Wolfgang Amadeus MozartAmadé, Amadeus en Amadeo zijn omzettingen van Mozarts 4e naam Theophilus (vertaling: vriend van God) , doopnaam Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart, was een uit het prinsaartsbisdom Salzburg afkomstige componist, pianist, violist en dirigent. Hij excelleerde in elke courante muziekvorm uit zijn tijd, met name in opera, de symfonie, het pianoconcert en kamermuziek.Einstein (1954), 132 en Sadie (1980), 680. Alleen de opsomming van Einstein noemt de symfonie en alleen die van Sadie het pianoconcert. De muziek die hij als volwassene componeerde, geworteld in Oostenrijkse en Zuid-Duitse tradities, maar gekleurd door de Italiaanse opera, kenmerkt zich door haar melodische schoonheid, formele perfectie en rijkdom van harmonie en textuur.Sadie (1980), p. 680
Samen met Johann Sebastian Bach en Ludwig van Beethoven wordt Mozart beschouwd als componist die binnen een traditie nieuwe muzikale concepten bedacht en die diepgaande invloed uitoefende op alle na hem komende componisten. Zijn werk wordt gerekend tot de muziek van de klassieke periode. Met Joseph Haydn en Ludwig van Beethoven vormt hij, muziekhistorisch gezien, de Eerste Weense School.
Mozart was een wonderkind, dat op uitzonderlijk jonge leeftijd viool, klavecimbel en orgel speelde en kwalitatief hoogstaand werk componeerde. Hij was een veelzijdig componist. Hij schreef vocale muziek in de genres opera, Singspiel en mis. Daarnaast componeerde hij instrumentale orkestmuziek, zoals symfonieën, serenades en divertimenti en soloconcerten, vooral voor piano en orkest. Ook componeerde hij solomuziek, zoals pianosonates en kamermuziek, waaronder sonates voor diverse instrumentale bezettingen en strijkkwartetten en -kwintetten.
Naam thumb|Doopceel van Mozart Zijn officiële voornamen waren Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus. Mozart gebruikte de eerste twee voornamen nooit. Als jongeman ondertekende hij zijn brieven bij voorkeur met Amadé, wat de verfranste Latijnse vertaling is van Gottlieb.Mozart haalde regelmatig grappen uit bij de ondertekening van brieven. Soms ondertekende hij met Amadeo of Wolfgango. Ook gebruikte hij eens "GNAGFLOW TRAZOM" (de omkering van zijn naam). Zie de brieven van Mozart op Project Gutenberg (via Internet Archive). Later gaf hij de voorkeur aan Wolfgang Amadé, soms Amade, maar slechts drie keer gebruikte hij in intieme familiebrieven de naam Amadeus, maar dan louter om humoristische redenen ('Amadeus Wolfgangus Mozartus'). In enkele gevallen gebruikte hij de naam Wolfgang Gottlieb of alleen Wolfgang, WA of eenvoudigweg Mozart, WMZT of MZT. In Italië schreef hij soms Wolfgango Amadeo. In officiële aankondigingen is de meest gebruikte vorm W.A. Mozart, Wolfgang Mozart en Wolfgang Amade Mozart. Zijn namen als kind waren Wolfgangerl en Wolferl. Zijn vrouw Constanze gebruikte de koosnaam Wolfi.Sadie (2006), p. 16 en Gutman (1999), p. 53
Opmerkelijk is dat in Mozarts handtekening, in de opwaartse krul volgend op de slotletter t van zijn familienaam, de afkorting 'Cav' is verwerkt. Dit slaat op de adelstitel cavaliere (ridder) waarmee hij in 1770 begiftigd werd door opname in de pauselijke Orde van de Gulden Spoor. Anders dan zijn oudere vriend en collega Christoph Willibald von Gluck, die ridder in dezelfde orde was, buitte Mozart deze titel niet maatschappelijk uit. Zo weigerde hij in zijn standaard-handtekening en in publicaties aan zijn familienaam het adellijke woordje 'von' toe te voegen. Alleen in de keizerlijke hofadministratie in Wenen werd zijn naam wel zo vermeld: Wolfgang Amadé von Mozart.
Amadeus en Gottlieb zijn de Latijnse, respectievelijk de Duitse vorm van het Griekse Theophilus. Theophilus is de persoon aan wie het Evangelie volgens Lucas en de Handelingen van de apostelen zijn opgedragen.
Biografie Jeugdjaren thumb|Geboortehuis van Mozart, Getreidegasse 9, Salzburg Mozart werd op 27 januari 1756 in de Getreidegasse op nummer 9 in Salzburg geboren als zevende en laatste kind van componist en violist Johann Georg Leopold Mozart en Anna Maria Pertl. Vijf van de andere zes kinderen waren overleden, alleen zuster Maria Anna, "Nannerl", leefde nog. In hetzelfde jaar publiceerde vader Leopold een vioolmethode, Versuch einer grundlichen Violinschule.Hildesheimer (1979), p. 411.
Wolfgangs muzikale talent openbaarde zich op extreem jonge leeftijd. Het jongetje raakte geboeid door de muzieklessen die Leopold aan Nannerl gaf. Op de piano zocht hij consonerende intervallen op en uitte zijn blijdschap bij het vinden van een terts. Op driejarige leeftijd kon hij eenvoudige klavierstukjes in een half uur uit zijn hoofd leren en maatvast spelen. Al snel beheerste muziek zijn leven en konden zelfs kinderspelletjes hem alleen boeien wanneer er muziek aan te pas kwam.Paumgartner (1945), p. 91-92 Als vierjarige kon hij de muziek spelen die Leopold Nannerl opgaf. De twee bewaard gebleven oefenboeken waarin Leopold dagelijks de oefenstof noteerde, eentje voor Nannerl (het Nannerl Notenbuch) waaruit Wolfgang mee mocht leren en later eentje voor Wolfgang zelf, bevatten degelijke, wat ouderwetse stukken waaruit de Noordduitse invloeden op de jonge Wolfgang af te lezen zijn: het lesprogramma voorzag in composities van onder meer Telemann, Carl Philipp Emanuel Bach, Hasse en Sperontes.Paumgartner (1945), p. 94-95
Zijn vroegste, erg korte, composities dicteerde hij als vijfjarige aan Leopold. Omdat die dus alleen Leopolds handschrift vertonen, is het onmogelijk uit te maken in hoeverre ze Wolfgangs eigen werk zijn.Sadie (1980), p. 681. De latere van de composities die zo van 1761 tot 1763 in het muziekboekje voor Nannerl genoteerd werden, zijn echter door Wolfgang zelf genoteerd (New Grove (1980), 677). Wolfgangs eerste compositie is een Menuet en trio voor piano, KV 1. Volgens biograaf Paumgartner bevat reeds KV 3, een driedelig lied, 'onmiskenbare sporen van Mozarts eigen persoonlijkheid'.Paumgartner (1945), p. 95
In september 1761 vond zijn vroegst bekende publieke optreden plaats. Dit was aan de Salzburgse universiteit, waar hij deelnam aan een theateropvoering met muziek van Johann Ernst Eberlin. In januari 1762 reisde Leopold, die net als andere ouders uit de tijd niets verkeerds zag in het tentoonstellen en exploiteren van het talent van zijn zoon, met beide kinderen naar München, over welke reis niets anders bekend is dan dat de kinderen klavecimbel speelden voor de keurvorst van Beieren. In september ging de familie naar Wenen en Linz. Eind oktober was Wolfgang tien dagen ziek.Hildesheimer (1979), p. 412.
De grand tour van de Mozarts thumb|De jonge Wolfgang Mozart door Jean-Baptiste Greuze ca. (1764) thumb|Portret van Mozart in Dresden door Doris Stock, 1789 miniatuur|Portret van Mozart door Joseph Lange (1751-1831). Detail van onvoltooid portret, 1781-82 thumb|Beeld van Mozart in Wenen. Foto 2003
In juni 1763 begon de familie Mozart aan een grand tour door Europa, die meer dan drie jaar zou duren en die begon met een bezoek aan Beieren, Zwaben, Württemberg, de Palts en Rijnland. In juli en augustus deden ze onder meer Heidelberg, Mannheim, Mainz en Frankfurt aan, waar de veertienjarige Goethe een concert van de kinderen bijwoonde. In september deden ze onder meer Bonn, Aken, Keulen, Luik, Tienen en Leuven aan. In oktober arriveerden ze in Brussel, waar ze anderhalve maand verbleven en hoopten op een recital in de aanwezigheid van landvoogd Karel Alexander van Lotharingen (een broer van keizer Frans I Stefan). De landvoogd bleek meer geïnteresseerd in de jacht dan in de muziek en stelde het geduld van vader Leopold zwaar op de proef. Uiteindelijk vertrok de familie naar Parijs, waar ze een concert gaf voor koning Lodewijk XV. In Parijs verbleven ze vijf maanden en hier werd Wolfgangs muziek voor het eerst gepubliceerd, sonaten voor viool en piano. Via de oversteek naar Dover ging het in april 1764 richting Londen, waar koning George III hen ontving. Tijdens hun verblijf was Leopold zeven weken ziek. In Londen ontmoette de jonge Wolfgang Mozart Johann Christian Bach, bijgenaamd de "Londense Bach". In augustus keerde de hele familie terug naar het vasteland, waar zowel Leopold als Wolfgang angina kregen, zodat ze een maand in Lille moesten blijven. Ze overnachtten in Gent en reisden verder naar Antwerpen, waar Wolfgang het orgel in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal bespeelde. Per trekschuit voeren ze van Rotterdam naar Den Haag, waar ze op 11 september 1765 aankwamen. Na een hofconcert voor prinses Carolina van Oranje-Nassau en de Prins van Oranje-Nassau werd op 30 september door Wolfgang ook een concert gegeven in de zaal van de Oude Doelen.Muzikale advertenties 1761-1765 op website Rudolf Rasch zie 30 september 1765 Nannerl en later Wolfgang zelf kregen buiktyfus en het duurde tot 22 januari voor ze voldoende hersteld waren om samen een recital in de Oude Doelen te geven. De familie Mozart reisde vervolgens naar Amsterdam, waar ze op 29 januari en op 26 februari een concert gaven in de muziekzaal van de Hollandsche Manege aan de Leidsegracht (1744-1881).Muzikale advertenties 1766-1770 op website Rudolf Rasch zie MozartAnonieme tekening Manegezaal 1785 RijksmuseumHoek van huidige Marnixstraat en Raamdwarsstraat. De Leidsegracht was toen nog niet doorgetrokken tot de Singelgracht. Daarna reisden ze terug naar Den Haag. Op 11 maart 1766 woonden de Mozarts de plechtige inhuldiging bij van stadhouder Willem V. Voor die gelegenheid componeerde Wolfgang een reeks variaties op het destijds bekende lied "Willem van Nassau" (KV 25).Een later aangebrachte gedenkplaat op de hoek van het Spui en de Kalvermarkt, op de plaats waar thans het warenhuis Primark gevestigd is en de naar Mozart genoemde Amadeusflat, herinnerde tot 2014 aan het bezoek van de familie Mozart aan Den Haag. Vervolgens voerde de reis naar Haarlem, waar Wolfgang op het Müllerorgel van de Grote of Sint-Bavokerk speelde en Leopold bij de uitgeverij van Johannes Enschedé de vertaling van zijn boek Grondig Onderwijs in het behandelen der Viool in ontvangst nam. Op 16 april werd in Amsterdam nogmaals een concert in de Manegezaal gegeven en in Utrecht gaven Wolfgang en Nannerl op 21 april een concert in het Bijlhouwersgildehuis aan het Vredenburg.Henri Viotta met aanvulling op D.F. Scheurleer, Het muziekleven in Nederland in de tweede helft der 18e eeuw, in verband met Mozarts verblijf aldaar in De Gids 1909 p.528Het Utrechtsarchief over verblijf in Utrecht (gearchiveerd) In mei was de familie opnieuw in Parijs vanwaar ze via onder meer München naar Salzburg terugkeerden.
Italiaanse reis
In 1769 werd Wolfgang Mozart benoemd tot onbezoldigd concertmeester aan het hof van aartsbisschop Hieronymus von Colloredo van Salzburg. Vanaf dan reisden Leopold en Wolfgang samen en trad Wolfgang solo op. Op 11 april hoorde Wolfgang in de Sint-Pietersbasiliek in Rome het Miserere van Gregorio Allegri dat nooit ter inzage werd gegeven en hij wist de compositie nadien feilloos op papier te zetten. In juli 1770 ontving hij in Rome uit handen van de paus de Orde van de Gulden Spoor. Kort daarna begon hij te werken aan zijn opera seria Mitridate (KV 87), die in december in première ging in het Teatro Ducal te Milaan. De opera oogstte er veel succes.
Op 5 januari 1771 behaalde hij het diploma van de Accademia Filarmonica in Verona nadat hij eerder al een soortgelijk getuigschrift had ontvangen van de Accademia te Bologna op 10 oktober 1770. In januari 1773 componeerde Mozart het motet Exsultate, jubilate (KV 165) voor de castraatzanger Venanzio Rauzzini als dank voor zijn verdiensten in Mitridate.
Reis naar Parijs en overlijden moeder