De Nederlands Israëlitische Gemeente Den Haag (NIG Den Haag / Adat Jesjoeroen) is een Asjkenazisch joods-orthodox kerkgenootschap in Den Haag dat is aangesloten bij het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK).Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap, Opperrabbinaat Den Haag Een exacte oprichtingsdatum is niet bekend. Wel is bekend dat de Rekenmeesters van de Domeinen van Holland/West-Friesland op 21 januari 1694 toestemming gaven voor de aanleg van de Joodse begraafplaats aan de Scheveningseweg. Kort daarna, rond 1700, ontstond er een conflict tussen de Hoogduitse (Asjkenazische) gemeente en de Portugese (Sefardische) gemeente. Dit werd formeel beëindigd op 26 maart 1710.https://www.joodserfgoeddenhaag.nl/synagoge-nig/
De NIG Den Haag beheert drie Joodse begraafplaatsen in de regio.Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap, Den Haag Er is een actieve mikwe voor mannen en vrouwen, een Joods cultureel centrum (CHAJ), een Joodse bibliotheek en diverse onderwijsvoorzieningen. De diensten worden in de Nusach en traditie Nederlands Haags Ashkenaz gehouden.
Geschiedenis
Ontstaan en 18e-eeuwse bloei De eerste Asjkenazische/Hoogduitse synagoge van Den Haag werd gevestigd in een woning aan de St. Jacobstraat, die in 1696 werd gekocht door Abraham Boas. Deze stond bekend als "Salomo's Tempel" en was tot 1722 in gebruik. In 1723 werd een nieuwe synagoge aan de Brouwersloot in gebruik genomen voor de groeiende gemeente.
De 18e eeuw markeerde een periode van intellectuele en economische bloei. Centraal hierin stond de bankiersfamilie Boas. Tobias Boas (1696-1782) bouwde een internationaal imperium op en ontving grootheden als Giacomo Casanova en keizer Jozef II. Onder opperrabbijn Saul Halevi (1748-1785) werd Den Haag een centrum van Joodse geleerdheid. Halevi's echtgenote, Dina Halevi, stond eveneens bekend om haar uitgebreide kennis van de Joodse wetten.
De Joodse Buurt en Opperrabbijn Berenstein (19e eeuw) Tot 1940 bevond het hart van de gemeenschap zich in "de Buurt" rond de Wagenstraat en de Gedempte Gracht. Het was een levendige wijk waar Jiddisj werd gesproken en waar talloze sociale instellingen waren gevestigd, zoals een matsefabriek (sinds 1912). In 1844 werd de Grote Synagoge aan de Wagenstraat ingewijd, een ontwerp van Arend Roodenburg.
Een centrale figuur in deze periode was opperrabbijn Issachar Baer ben Samuel Berenstein (1808-1893). Hij was de zoon van de Amsterdamse opperrabbijn en diende in Den Haag van 1848 tot aan zijn dood. Onder zijn leiding maakte de Joodse gemeenschap een grote institutionele ontwikkeling door. Zo was hij de initiatiefnemer van een Joods weeshuis, een Joods ziekenhuis en een Joodse historische en literaire vereniging. Voor zijn verdiensten werd hij benoemd tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Omdat Berenstein midden in de volksbuurt woonde en zeer benaderbaar was, werd hij in de volksmond liefkozend "Rebbe Beer" genoemd.
Later in de twintigste eeuw was hoofdrabbijn Isaac Maarsen een belangrijke leider voor de gemeenschap, totdat de oorlog uitbrak.
Tweede Wereldoorlog en wederopbouw Bij de Jodenvervolging kwamen circa 14.000 van de rond 17.000 Haagse Joden om het leven. Ook prominente figuren zoals hoofdrabbijn Isaac Maarsen en zijn gezin werden vermoord. Na de oorlog bleek de synagoge aan de Wagenstraat te groot voor de gedecimeerde gemeenschap. Het gebouw werd in 1976 verkocht aan de gemeente Den Haag en huisvest tegenwoordig de Mimar Sinan-moskee. De NIG verhuisde in 1986 naar een nieuwe synagoge in het Bezuidenhout, die formeel werd ingewijd door koningin Beatrix.Joods Erfgoed Den Haag, Synagoge NIG
Sefardische Joden in Den Haag Vanaf het midden van de zeventiende eeuw vestigden zich de eerste Sefardische Joden (ook wel Portugees-Joodse Joden genoemd) in Den Haag. In tegenstelling tot de Asjkenazische gemeenschap bestond de Sefardische groep aanvankelijk uit vermogende families die nauwe banden onderhielden met het stadhouderlijk hof. In 1698 richtte de logementhouder Jacob Abenacar Veiga aan de Bierkade een tweede Portugese synagoge in. In 1709 nam deze gemeente officieel de naam Honen Dal (Steun der Armen) aan.
Bloei en invloed (17e en 18e eeuw) Prominente figuren zoals de bankier Francisco Lopes Suasso en proviandmeester Jacob Pereira financierden de militaire campagnes van stadhouder Willem III. De gemeenschap genoot in Den Haag unieke privileges; zo mochten zij, als enige in de Republiek, lid worden van het winkeliersgilde (Sint-Nicolaasgilde).
In 1726 werd de monumentale synagoge aan de Prinsessegracht voltooid, naar een ontwerp van Felix du Sart met een gevel van Daniël Marot. Hoewel de Sefardische elite invloedrijk was, nam hun aantal na 1750 af: van circa 400 leden in 1725 naar ongeveer 120 aan het einde van de achttiende eeuw.
Tweede Wereldoorlog en naoorlogse periode Tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog werd de Sefardische gemeenschap zwaar getroffen. Om het erfgoed te beschermen werd het archief van de gemeente in 1941 in veiligheid gebracht bij het Haags Gemeentearchief. De Tora-rollen en andere rituele voorwerpen werden in de loop van de oorlog verborgen in Amsterdam.
Na de bevrijding in 1945 werd het religieuze leven door de sterk gedecimeerde gemeenschap aanvankelijk weer opgepakt. In de eerste jaren na de oorlog vonden er nog regelmatig diensten en ceremonies plaats in de synagoge aan de Prinsessegracht, waaronder huwelijksvoltrekkingen in 1948. In 1951, bij het 225-jarig bestaan van het gebouw, werd echter gemeld dat het steeds moeilijker werd om wekelijks een minjan bijeen te krijgen.
Vanwege de afname van het aantal leden bleek het uiteindelijk onmogelijk om als zelfstandige gemeente te blijven functioneren en het grote monument te onderhouden. Eind 1958 stond het gebouw officieel te koop. In 1968 werd de synagoge definitief in gebruik genomen door de Liberaal Joodse Gemeente. De overgebleven leden van Honen Dal zijn opgegaan in de Nederlands Israëlitische Gemeente (NIG) Den Haag, waar de Sefardische traditie binnen de overkoepelende gemeente wordt voortgezet. De rituele voorwerpen zijn in bruikleen overgedragen aan het Joods Historisch Museum.
Shaul Hager Halevi thumb|Portret van Saul Halevi, in 1764 gemaakt door Abraham Polak Een van de meest prominente personen in de geschiedenis van de gemeente was Saul Hager Halevi (1712-1785). Hij werd in 1748 benoemd tot opperrabbijn en was een Europese autoriteit op het gebied van de halacha. Zijn invloed reikte tot ver buiten de landsgrenzen. Jaarlijks vindt er een herdenking voor hem plaats op de Joodse begraafplaats aan de Scheveningseweg.
Afbeeldingen
Externe links Website van de Nederlands Israëlitische Gemeente Den Haag Website van het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap
Zie ook Jodendom in Nederland
Categorie:Joodse organisatie in Nederland Categorie:Jodendom in Den Haag