thumb|350px|Bevolkingsdichtheid De wereldbevolking is het totaal aantal levende mensen op aarde. Volgens de VN is dit aantal midden november 2022 de 8 miljard gepasseerd,Vandaag leven er precies 8 miljard mensen op aarde, zegt de VNWorldometer met een jaarlijkse toename van 83 miljoen, zo'n 1,1%. Elke dag komen er circa 227.000 mensen bij. Daarmee is de groei wat afgenomen ten opzichte van 2007, toen deze rond de 1,24% lag. De piek van de bevolkingsgroei lag tussen 1965 en 1970 toen deze 2,05% was.
Zo'n 60% van de huidige wereldbevolking leeft in Azië, waarbij China met 1,4 miljard (19%) en India met 1,3 miljard (18%) verreweg de grootste bevolking hebben. Afrika is het snelst groeiende continent, met Nigeria als een van de grotere landen met de snelst groeiende bevolking. De verwachting is dat de helft van de bevolkingsgroei vanaf 2017 (7,6 miljard mensen) tot 2050 (circa 9 miljard mensen) afkomstig zal zijn van slechts negen landen, respectievelijk India, Nigeria, Congo-Kinshasa, Pakistan, Ethiopië, Tanzania, de Verenigde Staten, Uganda en Indonesië.
Wereldwijd is er een afname van het vruchtbaarheidscijfer, met uitzondering van Europa. Tussen 2010 en 2015 lag dit in 83 landen onder de 2,1 die nodig is voor een stabiel bevolkingsaantal. Deze denataliteit kan leiden tot bevolkingsdaling en in combinatie met de stijgende levensverwachting ook vergrijzing en ontgroening. Migratie compenseert dit ten dele, maar niet volledig. De netto-migratie naar landen met een hoger inkomen daalde in de periode 2010-15 naar 3,2 miljoen per jaar van een piek in de periode 2005-10 van 4,5 miljoen per jaar.
De historische wereldbevolking is slechts een schatting waarbij de aangenomen aantallen sterk kunnen variëren bij publicaties van verschillende auteurs. Overeenkomsten zijn veelal het gevolg van het overnemen van aannames van anderen en cirkelredeneringen tussen groei en aantallen.
+ Grootste dertig landen (duizenden)'World Population Prospects 2017', United Nations, Department of Social Affairs, Population Division No. Land 1955 1970 1985 2000 2015 1 China 610.834 824.788 1.070.863 1.283.199 1.397.029 2 India 409.269 553.579 781.667 1.053.051 1.309.054 3 Verenigde Staten 171.784 209.588 240.824 281.983 319.929 4 Indonesië 77.328 114.835 165.012 211.540 258.162 5 Brazilië 62.569 95.327 135.676 175.288 205.962 6 Pakistan 40.424 58.091 92.219 138.523 189.381 7 Nigeria 41.086 55.981 83.613 122.352 181.182 8 Bangladesh 42.122 65.048 93.200 131.581 161.201 9 Rusland 111.355 130.123 142.971 146.397 143.888 10 Japan 89.018 104.926 121.894 127.534 127.975 11 Mexico 32.605 52.030 77.361 101.720 125.891 12 Filipijnen 22.179 35.805 54.324 77.992 101.716 13 Ethiopië 19.947 28.415 40.800 66.537 99.873 14 Egypte 23.523 35.046 50.205 69.906 93.778 15 Vietnam 28.148 43.407 61.049 80.286 93.572 16 Duitsland 71.538 78.573 77.717 81.488 81.708 17 Iran 19.294 28.514 47.343 66.132 79.360 18 Turkije 24.271 34.876 49.134 63.240 78.271 19 Congo-Kinshasa 13.518 20.010 29.883 47.076 76.197 20 Thailand 23.711 36.885 52.041 62.958 68.658 21 Verenigd Koninkrijk 51.124 55.635 56.466 58.951 65.397 22 Frankrijk 43.528 50.844 55.397 59.608 64.457 23 Italië 48.373 53.579 57.012 57.294 59.504 24 Zuid-Afrika 15.377 22.839 33.730 45.728 55.291 25 Tanzania 8.741 13.606 21.837 34.178 53.880 26 Myanmar 18.868 26.381 37.222 46.095 52.404 27 Zuid-Korea 21.531 32.209 40.809 47.386 50.594 28 Colombia 14.225 22.061 31.012 40.404 48.229 29 Kenia 6.980 11.252 19.651 31.450 47.236 30 Spanje 29.125 33.980 38.836 40.904 46.398
Bevolkingsontwikkeling Onderstaande tabel geeft een overzicht van de groei van de wereldbevolking per werelddeel in de loop der eeuwen. Zoals verderop uiteen wordt gezet, zijn de getallen van vóór 1800 voor Europa slechts een zeer grove benadering; voor de rest van de wereld geldt dat zelfs voor de aantallen van voor 1900. + Bevolkingsontwikkeling in grootste regio's (miljoenen)The World at Six Billion, United Nations, 1999Regio17501800185019001950199920502150Wereld791978126216502521597889099746Azië5026358099471402363452685561Afrika10610711113322176717662308Europa163203276408547729628517Latijns-Amerika en het Caribisch gebied16243874167511809912Noord-Amerika272682172307392398Oceanië222613304651 + Bevolkingsontwikkeling in grootste regio's (%)Regio17501800185019001950199920502150Azië63,564,964,157,455,660,859,157,1Afrika13,410,98,88,18,812,819,823,7Europa20,620,821,924,721,712,27,05,3Latijns-Amerika en het Caribisch gebied2,02,53,04,56,68,59,19,4Noord-Amerika0,30,72,15,06,85,14,44,1Oceanië0,30,20,20,40,50,50,50,5
India is het land met de meeste inwoners, nadat het China in 2024 inhaalde.
De bevolkingsdichtheid is het hoogste in Monaco. Daar is de bevolkingsdichtheid 16.398 per km². Mongolië heeft met 1,9 per km² de laagste bevolkingsdichtheid, tenminste als Groenland niet als een onafhankelijke staat wordt beschouwd. Daar is de bevolkingsdichtheid namelijk zelfs minder dan 0,026/km².
Theorievorming
Twee werken waren bepalend voor een volgens John Caldwell en Thomas Schindlmayr opvallende overeenstemming halverwege de twintigste eeuw over de bevolkinggrootte vanaf 1650 tot 1900.; (2002): p. 183 De eerste was uit 1936 van Alexander Carr-Saunders; de tweede uit 1940 van de demograaf Walter Willcox. (1936): 'Growth of world population' in World Population. Past Growth and Present Trends, Clarendon Press (1940): 'Population of the world: Its modern increase' in Studies in American Demography, Cornell University Press Hoewel het werk van Carr-Saunders eerder verscheen, was het grotendeels gebaseerd op eerder werk van Willcox. (1931): 'Increase in the population of the earth and of the continents since 1650' in International Migrations, Volume II: Interpretations, National Bureau of Economic Research, p. 33-82, Appendix p. 639-644 Hij verlaagde alleen de getallen voor Afrika vanwege de invloed van de slavernij en verhoogde die voor China.
Het gezag van deze publicaties werd versterkt door de Bevolkingsdivisie van de Verenigde Naties die de schattingen weergaf in hun Population Bulletin in 1951 en in een publicatie uit 1953.(1951): 'The past and future growth of world population—a long-range view' in Population Bulletin of the United Nations, No. 1, p. 1-12(1953): 'Historical outline of world population growth' in The Determinants and Consequences of Population Trends. A Summary of the Finding of Studies on the Relationships Between Population Changes and Economic and Social Conditions, United Nations, Department of Social Affairs, Population Division In 1965 bracht John D. Durand, hoofd van de bevolkingsdivisie, op het Wereldbevolkingsconferentie in Belgrado een aanvulling met 'World population estimates, 1750-2000'. (1967): 'The Modern Expansion of World Population' in Proceedings of the American Philosophical Society, Volume 111, No. 3, Population Problems, p. 136-159 In 1973 werd ook dit onderdeel van een publicatie van de bevolkingsdivisie.(1973): 'History of world population growth' in The Determinants and Consequences of Population Trends. New summary of findings of interaction of demographic, economic and social factors, United Nations, Department of Social Affairs De schattingen werden door de VN aangevuld met getallen voor de twintigste eeuw, waarbij eerdere lagere schattingen van de Volkenbond vervangen werden door hogere getallen.
In die laatste twee VN-publicaties werd het gegeven dat de getallen van Willcox en die van Carr-Saunders zoveel overeenkomsten vertoonden als bewijs van de betrouwbaarheid gebracht, daarbij de invloed van Willcox op Carr-Saunders negerend. De originele auteurs hadden minder vertrouwen in die getallen. Zo stelde Willcox: They are not to be viewed with much confidence but only as a first step towards the truth. The proper way to criticize them is to displace them by more accurate figures. (1931): p. 82 (1940): p. 51 terwijl Carr-Saunders stelde: [...] any attempt to reconstruct world population history must be a very speculative proceeding. (1936): p. 18 Ook Durand was terughoudend over de betrouwbaarheid van de getallen, blijkens de enorme marge die hij aanhield bij hoge en lage schattingen en het niet geven van een schatting voor 1750.
Een vroege kritiek op Willcox kwam in 1934 van Robert René Kuczynski. (1934): 'Population' in ; Encyclopaedia of the Social Sciences, Volume 12, Macmillan Willcox paste hierop in 1940 de getallen voor China aan, zodat dit land geen vijfvoudige groei meer had tussen 1650 en 1850, maar een drievoudige.
Willcox baseerde zich op zijn beurt weer op oudere bronnen. Voor Amerika, Australië en een groot deel van Europa kwamen vanaf ongeveer 1800 volkstellingen beschikbaar. Voor een groot deel van de rest van de wereld was dit pas in de twintigste eeuw het geval. Oudere schattingen waren onder meer gebaseerd op vermoedens van bevolkingsdichtheid, Bijbelse berekeningen, waarnemingen van reizigers en voor China op gebrekkige tellingen.
Historisch demografen zijn vooral geïnteresseerd in groeigetallen. Absolute aantallen zijn daarbij slechts een middel om die groei vast te kunnen stellen. Willcox, Carr-Saunders en Durand hadden daarom weinig oog voor het verband tussen bevolkingsaantallen en de beschikbare middelen om die aantallen te onderhouden. Daarmee hadden zij een andere benadering dan zij die schattingen deden om toekomstige bevolkingsaantallen te kunnen bepalen en daarmee de levensvatbaarheid.
Schattingen van groei en aantallen zijn veelal cirkelredeneringen, waarbij aantallen gebaseerd zijn op aannames van groei en waarna de aantallen worden gebruikt om aan te tonen dat er een zekere groei is geweest. Zo werd vooral de versnelde groei vanaf de zeventiende eeuw onderbouwd.
Zeventiende eeuw Voor 1650 beschikte Willcox over gegevens van Giovanni Battista Riccioli en Gregory King. (1661): Geographiae et hydrographiae reformatae libri duodecim, Victorius Benatius (1696): Natural and Political Observations and Conclusions upon the State and Condition of England Willcox was onder de indruk van de overeenstemming van de schattingen van beiden voor Europa, maar volgens Kuczynski was dit toeval, aangezien hun nationale schattingen ver uiteen lagen. (1934): p. 241 Naast Riccioli en King noemde Willcox ook William Petty, Isaac Vossius en William Nicholls, maar wees deze af als onbelangrijk.
+ Schattingen voor de wereldbevolking in 1650 (miljoenen) Bron Europa Azië Afrika Amerika Oceanië Wereld Riccioli (1661)via (1931): p. 70-78 100 500 100 200 100 1000 King (1696) 100 340 95 65 100 700 Willcox (1931) 100 250 100 13 2 465 Willcox (1940) 100 260 100 8 2 470 Carr-Saunders (1936) 100 330 100 13 2 545
Willcox stelde dat hij zich daarna baseerde op Riccioli, omdat die zich volgens hem weer baseerde op de volgens Willcox betrouwbare Giovanni Botero. De aantallen van Willcox lagen echter alleen dicht bij die van Riccioli in het geval van Europa en Afrika.
Dat Willcox en Carr-Saunders voor Afrika de aantallen van Riccioli aanhielden, was opmerkelijk. Net als voor Amerika en Australië waren de bevolkingsaantallen voor Afrika tot in de negentiende eeuw een grote onbekende. Zij varieerden tot ver in de twintigste eeuw nog in geruime mate. Nadat bleek dat de eerste twee continenten aanmerkelijk minder mensen huisvestten, brachten Willcox en Carr-Saunders de aantallen daarvoor sterk terug. Ondanks de onzekerheid over Afrika hielden zij naar de trivialiteitswet van Parkinson vast aan de oude aantallen. Een van de argumenten daarvoor was voor Willcox de overeenstemming tussen Riccioli en King. De schattingen van Dieterici op basis van bevolkingsdichtheid van rond de 200 miljoen wees Willcox af. De sterke bevolkingsgroei in Afrika was volgens hem van recente tijden; vóór die tijd zou de bevolking min of meer constant zijn gebleven. Carr-Saunders verlaagde de getallen enigszins, om rekening te houden met de effecten van de trans-Atlantische en Arabische slavenhandel.
In 1915 had Willcox zelf al gesteld: