Anne Stanley (mei 1580 - Harefield, ca 8 oktober 1647) was een vrouw uit de hoge Engelse adel. Zij was de oudste dochter van de graaf van Derby en werd door haar twee huwelijken eerst barones Chandos en vervolgens gravin van Castlehaven. Ze was een verre verwante van Elizabeth I van Engeland en werd een tijd lang gezien als de wettige erfgenaam en mogelijke opvolger van deze kinderloze koningin.
In 1630 werd haar tweede man Mervyn Touchet, graaf van Castlehaven, gearresteerd omdat hij ervan werd verdacht medeplichtig te zijn aan haar verkrachting; hij werd ook beschuldigd van sodomie met mannelijke dienaren. Anne Stanley's getuigenis tegen haar man was van doorslaggevend belang; het proces maakte voor het eerst duidelijk dat in Engeland een getrouwde vrouw in bepaalde gevallen tegen haar man kon getuigen. Lord Castlehaven werd schuldig gevonden en ter dood veroordeeld. Na het proces leidde Anne Stanley een zeer teruggetrokken leven; haar reputatie was door het schandaal ernstig beschadigd. Er circuleerden al tijdens het proces vlugschriften waarin zij werd aangewezen als de drijvende kracht achter de gebeurtenissen.
Sinds het begin van de 21e eeuw is er groeiende belangstelling voor de affaire Castlehaven en Anne Stanley, vooral vanuit het perspectief van lgbt- en genderstudies. Het wordt nu gezien als een belangrijke gebeurtenis in de geschiedenis van overheidsbemoeienis met seksualiteit, en een stap in de erkenning van vrouwen als volwaardige personen binnen het rechtssysteem.
Vermoedelijk erfgename van de troon Anne Stanley was de dochter van Ferdinando Stanley, graaf van Derby (1559-1594), en Alice Spencer (1556-1637). De graven van Derby behoorden tot de invloedrijkste en meest vooraanstaande adellijke families in Engeland. Ferdinando Stanley was een achterkleinzoon van Maria Tudor, de jongste zuster van koning Hendrik VIII.Wilkie, p.55 Hendrik VIII had in zijn testament bepaald dat na zijn eigen kinderen de afstammelingen van Maria als eerste in aanmerking zouden komen voor de troon. Hiermee passeerde hij de koningen van Schotland, de nakomelingen van zijn oudere zuster Margaretha. Rond 1580 was duidelijk dat koningin Elizabeth I geen kinderen zou krijgen en dit vestigde de aandacht op de graaf van Derby als mogelijk toekomstig koning. Na zijn overlijden in 1594 begon de voorkeur inzake de troonopvolging toch uit te gaan naar koning Jacobus VI van Schotland, die in 1603 inderdaad Elizabeth I opvolgde. Er bleven echter mensen van mening dat deze opvolging strijdig was met het testament van Hendrik VIII en dus onwettig. Zij vonden dat alleen Anne Stanley recht op de troon kon doen gelden. Zij heeft zelf echter nooit aanspraak gemaakt op de kroon.
Jeugd, familie en eerste huwelijk miniatuur|Grey Brydges, baron Chandos, de eerste echtgenoot van Anne Stanley Anne Stanley was de oudste van drie dochters. Toen haar vader overleed werd zijn fortuin onder hen verdeeld; de titel graaf van Derby ging naar zijn jongere broer William. Voor Anne en haar zusters Frances en Elizabeth werden prestigieuze huwelijkskandidaten gezocht. Frances trouwde met John Eggerton, later graaf van Bridgewater; Elizabeth trad in het huwelijk met Henry Hastings, graaf van Huntingdon.Wilkie, p.63, 68-69 Er waren plannen om Anne te laten trouwen met een zoon van de Tsaar van Moskovië. Dit ging niet door en zij trouwde in 1607 met de zeer rijke Grey Brydges, Baron Chandos van Sudely, die bekend stond als de ‘Koning van de Cotswolds’.Het is onduidelijk wanneer Anne Stanley en Grey Brydges zijn getrouwd. Er is een bron uit 1603 die meldt dat het paar is getrouwd. (Wilkie, p. 215.) Zij leefde met hem in grote staat in Sudely Castle. Ze kregen ten minste vijf kinderen.Wilkie, p.73-75
De gravin-weduwe van Derby en haar drie dochters beschikten door afstamming en huwelijken over een uitgebreid netwerk van zeer invloedrijke contacten, ook aan het hof. Met name de gravin-weduwe en haar dochter Elizabeth, gravin van Huntingdon, waren politiek actief en zetten zich in om via hun netwerk de belangen van hun familie te behartigen. Alle vier waren geïnteresseerd in toneel en poëzie. Ze waren beschermvrouwen van toneelgroepen, schrijvers en dichters, waaronder Edmund Spenser, John Donne en John Milton, die ook werken aan hun opdroegen.Wilkie, p.4-5
Huwelijk met graaf van Castlehaven In 1621 overleed Baron Chandos, de echtgenoot van Anne Stanley. Zij hertrouwde drie jaar later met de weduwnaar Mervyn Touchet, graaf van Castlehaven (ca. 1593-1631). Dit huwelijk was omstreden. De titel graaf van Castlehaven was de familie Touchet pas in 1616 verleend; bovendien was het een titel in de Ierse adeldom die door de oude Engelse adel als lager in status werd gezien. Men vond dat Anne Stanley, die connecties had met de belangrijkste en oudste adellijke families van Engeland, beneden haar stand trouwde. Daarnaast was Lord Castlehaven meer dan tien jaar jonger dan zijn nieuwe vrouw, had hij tijdens zijn eerste huwelijk blijk gegeven van verdachte katholieke sympathieën en gedroeg hij zich in het algemeen niet zoals men van een edelman verwachtte. Hij was echter wel rijk en Anne Stanley werd door haar moeder omschreven als spilziek.Wilkie, p.75-76
De graaf en gravin van Castlehaven woonden voornamelijk op het grote landgoed van de Touchets in Fonthill Gifford, in Zuid-Engeland. Zij hadden mogelijk een dochter, die jong stierf.alt=|miniatuur|Mervyn Touchet, graaf van Castlehaven, tweede echtgenoot van Anne Stanley. De namen van de leden van de jury staan onder de afbeelding vermeld.In 1628 trouwde Elizabeth Brydges, Anne Stanley’s oudste dochter uit haar eerste huwelijk, met James, de oudste zoon van Castlehaven die de hoffelijkheidstitel Baron Audley voerde. Elizabeth was toen tussen de twaalf en vijftien jaar oud. Audley was slechts enkele jaren ouder. Het was indertijd niet ongebruikelijk dat een stiefbroer en stiefzus met elkaar trouwden. Zo wilde men zorgen dat geld en bezit binnen de familie bleven. Het huwelijk was geen succes en Audley verliet het huis bij Fonthill Gifford; Elizabeth bleef daar wonen.Herrup, p.17-18.
Aanklacht In 1630 wendde Lord Audley, de zoon van Castlehaven, zich tot de Privy Council (de Engelse Raad van State) om zich te beklagen over het feit dat zijn vader hem wilde onterven. Castlehaven zou Audley’s vrouw Elizabeth hebben aangezet tot seks met Henry Skipwith, een favoriete dienaar van Castlehaven. Bij een zwangerschap van Elizabeth zou Castlehaven het door Skipwith verwekte kind willen benoemen tot zijn erfgenaam, en zo zijn zoon passeren. Audley verklaarde ook dat zijn stief- en schoonmoeder Anne Stanley onzedig gedrag vertoond en personeelsleden als minnaar had.Herrup, p.18
Onderzoek De Privy Council stelde in november 1630 een onderzoek in en ondervroeg familieleden en personeel van Castlehaven. Elizabeth Audley gaf toe onder druk van haar schoonvader een seksuele relatie te zijn begonnen met Skipwith. Ook haar moeder, Anne Stanley, zou volgens Elizabeth op instigatie van Castlehaven door een van de bedienden zijn verkracht.Herrup, p. 40-45
Anne Stanley verklaarde daarop dat Castlehaven al kort na hun huwelijk had verklaard dat hij als echtgenoot zeggenschap had over het lichaam van zijn vrouw en dat zij verplicht was te doen wat hij eiste. Hij had haar meerdere malen bevolen met een van zijn bedienden te slapen, wat zij altijd had geweigerd. Uiteindelijk zou Castlehaven de page Giles Broadway opdracht hebben gegeven haar in zijn aanwezigheid te verkrachten en zou hij daarbij hebben geholpen door zijn vrouw in bedwang te houden. Anne Stanley had na de verkrachting een mislukte zelfmoordpoging gedaan. Zij had verder nooit over de verkrachting gesproken.Herrup, p. 43-46.
Uit de verhoren van de bewoners van Fonthill Gifford kwam naar voren dat Castlehaven seksuele relaties zou hebben gehad met zowel mannelijke als vrouwelijke personeelsleden, waaronder de lakei Lawrence Fitzpatrick, en dat hij een voyeur was. Hij overlaadde seksuele partners met geschenken en had een van zijn dochters laten trouwen met een van zijn favorieten, die oorspronkelijke als page in dienst was gekomen. Het relaas van Anne Stanley over de verkrachting werd in grote lijnen bevestigd, ook door Giles Broadway zelf. De onderzoekers legden alleen getuigenissen van mannelijke personeelsleden vast omdat vrouwen in die tijd als onbetrouwbare getuigen werden gezien, zeker als ze van lagere komaf waren.Herrup, p.40-41.miniatuur|Elizabeth Brydges, lady Audley, dochter van Anne Stanley uit haar eerste huwelijk en getrouwd met de oudste zoon van Lord Castlehaven, geschilderd door Anthonie van Dijck, ca. 1636.Het portret van Elizabeth Brydges, lady Audley en na de executie van haar schoonvader gravin Castlehaven, wordt o.a. in de RKD database ten onrechte geïdentificeerd als een afbeelding van haar schoonmoeder Elizabeth Barnham, de eerste vrouw van Mervyn Touchet. Van Dyck schilderde het portret circa 1636. Elizabeth Barnham overleed al in 1622. 18,19|318x318px
Formele beschuldiging Op basis van het onderzoek werd Lord Castlehaven op 6 april 1631 in staat van beschuldiging gesteld voor verkrachting en sodomie. Hij werd gevangen gezet in de Tower en zijn bezittingen in beslag genomen. Giles Broadway werd aangeklaagd voor de verkrachting van Anne Stanley, en Lawrence Fitzpatrick voor sodomie. Anne Stanley moest op bevel van de Privy Council tijdelijk haar intrek nemen bij de bisschop van Winchester.
Verkrachting en sodomie waren in de 17e eeuw halsmisdaden (d.w.z. dat er de doodstraf op stond) maar strafrechtelijke vervolging en veroordeling kwamen niet vaak voor. Het was zeker ongebruikelijk dat een adellijk persoon hiervoor werd vervolgd. Verkrachting binnen een huwelijk werd juridisch niet erkend; de aanklacht tegen Castlehaven had betrekking op zijn medeplichtigheid bij de verkrachting van Anne Stanley door Giles Broadway..
Lord Castlehaven ontkende alle aanklachten. Volgens hem was er sprake van een samenzwering tegen hem door zijn vrouw en zijn zoon. Ook noemde hij zijn vrouw een hoer aan wier verklaringen geen waarde kon worden gehecht en beschuldigde hij haar ervan tijdens hun huwelijk een onwettig kind te hebben gekregen. De bedienden die belastende uitspraken tegen hem hadden gedaan deden dat volgens hem uit wrok en jaloezie.
Rechtszaken Getuigenis Anne Stanley Bijzonder aan het proces tegen Lord Castlehaven was dat door de rechters expliciet werd vastgelegd dat een vrouw in een strafzaak tegen haar man mocht getuigen, zeker als ze slachtoffer was. Dit was tot dan toe onder Engels recht niet voorgekomen. Op een vraag van Castlehaven of er juridisch gezien wel sprake kon zijn van verkrachting als het slachtoffer een vrouw van losse zeden was, antwoordden de rechters dat de reputatie of levenswandel van de vrouw er niet toe deed. Ook gaven ze aan dat het niet van belang was dat Anne Stanley zelf nooit melding had gedaan van de verkrachting door Broadway.Wilkie,p. 252-255miniatuur|James, baron Audley, de oudste zoon van Lord Castlehaven. Hij was zowel stiefzoon als schoonzoon van Anne Stanley door zijn huwelijk met haar dochter Elizabeth.
Proces tegen Castlehaven