thumb|150px|Het witte lintje, symbool voor geweld tegen vrouwen Gendergerelateerd geweld is geweld dat mensen treft wegens hun sekse of gender. Gendergerelateerd geweld is een koepelbegrip waaronder vele vormen van geweld vallen, en kan door individuen, groepen of staten worden gepleegd. Ontaardt het geweld in massale doding, dan spreekt men van gendercide.

Hoewel de term op zichzelf genderneutraal is en er ook vormen van gendergerelateerd geweld tegen mannen en jongens zijn, staat de term in de praktijk meestal synoniem aan geweld tegen vrouwen en meisjes. Dat blijkt ook uit de definitie in de VN-verklaring over geweld tegen vrouwen uit 1993, waarin staat 'elke daad van geweld op basis van gender die resulteert of kan resulteren in lichamelijke, seksuele of psychologische schade aan of lijden van vrouwen, met inbegrip van de dreiging van dergelijke gewelddaden, dwang of willekeurige vrijheidsberoving, ongeacht of dit plaatsvindt in het openbaar of de privé-sfeer.'https://www.amnesty.nl/encyclopedie/geweld-tegen-vrouwen. Gearchiveerd op 16 mei 2023. Daarbij wordt aangetekend dat het kan voortkomen uit een scheve machtsbalans tussen mannen en vrouwen.https://www.un.org/documents/ga/res/48/a48r104.htm. Gearchiveerd op 16 augustus 2019.

Vormen van gendergerelateerd geweld

Hoewel de definitie van gendergerelateerd geweld geen specifieke vormen omschrijft, kan aan diverse uitingen van geweld worden gedacht. Zo zijn diverse praktijken en tradities specifiek voor vrouwen schadelijk, zoals vrouwenbesnijdenis en het inbinden van voeten, of bepaalde zware straffen die op bijvoorbeeld buitenechtelijke relaties staan. Ook seksueel geweld, verkrachting en huiselijk geweld kunnen onder de definitie vallen, evenals seksueel geweld in conflictgebieden. Een ander, meer extreem fenomeen is het verband tussen klimaatverandering en gendergerelateerd geweld, iets waaraan onder meer UNESCO reeds in 2016 aandacht aan besteedde.

Partnerdoding In de meeste gevallen wordt partnerdoding veroorzaakt door mannen: tussen 2020 en 2024 was er bij 51,5% van de vrouwelijke slachtoffers sprake van doding door hun (ex-)partner, waar dat bij mannelijke slachtoffers om slechts 4,8% ging.

Continuüm van geweld en piramide van geweld Volgens de Verenigde Naties is fysiek geweld tegen en moord op vrouwen en meisjes het uiteinde van en de zichtbare laatste daad op een "continuüm van geweld" dat vaak wordt genegeerd en allang plaatsvindt. Volgens Emancipator (adviesbureau op het gebied van mannenemancipatie) is geweld "sterk verbonden aan maatschappelijke ideeën en normen voor mannen en mannelijkheid"en is geweld "een mannenprobleem en een mannelijkheidsprobleem". "Hoewel het overgrote deel van de geweldsplegers man is, is het overgrote deel van de mannen geen pleger. Juist die groep kan en moet bijdragen aan het voorkomen van geweld." Emancipators 'piramide van geweld' werd nader uitgewerkt in de handreiking Piramide van geweld van Alliantie Act4respect, een samenwerking tussen Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis, COC Nederland en Rutgers (kenniscentrum). Deze handreiking werd in november 2025 ook aangehaald door de regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld in het advies over de implementatie van de EU-richtlijn geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld aan de staatsecretaris Justitie en Veiligheid en de staatssecretaris Langdurige en Maatschappelijke Zorg.

Geschiedenis van wetgeving Gendergerelateerd geweld is vaak onder de radar gebleven omdat het in diverse gebruiken en tradities was gewaarborgd en omdat de positie van vrouwen in de maatschappij er lange tijd voor zorgde dat er weinig aandacht voor hun problemen was. In de loop van de twintigste eeuw is er echter steeds meer aandacht voor gekomen. Een kort overzicht van wetgeving rondom geweld tegen vrouwenhttps://eige.europa.eu/gender-based-violence/regulatory-and-legal-framework/international-regulations. Gearchiveerd op 15 juni 2023.: 1967: Verklaring inzake de uitbanning van discriminatie van vrouwen (DEDAW) 1979: Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW) juni 1993: Verklaring van Wenen en Actieprogramma (VDPA) december 1993: Verklaring inzake de uitbanning van geweld tegen vrouwen (DEVAW) 1994: Inter-Amerikaans Verdrag Inzake de Preventie, Bestraffing en Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen (Verdrag van Belém do Pará) 1995: Het Beijing Platform for Action waar 12 punten voor de verbetering van de status van vrouwen werden gepresenteerd, waaronder het bestrijden van geweld tegen vrouwen. 2008: Resolutie 1820 Veiligheidsraad Verenigde Naties over geweld tegen vrouwen in conflictgebieden. 2003: Maputo-protocol 2011: Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Istanboel-conventie)https://www.blijfgroep.nl/verdrag-istanbul-nu-ook-nlNederlandse vertaling van het Verdrag van Istanbul - in 2016 voor Nederland in werking getreden. Gearchiveerd op 18 maart 2021. over geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld. Daarnaast zijn er vele andere mandaten, afspraken en dergelijke rondom gendergerelateerd geweld opgesteld door o.a. de Europese Unie en de VN en behoort het bestrijden van geweld tegen vrouwen tot de bezigheden van Amnesty International. 25 november is de Internationale Dag voor de Eliminatie van Geweld tegen Vrouwen.https://www.who.int/reproductivehealth/topics/violence/en/. Gearchiveerd op 20 oktober 2020.

+ Vergelijking definities 'geweld tegen vrouwen' en 'gendergerelateerd geweld' in mensenrechteninstrumenten Document Organisatie Datum Definitie General Recommendation 19 CEDAW-comité 1992 'De definitie van discriminatie omvat op gender gebaseerd geweld, dat wil zeggen, geweld gericht tegen een vrouw omdat ze een vrouw is of geweld dat vrouwen buitenproportioneel treft.' (eigen vertaling) DEVAW Verenigde Naties 20 december 1993 '...de term "geweld tegen vrouwen" betekent iedere op gender gebaseerde geweldshandeling die fysieke, seksuele of psychologische schade of lijden van vrouwen tot gevolg heeft of tot waarschijnlijk gevolg heeft'. (eigen vertaling) Verdrag van Belém do Pará Organisatie van Amerikaanse Staten 9 juni 1994 '...onder geweld tegen vrouwen [wordt] verstaan elke handeling of gedraging, die gebaseerd is op gender, en de dood of fysieke, sexuele of psychische schade of lijden van vrouwen, in de openbare of privé sfeer, tot gevolg heeft.' (officiële vertaling). Maputo-Protocol Afrikaanse Unie 11 juli 2003 '"Geweld tegen vrouwen" betekent alle handelingen gepleegd tegen vrouwen die bij hen fysieke, seksuele, psychologische en economische schade aanrichten of zouden kunnen aanrichten, inclusief bedreiging om zulke handelingen te ondernemen; of het opleggen van arbitraire beperkingen op, of het ontnemen van, fundamentele vrijheden in het private of publieke leven in vredessituaties en in situaties van gewapend conflict of oorlog...' (eigen vertaling) Istanbul-Conventie Raad van Europa 11 mei 2011 '..."geweld tegen vrouwen" [wordt] beschouwd als een schending van de mensenrechten en een vorm van discriminatie van vrouwen en wordt hieronder verstaan alle vormen van gendergerelateerd geweld die leiden of waarschijnlijk zullen leiden tot fysiek, seksueel of psychologisch letsel of leed of economische schade voor vrouwen, met inbegrip van bedreiging met dit soort geweld, dwang of willekeurige vrijheidsberoving, ongeacht of dit in het openbaar of in de privésfeer geschiedt (...) onder "gender" [wordt verstaan] de maatschappelijk bepaalde rollen, gedragingen, activiteiten en eigenschappen die in een maatschappij passend worden geacht voor vrouwen en mannen; onder "gendergerelateerd geweld tegen vrouwen" [wordt verstaan] geweld gericht tegen een vrouw omdat ze een vrouw is of geweld dat vrouwen buitenproportioneel treft...'. De preambule verklaart: '...Erkennende dat vrouwen en meisjes blootstaan aan grotere risico’s van gendergerelateerd geweld dan mannen; Erkennende dat huiselijk geweld vrouwen buitenproportioneel treft maar dat ook mannen het slachtoffer van huiselijk geweld kunnen zijn...' (officiële vertaling)

Zie ook Femicide Nederlandse Femicide Monitor

Categorie:Schending van de mensenrechten Categorie:Seksueel geweld Categorie:Seksisme Categorie:Mishandeling Categorie:Gendergelijkheid Categorie:Vrouwenrechten