met zijn Project Xanadu dat gebruikmaakte van hypertekst. De Compton's Interactive Encyclopedia van Philips' CDI (1992) en Encarta (1993) van Microsoft waren de eerste encyclopedieën op cd-rom die gebruikmaakten van hyperlinks. Wikipedia is een modern antwoord en maakt gebruik van de nieuwe mogelijkheden van www, internet en software voor samenwerking.
Oprichting Wikipedia werd in 2001 opgericht door de Amerikaanse ondernemer Jimmy Wales, samen met zijn medewerker Larry Sanger. In 2003 droeg Wales zijn rechten op de naam Wikipedia, de website zelf en de servers waarop deze draaide over aan de Wikimedia Foundation. Deze stichting richtte hij op om het behoud en de verdere ontwikkeling van Wikipedia langdurig mogelijk te maken. De stichting leeft bijna uitsluitend van donaties en had anno 2017 in de Verenigde Staten ongeveer 280 betaalde medewerkers. Wikipedia zelf wordt echter door vrijwilligers beheerd en geschreven.
Eerste opzet thumb|Systeemarchitectuur van de servers van Wikipedia, mei 2009
Het project Wikipedia begon met een conversatie tussen twee internetvrienden, Larry Sanger, hoofdredacteur van Nupedia en Ben Kovitz, een computerprogrammeur en bèta-wetenschapper, op de avond van 3 januari 2001 in San Diego (Californië). Kovitz had al eerder te maken gehad met een ander soort wikiproject. Toen hij het basisconcept aan Sanger uitlegde, zag deze onmiddellijk dat het wikiformat geschikt zou zijn voor het opzetten van een opener, minder formeel project dan Nupedia.
Vier maanden daarvoor hadden Sanger en zijn baas Jimmy Wales, president-directeur van Bomis, Inc., al eens verschillende mogelijkheden besproken om naast Nupedia een opener, aanvullend project te beginnen. Het kostte Sanger dus niet veel moeite om Wales over te halen een wiki voor Nupedia op te zetten. Nupedia's eerste wiki ging online op 10 januari 2001. Van de kant van de auteurs en redacteuren van Nupedia kwam echter het nodige protest tegen het plan om Nupedia zo nauw te associëren met een webpagina, gebaseerd op het wikiconcept. Daarom kreeg het nieuwe project per 15 januari de naam 'Wikipedia' en een eigen, onafhankelijk adres op het web. Deze datum werd later uitgeroepen tot Wikipediadag.
Nieuwe deelnemers meldden zich aan via een publicatie van Slashdot in maart en juli. Ook andere publicaties trokken deelnemers, zoals die op Kuro5hin. Op 12 februari 2001 werd in de Engelstalige Wikipedia de eerste mijlpaal van 1000 artikelen (pagina's) overschreden; daarna groeide het aantal artikelen met circa 1000 per maand en inmiddels (2026) met ongeveer 180.000 per maand.Wikimedia Statistics
Op 19 juni 2001 ging de Nederlandstalige versie van Wikipedia van start.
Groei De oorspronkelijke en verreweg de grootste van alle Wikipedia's is de Engelstalige versie, die van start ging op 15 januari 2001. Het oorspronkelijke doel was te komen tot een minimum van 100.000 artikelen. Toen dat aantal eenmaal was bereikt, ging de groei echter nog volop door.
Vanaf de zomer van 2001 zijn er naast de oorspronkelijke Engelstalige versie steeds meer Wikipedia's in andere talen gestart. Na de Engelstalige waren in 2015, gemeten naar het aantal individuele artikelen, de Duits-, Frans-, Nederlands- en Zweedstalige Wikipedia's het grootst. Opgemerkt moet worden dat dit niets zegt over de grootte, de (gemiddelde) kwaliteit of de diversiteit van de artikelen. In totaal waren er in februari 2015 meer dan 34 miljoen artikelen te vinden in 288 verschillende talen.
Er zijn ook enkele Wikipedia's opgestart in minderheidstalen, dialecten en inmiddels uitgestorven talen (zoals het Latijn en Oudengels). Zo bevatte de Wikipedia in het Zazaki begin 2010 ongeveer 2800 artikelen. Er zijn eveneens versies begonnen in enkele bekende kunsttalen, zoals het Esperanto en het Klingon. Een aantal van deze Wikipedia's bleek echter over onvoldoende vaste bijdragers te beschikken om de projecten draaiende te houden. Deze weinig levensvatbare projecten zijn inmiddels weer gesloten of in de Wikimedia Incubator beland.
De meeste opslagcapaciteit is nodig voor de afbeeldingen en andere media die op Wikipedia gebruikt worden. Op 15 januari 2009 meldde Wikizine dat er 48 terabyte opslagruimte beschikbaar was gekomen voor Wikimedia Commons. Op dat moment werd daar 5 terabyte van gebruikt.Anno Domini MMIX Week III Number CIV, Wikizine
Verdere ontwikkeling Logo In de maanden augustus en september 2003 werd een internationale logowedstrijd gehouden. Het logo van Paul Stansifer werd met grote meerderheid verkozen. Daarna werd dit aangepast tot een grijze versie op basis van hetzelfde idee.
Culturele samenwerking Vanaf 2005 begonnen de bewerkers op Wikipedia steeds meer samen te werken met culturele instellingen en andere organisaties om meer materiaal beschikbaar te krijgen voor het gebruik op Wikipedia. Er wordt samengewerkt met onder andere musea, galeries, archieven en bibliotheken om zo meer specialistische informatie en vooral ook beeldmateriaal om meer artikelen hiervan te kunnen voorzien. In Nederland leverde bijvoorbeeld het Tropenmuseum meer dan 8.000 afbeeldingen over de Marrons, Suriname en Indonesië,Tropenmuseum en Wikipedia gaan samenwerken, Het Parool, 5 augustus 2009 (gearchiveerd)Objects from the #Tropenmuseum for #Wikipedia, 16 juni 2010 het Nationaal Archief in Den Haag en Spaarnestad Photo te Haarlem doneren ruim 1100 foto's van Nederlandse politici en belangrijke gebeurtenissen in NederlandNationaal Archief geeft foto's aan Wikipedia, NU.nl, 21 juli 2010 en het Amsterdam Museum doneerde in 2011 zijn digitale collectie van 55.000 foto's.Amsterdam Museum doneert 55.000 foto’s aan Wikimedia., blog Amsterdam Museum, 20 januari 2011 (gearchiveerd) De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft in september 2012 van de 555.000 afbeeldingen van haar collectie er 465.000 vrijgegeven met een maximale pixelgrootte van 1200 pixels onder de CC BY-SA 3.0 NL-licentie.