thumb|Lightrailvoertuig van HTM voor de lightrailproef van de RijnGouwelijn in 2003, hier nog in de kleuren van Storstockholms Lokaltrafik (SL) thumb|Twee A32-trams in de NS-kleurstelling thumb|Een A32-tram klaar voor vertrek op Station Gouda thumb|Twee gekoppelde A32-trams op Station Gouda thumb|Visualisatie (Kruising Hooigracht-Langegracht) van de route die de provincie Zuid-Holland met de gemeente Leiden in 2008 is overeengekomen.
De RijnGouwelijn, afgekort RGL, was een project voor hoogwaardig openbaar vervoer in de vorm van een tramtrein in het noorden van de provincie Zuid-Holland, geïnitieerd door de provincie.
Het eerste ontwerp voor de RijnGouwelijn verscheen rond 1990. Uitgangspunt was het realiseren van één doorgaande lightrailverbinding van Gouda via Alphen aan den Rijn en de binnenstad van Leiden naar de kust (Katwijk en Noordwijk). De bedoeling was dat hiermee het sterk groeiende en steeds vaker vastlopende autoverkeer in de regio teruggedrongen zou worden.
Het project was omstreden en kende een lange geschiedenis van protesten onder de bevolking en bestuurlijk gepalaver. Ook konden de benodigde financiële middelen niet bijeengebracht worden. In april 2011 koos een nieuwe provinciale coalitie voor het uitwerken van een nieuw, minder kostbaar plan met railvervoer over bestaand spoor op het traject Gouda – Leiden, en een vrije busbaan van Leiden naar de kust; de laatste met de mogelijkheid van 'vertramming' op termijn.
Op 15 mei 2012 besloten de Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland de RijnGouweLijn definitief niet aan te leggen.Rijn Gouwe Lijn definitief van de baan In plaats hiervan zou het HOV-net Zuid-Holland Noord worden gerealiseerd. In 2021 bleek er toch weer een plan te zijn voor een tramverbinding tussen Leiden en de kust.sleutelstad.nl,1 mei 2021 Het idee voor een sneltram werd in 2022 ook geopperd, als regiotram onder meer naar Valkenburg en Katwijk.Leidse ondernemers zetten tram weer op de kaart.
Opzet De RGL was oorspronkelijk beoogd als de eerste verbinding in Nederland waarbij lightrailvoertuigen (LRV's, een tram-trein versie) deels gebruikmaken van een eigen tramnet en deels over het spoorwegnet rijden, zoals dit in het buitenland, bijvoorbeeld in Karlsruhe en Saarbrücken in Duitsland al het geval is. Van 2003 tot 2009 reed er als proef lightrail op de spoorlijn Gouda - Alphen aan den Rijn.
Het project was opgesplitst in twee deelprojecten: RGL-Oost (Gouda - Leiden Transferium 't Schouw A44) en RGL-West (Leiden Transferium 't Schouw A44 - Katwijk / Noordwijk). De oplevering van beide deeltrajecten stond gepland voor eind 2015. Onzekerheid over de financiële steun van de Rijksoverheid zorgde mede voor uitstel en uiteindelijk voor afstel.
Geschiedenis Lang voordat er sprake was van lightrailplannen, zijn er tramlijnen geweest die een deel van de verbindingen hebben verzorgd die voorzien waren voor de RijnGouwelijn. In Leiden hebben tot 1960-61 de trams gereden van de Blauwe Tram en de Gele Tram naar onder meer Den Haag, Katwijk en Noordwijk. Deze lijnen kwamen dus voor een deel overeen met de plannen voor de RijnGouwelijn, inclusief tramsporen door de Breestraat in Leiden en de Tramstraat in Katwijk. In de jaren 60, 70 en 80 werden vaak plannen geopperd om de tram terug te laten keren op de vroegere trajecten van de Blauwe en Gele Tram. De eerste ideeën voor de RGL zijn ontstaan aan het eind van de jaren 80.
Als bedenker geldt Boudewijn Leeuwenburgh, de toenmalige districtschef van NZH. Aanvankelijk dacht men aan een klein tramnetwerk in de agglomeratie Leiden, als oplossing voor de bussencongestie op de Breestraat. Daar de spoorlijn Gouda - Alphen aan den Rijn bedreigd werd met opheffing, ontstond het plan, deze geschikt te maken voor de trams van de RGL, en een doorgaande tramverbinding van Gouda naar de kust in het leven te roepen.Vervoersadviseur Boudewijn Leeuwenburgh: Provincie liet RGL ontsporen, Leidsch Dagblad, 7 mei 2010 Deze lijn had dan deel uit moeten maken van een veel groter opgezet lightrailnetwerk, en zijtakken moeten krijgen naar Leiderdorp, de Alphense wijk Ridderveld en Schiphol. Ook is vaak voorgesteld, de RGL te koppelen aan RandstadRail, bijvoorbeeld door het aanleggen van het traject Leiden - Zoetermeer en / of Leiden - Leidschendam-Voorburg via Voorschoten. Deze ideeën zijn nooit verder uitgewerkt en werden op de lange baan geschoven.
Verzet Tegen het RGL-plan kwam in Leiden al snel verzet. Een deel van het verzet kwam van groeperingen die in de tram vooral een gevaar zagen voor fietsers en voetgangers. Verder was er kritiek op de hoge aanlegkosten van het project: in de jaren 90 werd het begroot voor 450 miljoen gulden; in 2007 was het bedrag gestegen tot 470 miljoen euro. Ook vreesde men ingrijpende bezuinigingen op het stads- en streekbusnet. Verder heerste er twijfel aan de effectiviteit van de RGL. De critici waren voorstander van uitbreiding van het treinverkeer op de spoorlijn Leiden - Utrecht en investeringen in vrije busbanen op het traject Leiden - Katwijk / Noordwijk. Ook de Leidse afdeling van reizigersvereniging ROVER behoorde tot de critici. Steun voor de plannen kwam er vooral van de Universiteit Leiden, van het ROC Leiden en van een gedeelte van de winkeliers in het centrum. Ook vanuit de ondernemers was er via het Leidse Ondernemersfonds steun voor de lijn.Startbrief Commissie Stadsbreed, 20 augustus 2010
In het najaar van 2009 gaf staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat Tineke Huizinga te kennen €45 miljoen te willen meebetalen aan de lijn tot Katwijk. Voor Noordwijk zag zij meer mogelijkheden in busvervoer.
In april 2011 opperde minister Melanie Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu, RGL-West uit te voeren als busbaan met de mogelijkheid van latere 'vertramming'. Op 21 april 2011 is in het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe college van Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland, bestaande uit vertegenwoordigers van VVD, D66, SP en CDA, de suggestie van Schultz van Haegen overgenomen. Bovendien heeft het college besloten, het oostelijk deel, Gouda - Leiden Centraal, op bestaand spoor te realiseren. Daarmee was het idee van een tramtracé door de binnenstad van Leiden van de baan. In de periode augustus - oktober 2011 bleek echter uit overleg van verkeersgedeputeerde Ingrid de Bondt (VVD) met een regionale stuurgroep dat de plannen voor een vertramde busbaan weleens te duur zouden kunnen uitvallen. Er werden zes varianten opgesteld, die eind oktober 2011 gepresenteerd hadden zullen worden. Daarbij kwam ook een tram door het centrum van Leiden opnieuw in beeld, zij het dan als stadstram en niet als lightrail.Tram Breestraat is weer in beeld, 10 oktober 2011 Presentatie van deze RGL-varianten is echter uitgebleven.
In mei 2012 werd bekend dat de RijnGouwelijn definitief van de baan was. In plaats hiervan zal het HOV-net Zuid-Holland Noord worden gerealiseerd. Dit omvat een frequentere treinverbinding tussen Leiden en Utrecht, een lighttrain tussen Gouda en Alphen en zeven hoogwaardige buslijnen volgens het concept van R-net.Hoogwaardig OV voor Zuid-Holland Noord, Nieuwsbericht Provincie Zuid-Holland (gearchiveerd)
RGL-Oost Het traject tussen Gouda en Leiden, de RGL-Oost, was bij de voorbereiding gepland om in 2005 in gebruik genomen te worden. Dit werd aanvankelijk opgeschort tot 2007. Daarna werd in de planning opgenomen dat de RGL-Oost tussen Gouda en Alphen aan den Rijn een kwartiersdienst zou gaan rijden vanaf eind 2012, en dat de gehele RGL-oost eind 2015 gereed zou zijn, tegelijk met RGL-West.
Gouda – Alphen aan den Rijn – Leiden De lightrailvoertuigen reden van 2003 tot 2009 bij wijze van experiment op de bestaande spoorlijn tussen station Gouda en station Alphen aan den Rijn. Dit gebeurde binnen de NS-dienstregeling (zie verder onder RGL-proef). De RGL zou na 2015 vervolgens verder doorgegaan zijn over de spoorlijn Woerden - Leiden naar station Leiden Lammenschans. Daartoe zou in de periode 2012-2014 de spoorlijn Alphen aan den Rijn - Leiden Lammenschans geheel dubbelsporig gemaakt worden. In Zoeterwoude-Rijndijk zou een remisecomplex gebouwd worden op de Elfenbaan, een voormalig natuurgebied, ingeklemd tussen de spoorbaan en de N11.
Door Leiden thumb|Twee bussen in de Breestraat. In de daluren rijden hier 60 bussen per uur per richting, als de RGL aangelegd zou zijn zouden hier 16 trams per uur rijden. In het oorspronkelijke plan was het de bedoeling dat de RGL na Leiden Lammenschans aftakte van de spoorlijn en verder zou rijden als "tram" door de binnenstad naar station Leiden Centraal. Dit traject was omstreden, vooral in verband met verkeersveiligheid, kosten en gevolgen voor het busnetwerk en fietsers. De bezwaren van veel Leidenaren richtten zich met name tegen het oorspronkelijke tracévoorstel, waarin de tram via een deels enkelsporig traject over de Breestraat zou rijden. Daarom zijn er naast het oorspronkelijke plan diverse alternatieve plannen ontwikkeld. In een van die alternatieven zou de RGL over het bestaande tracé van de spoorlijn blijven rijden tot aan Leiden Centraal, of tot een punt nabij dit station. De spoorweg zou dan verdubbeld worden, en wellicht worden verplaatst naar een betonnen viaduct boven de huidige spoorbaan.
Toen vast kwam te staan dat dergelijke alternatieve plannen drie tot vier keer zo duur zouden zijn, werd het oorspronkelijke traject door de Leidse binnenstad weer actueel. Op 7 maart 2007 werd in de gemeente Leiden een referendum gehouden over de komst van de RGL naar Leiden (een specifiek tracé werd niet genoemd in de referendumvraag). 69% van de Leidenaren stemde 'nee' tegen het voorstel. Dienovereenkomstig wees de gemeente de RGL af, maar de provincie Zuid-Holland gaf aan dat de RijnGouwelijn een regionaal project was en wilde de tramlijn toch aanleggen. Dat was de aanleiding voor een meerderheid van de Leidse politiek om in 2008 toch akkoord te gaan met de RGL, zij het over een alternatief traject Hooigracht / Langegracht. In april 2010 werd echter met een nieuw college dit akkoord weer opengebroken Leiden werkt niet meer mee aan de Rijn-Gouwelijn april 2010 en in oktober 2010 staakte Leiden het verzet.https://web.archive.org/web/20101004022102/http://www.webregio.nl/groot-leiden/regionaal-nieuws/artikel/1822090/leiden-staakt-verzet-tegen-rijngouwelijn.aspx Zie meer onder Discussie over de RGL in de binnenstad van Leiden (2005-2010)
Door de keuze voor het Hooigracht/Langegracht-tracé veranderde ook de route naar en bij Leiden Centraal. Waar de tram in de eerste plannen via de Steenstraat/2e Binnenvestgracht en Stationsweg van en naar het station zou gaan, zou hij nu over de Lammermarkt en het Schuttersveld gaan rijden.
In de in 2010 gepresenteerde stedenbouwkundige visie van Leiden zou de tram niet door de Joop Walenkamptunnel, maar door de Rijnsburgertunnel de spoorlijn kruisen, waardoor de taxistandplaats en fietsenstalling niet hoefden te verdwijnen.Leiden presenteert stedebouwkundige visie stationsbuurt., Sleutelstad.nl, 17 februari 2010
Na station Leiden Centraal zou de lijn via het Leids Universitair Medisch Centrum en het Bio Science Park het Transferium 't Schouw bereiken.
Haltes op de RGL-Oost Op het traject Station Gouda - Leiden Transferium waren de volgende haltes gepland (enkele daarvan bestaan reeds als spoorwegstation; enkele andere zullen alsnog aangelegd worden in het kader van de nieuwe OV-plannen van de provincie): Gouda (bestaand) Gouda Goudse Poort Waddinxveen Triangel of Waddinxveen Zuid (gerealiseerd in 2018) Waddinxveen (bestaand) Waddinxveen Noord (bestaand) Boskoop Snijdelwijk (gerealiseerd in 2017) Boskoop (bestaand) Alphen aan den Rijn (bestaand) Alphen aan den Rijn West Hazerswoude-Koudekerk (gepland) Zoeterwoude Smeetsweg Zoeterwoude Meerburg Leiden ROC Lammenschans Leiden Lammenschansweg Leiden Hogewoerd Leiden Haarlemmerstraat Leiden Lammermarkt Leiden Centraal Station Leiden LUMC Leiden Hogeschool Leiden Bio Science Park Leiden Transferium A44
Werkzaamheden