Kay Khosrow is een personage, een sjah, uit het Perzische epos de Shahnameh van Ferdowsi (10e eeuw). Hij wist de Turaanse leider Afrasyab te verslaan en na een regering van zestig jaar levend voor God te verschijnen. Hij koos Lohrasp als opvolger.
Verhaal
Kay Khosrow was de zoon van Seyavash en Farigis. Seyavash was de zoon van Kay Kavus en een kleindochter van Garsivaz. Seyavash was door zijn schoonvader Afrasyab vermoord en Kay Khosrow zou zijn vader wreken. Kay Khosrow groeide op bij herders en op het kasteel van Piran, de adviseur van Afrasyab. Op een gegeven moment werd hij naar Afrasyabs hof gestuurd. Piran adviseerde hem zich als een idioot te gedragen: 'Drijf wijsheid uit je hart; als hij [Afrasyab] spreekt over veldslagen antwoord met banketten, verschijn voor hem als een dwaas, spreek zoals een idioot praat. Als je je onzinnig kan voordoen, kom je deze dag veilig door.' Kay Khosrow volgde Pirans advies op en hij mocht in Seyavashgerd gaan wonen, de stad die zijn vader had laten bouwen. De Perzische held Giv bracht hem terug naar Perzië. Kay Khosrow werd de leider, die Afrasyab gevangen nam en liet executeren.
Toen Kay Kavus op honderdvijftig jarige leeftijd stierf, nam Kay Khosrow de kroon over. Hij regeerde zestig jaar, maar wenste toen naar de gebieden van het eeuwige licht te gaan. Giv ging raad vragen bij Zal-Dastan en zijn zoon Rostam. Na vijf weken van gebed verscheen de engel Sorush in een droom en vertelde Kay Khosrow een nieuwe koning te kiezen en te vertrekken. Zal probeerde hem eerst zijn plannen uit zijn hoofd te praten, maar zag daarna de wijsheid in van Kay Khosrow. Er volgde een week van openbare feesten en de sjah gaf zijn schatten weg. Hij verhief Gudarz tot heer van Qom en Esfahan, Tus tot heer van Khorasan en Rostam tot heer van Sistan. Daarna droeg hij zijn kroon over aan Lohrasp, een afstammeling van Hushang. Hij nam afscheid van zijn vier vrouwen en ging met zijn leiders naar de bergen. Rostam, Zal en Gudarz gehoorzaamden toen hij hen beval af te dalen, maar Tus, Giv, Fariborz, Bizhan en Gastahom stonden er op hem verder te begeleiden. 's Avonds adviseerde hij hen met klem de volgende dag terug te keren vóór de sneeuwstorm zou opsteken. 's Morgens was Kay Khosrow alleen vertrokken en de achtergebleven leiders betwijfelden of iemand levend voor God kon verschijnen. Het weer was nog goed en ze vertrokken niet bijtijds. Overmand door de plotselinge storm kwamen ze alle vijf om in de sneeuw.
De Beker van Kay Khosrow
De Beker van Jamshid, of beter, de Beker van Kay Khosrow (Beker van Djemscheed of Jaam-e Jam, of beker van Kay Kosrow in het perzisch: جام جم) is een divinatie beker die, in de Perzische mythologie, van oudsher in het bezit was van de heersers van oud Perzië. De beker is ook genoemd Jam-e Jahan nama, Jam-e Jahan Ara, Jam-e Giti nama, en Jam-e Kay Khosrow. De laatste verwijst naar Kaei Husravah in de Avesta, en Sushravas in de Veda's. Deze beker was slechts eenmaal gebruikt en door Kay Khosrow om te ontdekken waar Bizhan was, die naar de Turaanse grens was gegaan om er te jagen. Bizhan was verliefd geworden op Manizheh, de dochter van de Turaanse koning Afrasyab, na een korte ontmoeting met haar op de grens tussen Iran en Turan. Manizeheh bracht jem in het geheim naar haar vaders paleis en toen Afrasyab er achter kwam, wierp hij Bizhan in een put en verbande Manizheh uit het paleis. In Iran dacht iedereen dat Bizhan dood was, behalve Kay Khosrow die hem in de beker in leven zag. Daarop stuurde Kay Khosrow Rostam om Bizhan te bevrijden.Shahnameh (The Epic of Kings): Bijan and Manijeh
De beker (("Jām") zou volgens overlevering zijn gevuld met het elixer van onsterfelijkheid en werd gebruikt in het kristalkijken. Zoals Ali-Akbar Dehkhoda vermeldde, werd geloofd dat men er de zeven hemelen van het universum in kon zien (از هفت فلک در او مشاهده و معاینه کردی). Geloofd werd dat het in oude tijden in Persepolis was ontdekt. De hele wereld zou er in zijn weerspiegeld, en divinaties in de beker zouden diepe waarheden openbaren. Soms, met name in populaire voorstellingen als 'de heroïsche legende van Arslan', wordt de beker als een kristallen bol voorgesteld. Helen zimmerns Engelse vertaling van de Shahnameh gebruikt de term 'kristallen globe'.
In de eerste decennia van de 20e eeuw kwam het idee dat de verhalen van Perceval (Parzival) van een Iraanse bron afkomstig was herhaaldelijk op. Sir Jahangir Coverjee Coyajee zag betekenisvolle parallellen tussen de jeugdverhalen van Perceval en Kay Khosrow, zoals verteld door Ferdowsi. Kay Khosrows vader was gedood, en de held, waarvan wordt gedacht dat hij een idioot is, reist naar het hof van de koning omdat "een ridder me passeerde toen ik door de heuvels en bossen reisde". Zo reist ook Perceval, waarvan men denkt dat hij een idioot is, naar Arthurs hof, jaren nadat zijn vader gestorven is, omdat hij ridders in het bos ziet.C. Scott Littleton, Linda. A. Malcor, From Scythia to Camelot (2000), p.128 Sommige wetenschappers (als Ringbom, Gallais) suggereerden dat de Heilige Graal een symbool was van de oud Perzische Khvarenah (Farr, goddelijke glorie, nimbus, halo). Gallais vergelijkt de Graal met de Beker van Jamshid (Yima, of de Indiase Yama) en de legenden van Kay Khosrow. Coyajee wijst op een gemeenschappelijke "arische" erfenis en ook Gallais verklaart de overeenkomsten door de gemeenschappelijke Indo-Europese erfenis. Coyajee ziet parallellen tussen de Graal traditie en Iraanse traditie in de aard van de Graal en de Glorie (Khvarenah; de deugden die er aan worden toegeschreven; de 'schatten en talismans' die aan de Heilige Graal zijn verbonden (Hallows) en aan de Glorie; de daden van de helden die zochten naar de Graal en de Glorie, als in de 'Vengeance Quest', het verhaal van de Visserkoning, het bereiken van koningschap door de held en het verhaal van de 'Great Fool'. In plaats van deze oosterse herkomst hypothese, zoeken veel onderzoekers naar een Keltische bron voor de Graal (zoals de Cauldron of Annwfyn).From Scythia to Camelot (2000), p. 216-7 Giw (Gevan in Pahlavi, Gaevani in de Avesta), de Perzische held die op zoek was naar de Khvarenah (Glorie), zou volgens Coyajee makkelijker als het protype van Gawain (in het Frans Gauvain) gelden, dan de Welshe naam Gwalchmei, die Geoffrey of Monmouth als eerste als Gawain vertaalde.From Scythia to Camelot (2000), p. 135 Gawan (Walewein) is een andere hoofdfiguur in de Parzival. De naam van Parzivals vader, Gharmet of Gahmuret, zou volgens de Zwitsere indoloog Emil Abegg van Gayomart stammen.From Scythia to Camelot (2000), p. 213 Daarbij werd een tastbare gouden schat met bekers en kandelaars mogelijk door (Iraanse) Alanen buitgemaakt tijdens de plundering van Rome (410) onder Alarik I. In Rome werden de schatten bewaard van de verwoeste Tempel van Jeruzalem (Tempel van Salomo) na het Romeinse Beleg van Jeruzalem (70). Deze Alanen vestigden zich in Frankrijk en Spanje. De Alanen vereerden een god die door een beker werd gesymboliseerd. Bij de Iraanse Scythen was het Kolaxaïs, de jongste zoon van de oorspronkelijke mens Targitaus, die een gouden beker uit de hemel ontving als symbool van heerschappij.From Scythia to Camelot (2000), p. 225-240 In de Tempel in Jeruzalem werd volgens de Toledot Yeshu in het Heilige der Heiligen ook de Shem ha Mephoresh bewaard, een stenen kubus met in heilige karakters de Onuitsprekelijke Naam van God er op gegrift. Jezus zou zich in de Tempel in Jeruzalem de letters van Gods Onuitsprekelijke Naam eigen hebben gemaakt.R.E. Van Voorst, Jesus Outside the New Testament (2000), p. 124
Bronnen Shahnameh, Abolqasem Ferdowsi, vertaling Dick Davis, Viking Penguin Group, New York, 2006, blz. 275 t/m 368 Characters of Ferdowsi's Shahnameh, heritageinstitute.com, Iraj Bashiri, zie Kaykhusrau Shahnameh (The Epic of Kings): Bijan and Manijeh, iranchamber.com
Zie ook Cyaxares (Kayxosrew, Key Xusrew)
Categorie:Persoon in de Perzische mythologie