De Brusselse tram is een netwerk van tramlijnen in Brussel en naar omliggende plaatsen. Hoewel het zeer omvangrijke netwerk in de tweede helft van de 20e eeuw door de metro en de bus flink is ingekrompen, bestaat het nog steeds uit een behoorlijk aantal lijnen en kilometers spoor.
Er rijden trams door alle 19 Brusselse gemeentes: Anderlecht, Brussel (stad), Elsene, Etterbeek, Evere, Ganshoren, Jette, Koekelberg, Oudergem, Schaarbeek, Sint-Agatha-Berchem, Sint-Gillis, Sint-Jans-Molenbeek, Sint-Joost-ten-Node, Sint-Lambrechts-Woluwe, Sint-Pieters-Woluwe, Ukkel, Vorst, Watermaal-Bosvoorde. Ook de gemeenten Dilbeek, Drogenbos, Kraainem, Wezembeek-Oppem en Tervuren in de rand rond Brussel worden bediend door trams.
Geschiedenis Tot de Eerste Wereldoorlog thumb|300px|De rode lijnen op de kaart zijn tramlijnen omstreeks 1876. TB zijn de doorgetrokken lijnen en de stippellijnen CFE. De eerste paardentram reed in België in 1869 te Brussel. Het was een lijntje van de Naamsepoort naar het Ter Kamerenbos. In 1877 reed de eerste stoomtram in de stad maar deze machine was niet krachtig genoeg voor de Brusselse heuvels en kon met moeite slechts één wagen trekken en de proefnemingen werden gestaakt. De Tramways Bruxellois experimenteerde tegelijkertijd met een in Tubeke gebouwde locomotief maar deze voldeed ook niet. De onderdelen bleken te broos voor het zware werk en het experiment werd wederom gestaakt. In 1887 werden experimenten gedaan met accumulatorentrams. Dit waren trams die dienstdeden met een bepaalde hoeveelheid opgeslagen energie. Er kon niet naar tevredenheid mee worden gereden, er waren vele storingen en de actieradius was zeer beperkt. Het gebruik van een tramwagen met trolley in Luik werd ook in Brussel doorgevoerd en er ontstonden in 1894 de eerste Brusselse elektrische tramlijnen van het Stefaniaplein naar Ukkel. Tot de eeuwwisselingen bouwden meerdere ondernemingen hun tramlijnen uit. Er zijn diverse trambedrijven geweest. De belangrijkste waren:website MIVB thumb|300px|Tweeassige tram van de CFE bij het trammuseum Les Tramways Bruxellois (TB): opgericht op 23 december 1874 met de fusie van de Belgian Street Railways and Omnibus Company Limited van Albert Vaucamps en de Société des voies ferrées Belges van William Morris (Morris & Sheldon Company).W.J.K. Davies: The Vicinal Story: Light Railways in Belgium 1885 – 1991. Uitg. Light Rail Transit Association, London, 2006. , bladzijde 224-226 De TB begon met vijf paardentramlijnen: Schaarbeek - Kamerbos (Morris) Ukkel - Stephaniaplein (Morris) Liedtsplaats - Sint-Gilles (Vaucamp) Laeken - Zuid (Vaucamp) Laeken - Anderlecht (Vaucamp) Société générale des chemins de fer économiques (CFE): voor 1880 bekend als Cie Générale de Tramways. De CFE elektrificeerde haar lijnen vanaf 1904. Deze lijnen hadden de Beurs als centraal knooppunt. Aangezien hun donkerbruine koetswerk (zie foto hierbij) en de bruine uniformen van het personeel werden deze trams door de Brusselaars « chocoladetrams » benoemd. Daarnaast waren er kleinere bedrijven: Tramways de Bruxelles à Evere et Extensions: opgericht in 1883 Chemin de Fer à Voie Etroite de Bruxelles à Ixelles-Boondael: opgericht in 1884, overgenomen door de TB op 28 april 1899. Deze laatste twee bedrijven reden op meterspoor en zijn gestart met stoomtractie in plaats van met paardentrams. In 1899 werd aan de TB een concessie verleend voor 45 jaar op voorwaarde dat elektrische tractie over het totale lijnennet werd ingevoerd. TB voldeed de jaren daarop aan deze eis. Tot de Eerste Wereldoorlog waren er in het net vele investeringen zoals zwaardere rails en een zwaarder motorvermogen in de trams. De buurtspoorwegen hebben in Brussel op hun regionaal spoornet stadsdiensten en lijnen opgezet; ze reden op meterspoor, in tegenstelling met de stadtrams op normaalspoor, wat drierailsporen vereiste op de gemene secties. (Dit was mogelijk want beide matschappijen gebruikten 600 V gelijkstroom, bovenleiding positief en retourstroom via het spoor, en (in die tijd) stroomafname via trolleystangen.)
Interbellum Tijdens de oorlog was er gebrekkig onderhoud, werden veel paarden opgevorderd en werd trammaterieel voor militaire doeleinden gebruikt. Hierdoor werden pas tegen 1925 de normale tramdiensten hersteld.
Op 1 januari 1928 kwam het tot een fusie van de netten van de TB en de CFE. Na de fusie reden alleen nog trams van de TB en de buurtspoorwegen. De CFE stond bekend om haar 'chocoladetrams' zo genoemd vanwege de donkerbruine kleuren die men hanteerde. Ook het CFE-personeel droeg bruine uniformen. In 1928 kregen de lijnen van de CFE lijnnummers binnen het systeem van de TB. In 1935 bedroeg de lengte van het Brusselse tramnet 240 kilometer en het was daarmee een van de grotere tramnetten van Europa. Er reden bijna 100 tramlijnen waarbij er veel rechtstreeks verbindingen tussen de diverse deelgemeentes bestonden. Voor de Wereldtentoonstelling van 1935 werden de befaamde '5000-serie' motorwagens in dienst gesteld. Het waren de eerste trams in Brussel met twee draaistellen.
Lijnennet in 1935 thumb|300px|Trams van lijn 3 en 83 wachtend bij het Station Schaarbeek Ten tijde van de wereldtentoonstelling van 1935 reden de volgende tramlijnen geëxploiteerd door de maatschappij "Les Tramways Bruxellois s.a.".Reisgids uitgegeven door "Les tramways Bruxellois" ten behoeve van de expo van 1935 De beurs was het centrale knooppunt van het net. Het was een zeer dicht net waarbij in de binnenstad de tramstraten minstens twee tramlijnen hadden en de Maurice Lemonnierlaan zelfs elf.
Volgende lijnen behoorden tot het net (De (oude) plaatsnamen zijn in de oude spelling): 2 : Verboeckhoven Plaats – Schaerbeekse P. – Park – 4 Armen – Louisa Pl – Louise Laan – Bosch 3 : Schaerbeek stat. – Verboeckhv Pl – Schaerbeekse P. – Park – Naamse Poort – Louisa Pl – Louise Laan – Bosch thumb|300px|De beurs was vroeger een groot tramknooppunt waar heel veel lijnen samen kwamen. 4 : Beurs – 4 Armen – Louisa Pl – Louise Laan – Bosch 5 : Beurs – Kapel – Halle Poort – Barreel – Plaats van Meenen 6 : Beurs – 4 Armen – Louisa Pl – Vanderkindere – Wolvend. – Carsoel – Ukkel (Fort Jaco) 7 : Berchem – Basiliek – Simonis – Schaerbeekse P. – Kunst-Wet – Naamse Poort – Louisa Pl – Barreel – Hoogte punt 100 8 : Plaats E. Bockstael – Liedts – Schaerbeekse P. – Park – 4 Armen – Louisa Pl – Vanderkindere – Av. Longchamp L. 9 : Gasthuis Brugmann – Jette – Simonis – IJzerplein – Begijnhof plaats – Van Artevelde straat – Anderlecht Poort – Halle Poort – Barreel – Ukkel Calevoet 10 : Berchem – Basiliek – Simonis – Schaerbeekse P. – Kunst-Wet – Naamse Poort – Louisa Pl – Janson Pl – Vanderkindere – Wolvend. – Carsoel – Ukkel (Fort Jaco) 11 : Jette – Plaats E. Bockstael – Liedts – Schaerbeekse P. – Park – Naamse Poort – Louisa Pl – Janson Pl – Vanderkindere – E. Danco – Ukkel (centrum) 12 : Plaats E. Bockstael – Liedts – Schaerbeekse P. – Park – Naamse Poort – Louisa Pl – Janson Pl – Vanderkindere – Av. Longchamp L. 14 : Jette – Simonis – IJzerplein – Schaerbeekse P. – Kunst-Wet – Naamse Poort – Louisa Pl – Barreel – Wielemans Plaats 15 : Zuid – Anderlecht Poort – Ninoofse Poort – Vlaamse Poort – Antwerpse Poort – Schaerbeekse P. – Kunst-Wet – Naamse Poort – Louisa Pl – Halle Poort – Zuid (Ringlijn kleine ring) 16 : Heysel – Leopold Square – Av Charles Woeste – IJzerplein – Schaerbeekse P. – Kunst-Wet – Naamse Poort – Heilige Kruis plaats (nu Eug. Flagey plaats) – Boschvoorde 18 : Heysel – Leopold Square – De Trooz Sq. – IJzerplein – Antwerpse Poort – Beurs – Zuid – Klein eiland 20 : Schaerbeek stat – Lambertmontlaan - Meiser – St Michiel L. (nu Montgomery) – Tervuurse Poort – Belliard straat – Leopoldswijk station – Luxemburg – Zavel – Kapel – Halle Poort – Bara Plaats – Clemenceau – West Station – V.D.Pereboomlaan – St.Annekerk – Simonis – Basiliek thumb|299px|Vooroorlogse tram met aanhangwagen tijdens een museumrit 22 : S.Michiels L. (nu Montgomery) – Tervuurse Poort – Belliard straat – Leopoldswijk station – Luxemburg – Zavel – Kapel – Halle Poort – Bara Plaats – Bergsche Steenweg – Rondpunt Meir – Anderlecht park 23 : Beurs – Park – Wet straat – Nervier laan – Tervuurse Poort – S.Michiels L. 24 : Beurs – Park – Wet straat – Auderghem laan – Waversche steenweg – Artillerie Kazerne – Ruiterij Kazerne – Bosch 25 : Beurs – Park – Wet straat – Auderghem laan – Waversche steenweg – Artillerie Kazerne – Auderghem 26 : Beurs – Park – Wet straat – Auderghem laan – Waversche steenweg – Artillerie Kazerne – S.Michiels L. 27 : Beurs – Park – Wet straat – Cortenberg laan – Roodebeek laan – Br. Whitlock laan – Georges Henri Laan – Kerkh. Etterbeek 28 : Beurs – Park – Wet straat – Cortenberg laan – Roodebeek laan – Br. Whitlock laan – Georges Henri Laan – Kerkh. Etterbeek – Woluwe S. Lamb. 29 : Beurs – Park – Wet straat – Cortenberg laan – Tervuurse Poort – S.Michiels L. – Leopold II plaats – Woluwe brug – St. Pieters Woluwe 30 : Treurenberg – Kunst-Wet – Naamse Poort – Heilige Kruis plaats (nu Eug. Flagey plaats) – Boschvoorde 31 : Beurs – Park – Wet straat – Cortenberg laan – Tervuurse Poort – S.Michiels L. – Leopold II plaats – Woluwe brug – Boschvoorde 33 : Zuid – Halle Poort – Kapel – Zavel – Luxemburg – Leopoldswijk station – Troonstraat – Ruiterij Kazerne – Boschvoorde 34 : Naamse Poort – Troonstraat – Ruiterij Kazerne – Bosch 35 : Naamse Poort – Troonstraat – Waversche steenweg – Artillerie Kazerne – Auderghem 39 : Treurenberg – Leuvense poort (Madou) – Ambiorix plein – Tervuurse Poort – S.Michiels L. – Leopold II plaats – Woluwe brug – Stockel 40 : Treurenberg – Leuvense poort (Madou) – Ambiorix plein – Tervuurse Poort – S.Michiels L. – Leopold II plaats – Woluwe brug – 4 Armen – Tervueren 41 : Naamse Poort – Troonstraat – Waversche steenweg – Auderghem laan – Tervuurse Poort – S.Michiels L. – Leopold II plaats – Woluwe brug – Stockel 45 : Naamse Poort – Troonstraat – Waversche steenweg – Auderghem laan – Tervuurse Poort – S.Michiels L. – Leopold II plaats – Woluwe brug – 4 Armen – Tervueren 46 : Plaats E. Bockstael – De Trooz Sq. – Antwerpse Straat – Antwerpse Poort – Anderlecht Poort – Bergsche Steenweg – Anderlecht Veeweyde 47 : N.O. Heembeek – Van Praet brug – Vilvoorde Steenweg – De Trooz Sq. – Antwerpse Straat – Antwerpse Poort – Beurs 48 : Beurs – Kapel – Halle Poort – Barreel – Hoogte punt 100 49 : Plaats E. Bockstael – De Trooz Sq. – Vooruitgang Straat – Rogier Plaats – Beurs – Zuid – Th. Verhaegen – Barreel – Vanderkindere – A.Longchamp Laan – Bosch 52 : A. Astrid L – Van Praet brug – Teichmanbrug – Liedts – Rogier Plaats – Beurs – Zuid – Wielemans Plaats – Van Volxem Laan – Vorst (St Denis) 53 : Vilvoorde – Teichmanbrug – Liedts – Rogier Plaats – Beurs – Zuid – Wielemans Plaats – Van Volxem Laan – Vorst (St Denis) 56 : Evere (Vredesplaats) – Verboeckh. – Plaats Liedts – Rogier Plaats – Beurs – Bara Plaats – Bergsche Steenweg – Rondpunt Meir – Anderlecht park 58 : Vilvoorde – Teichmanbrug – Liedts – Rogier Plaats – Beurs – Zuid – Wielemans Plaats – Brug van Luttre Laan – Vorst (St Denis) – Ukkel centrum 59 : Zuid – Beurs – Rogier Plaats – Noord – Sint-Joost – Claeys – Dailey Plaats – Noyer Straat – Tervurens. Pt 60 : Karreveld – West Station – Clemenceau – Zuid – Beurs – Rogier Plaats – Noord – Sint-Joost – Claeys – Dailey Plaats – Noyer Straat – Tervurens. Pt 61 : Noord – Sint-Joost – Claeys – Dailey Plaats – Noyer Straat – Tervurens. Pt 63 : Beurs – Madou – St. Joostplaats – Geuzen Pl. – Milcamps – Gen. Meiser Plaats 64 : Evere – Terdelt Plaats – Louis Bertrand Laan – Rogier Laan – Haechtse Steenweg – Schaerbeekse P. – Rogier Plaats – IJzerplein – Ribaucourt straat – Schoolstraat – Olifantstraat – Hertogin van Brabant Plaats – Birmingham Straat – Aumale – Anderlecht Park. 65 : Plaats Gen. Meiser – Rogier Laan – Haechtse Steenweg – Schaerbeekse P. – Moeras straat – Wolven – De Brouckere – Begijnhof Pl.