Het boek de Zhuangzi is een Chinese tekst uit de 4e tot 3e eeuw v.Chr. Het behoort samen met de Daodejing (de Laozi) tot de belangrijkste werken van het Taoïsme, waar het boek ook bekend staat onder de eretitel Het Waarachtige Boek van de Bloem van het Zuiden (南華真經 Nanhua zhenjing). Het boek is ook onbetwist een van de meesterwerken van de wereldliteratuur, en veel poëten en schrijvers hebben zich toen en nu door het boek laten inspireren. Als taoïstisch werk heeft het ook een mystieke en meditatieve dimensie. Het boek, en dan vooral de innerlijke geschriften, kan ook rekenen op belangstelling van filosofen en levenskunstenaars.
Inleiding Geen enkel Chinees werk kan zich meten met de Zhuangzi, aldus sinoloog en vertaler Jan de Meyer. Dankzij zijn unieke mengeling van fijnzinnige argumentatie en mystieke poëzie, zijn nietsontziende humor, zijn grote rijkdom aan wijsgerige thema's en zijn uitbundige gebruik van parabel, allegorie en pure fantasie, is de Zhuangzi twee millennia lang een onuitputtelijke inspiratiebron geweest voor denkers, schrijvers en kunstenaars.Jan de Meyer 2023 p65-66
Sinoloog en vertaler Kristofer Schipper sluit hierbij aan: Geen enkel Chinees boek is wat betreft taal, stijl en inhoud met de Zhuangzi te vergelijken. Het enige boek uit de oudheid dat tot dezelfde taoïstische traditie als de Zhuangzi behoort is de Daodejing. Er bestaat een grote overeenkomst in de gedachtewereld van beide boeken, en de aforismen van de Daodejing worden in de Zhuangzi veelvuldig aangehaald. Maar wat vorm en stijl betreft liggen de twee werken ver uit elkaar. De Daodejing is een korte tekst van niet veel meer dan vijfduizend karakters die de grondbeginselen van het taoïsme in korte paradoxen neerlegt. De Zhuangzi is daarentegen veel meer uitgewerktHet boek Zhuangzi telt meer dan 65.000 karakters, met allerlei korte verhalen, filosofische beschouwingen, tweespraken, mystieke gedichten en wetenschappelijke observaties, alle doorspekt met wonderlijke en humoristische elementen. De opeenvolging van de verschillende passages werkt als een caleidoscoop: de stijl heeft vele schakeringen; soms ernstig en plechtig, nu eens ingetogen, dan weer vrolijk, oneerbiedig en zelfs niet zonder onomwonden provocatie en heiligschennis. De Daodejing is als een zang, de Zhuangzi is vergelijkbaar met een symfonie of zelfs met een heel concert, aldus Kristofer Schipper in de inleiding bij zijn vertaling van de Zhuangzi.Schipper 2007 p 11-12
De Zhuangzi is een heerlijk boek om te lezen, met een duizelingwekkende reeks dialogen, fabels en allegorieën, allemaal geschreven in een levendige en meeslepende stijl.Kjellberg 1996 pag. xiii Het boek wordt bevolkt door meer dan 300 personages al dan niet fictief, mythisch of historisch.Klassieke Chinese teksten Naast een galerij personen passeert ook een heel dierenpark de revue. Luipaarden, wilde paarden, apen, vissen, krekels, duiven, boskatten wezels, vlinders, fazanten, modderkruipers, bidsprinkhanen, schildpadden etc. En dan zijn er nog de verschillende bomen, planten, wervelwinden e.d. En dan hebben we nog Kun en Peng uit de openingszinnen van het boek:
Even verderop horen we het krekeltje en het duifje lachen:
Het eerste hoofdstuk geeft meerdere voorbeelden om te illustreren dat ieder zijn eigen perspectief en context heeft. In het daarop volgende hoofdstuk over de gelijkheid der dingen wordt dat verder uitgewerkt.
Filosofen hebben geprobeerd om de Zhuangzi in een van de (Angelsaksisch analytische) filosofische stromingen te plaatsen. Was Zhuangzi een mysticus, een relativist, een scepticus, een relativistische scepticus, een ethicus enz. enz.? Het is juist Zhuangzi die onze gangbare interpretatie kaders ter discussie stelt en ons uitnodigt om een andere wijze naar de wereld van 'alles wat is' (wànwù 萬物 - de tienduizend dingen) te kijken.
In de Zhuangzi worden termen nooit eenduidig gedefineerd. En zelfs de verhaaltjes mogen recht toe recht aan lijken, de overkoepelende moraal in die verhaaltjes blijft vaak verborgen. Is de heremiet Xu You nu een held of een dwaas? Zijn we zelf de krekel in het verhaaltje hierboven of juist niet? De thema's, stijl en vorm van de Zhuangzi dwingen de lezer de eigen interpretatiekaders te onderzoeken.Paul Kjellberg en Philip J. Ivanhoe 1996 pag. xiii
Compilatie De oudste vermelding van de Zhuangzi is te vinden in de Lüshi chunqiu uit 240 v.Chr (De annalen van Lu Buwei). Verder wordt de Zhuangzi genoemd in de Xunzi (335-238 v Chr) en de Han FeiziBumbacher 2016 Harold Roth concludeert in zijn Who Compiled The Chuang Tzu dat de Zhuangzi in de periode vierde tot tweede eeuw v Chr. is samengesteld en doorgegeven. De tekst is vervolgens samengesteld aan het hof van Liu An, de koning van Huainan, die ook de opdracht heeft gegeven tot het schrijven van de Huainanzi. De Zhuangzi telde toen 52 hoofdstukken met meer dan 100.000 karakters. Het zou rond 130 v.Chr gecompileerd zijn.Roth in Rosemont 1991 p 122-123; aantal karakters uit Shiji
Yiwenzhi De Yiwenzhi, een hoofdstuk uit het Boek van de Han (Han Shu 漢書), uit 111 v Chr. geeft melding van een Zhuangzi die bestaat uit 52 hoofdstukken. Liu Xiang had de opdracht de keizerlijke bibliotheek weer op orde te brengen. Hij heeft veel klassieke teksten onderhanden genomen. Naast het verwijderen van dubbele bamboerollen heeft hij ook tekstfragmenten toegevoegd of verwijderd en de teksten opnieuw gerangschikt. Het is waarschijnlijk dat Liu Xiang ook de in de bibliotheek aanwezige Zhuangzi (veder) heeft geredigeerd. De indeling in innerlijke, gemengde en uiterlijke geschriften is vermoedelijk van hem..
Guo Xiang De huidige overgeleverde tekst is gebaseerd op het commentaar van Guo Xiang (郭象, c. 252-312 n.Chr.) en kent 33 hoofdstukken. Van hem is een nawoord bij de Zhuangzi bewaard gebleven.
Daarin staat het volgende:
Teksten die Guo Xiang heeft verwijderd zijn mogelijk (voor een deel) in de Liezi en de Shan Hai Jing terecht gekomen. Het nawoord maakt duidelijk dat Guo Xiang niet alleen dubbele bamboerollen heeft verwijderd maar dat hij ook inhoudelijk heeft ingegrepen.
Guo Xiang heeft negentien hoofdstukken weggelaten die blijkbaar voornamelijk over dromen, fantasievolle reizen en sjamanistische ervaringen gingen. Hij heeft de tekst zeer eigenzinnig gerangschikt en geïnterpreteerd. Tot op heden is het moeilijk tot onmogelijk om de oorspronkelijke Zhuangzi van die van Guo Xiang, te onderscheiden.
Wuzhuo, een Zen meester uit de Song Dynastie verzuchtte eens: "Ik heb ooit een blik geworpen op het commentaar van Guo Xiang op de Zhuangzi, waarover geleerden zeggen dat het eigenlijk het commentaar van meester Zhuang op Guo Xiang zou moeten zijn".Lynn 2022 pag. lxxii Voor de studie van de Zhuangzi is het dan ook van belang dat ook de achtergronden en ideologie van Guo Xiang worden onderzocht.Brook Ziporyn heeft er studie aan gewijd: Ziporyn, Brook (2003) The Penumbra Unbound: The Neo-taoïst philosophy of Guo Xiang, SUNY Press
De door Guo Xiang geredigeerde tekst is de tekst die verder is doorgegeven. Gedurende deze transmissie zijn er nog wijzigingen en aanvullingen aangebracht. Ook zijn er commentaarregels in de tekst geslopen. Kristofer Schipper heeft die, voor zover hij dat kon beoordelen, in zijn Nederlandse vertaling buiten beschouwing gelaten.
Tekstlagen Veel moderne critici hebben opgemerkt dat pre-Han teksten vaker het product zijn van meerdere auteurs. (Goldin 2020). Dat geldt ook voor de Zhuangzi. Of zoals Kristofer Schipper het samenvat: "Niet het werk van één auteur, maar de traditie van een hele school over een periode van ongeveer honderd jaar ligt in deze geschriften besloten".Schipper 2007 p10.
Liu Xiaogan en Angus Graham hebben onafhankelijk van elkaar onderzoek gedaan naar de historiciteit van de tekst. Zij stellen dat de Zhuangzi over een periode van meerdere eeuwen tot stand is gekomen. Zij onderscheiden verschillende historische tekstlagen.
Angus Graham onderscheidt in zijn artikel How Much of Chuang-tzu Did Chuang-tzu write? uit 1979 de volgende lagen: Teksten toe te schrijven aan Meester Zhuang. Hoofdstukken 1-7 plus enkele passages uit de gemengde schriften, 4e eeuw v.Chr. Teksten van (latere) leerlingen ('School of master Zhuang'). Hoofdstukken 17-22, derde-tweede eeuw v Chr., vroege Han-periode. Teksten van een individu, de zgn 'Primitivist', die sterk is beïnvloed door Laozi. Hoofdstukken 8-10, deel hst 11, vermoedelijk rond 205 voor Chr. Teksten van een school van eclectische Daoisten of “Syncretisten”. Hoofdstukken 12-15, 11B, 33, vroege Han-periode, ca 180 v Chr. Teksten van de zgn 'Yangist', die aansluiten bij Yang Zhu’s 楊朱 (370–319 v Chr.) zorg voor zichzelf. Hoofdstukken 28-31. Heterogene teksten.the so called Ragbag Chapters - Hoffert p303 Hoofdstukken hst 23-27, 32, waarvan sommige fragmenten vierde eeuw v Chr.
Liu Xiaogan komt in zijn Classifying the Zhuangzi Chapters uit 1994 tot vier secties: meester Zhuang (hst 1-7) groep I leerlingen meester Zhuang (hst 17-22, 23-27, 32) groep II Huang-Lao school (hst 12-16, 33, 11B) groep III anarchisten (hst 8-11A, 28-31)
Graham en Liu onderscheiden min of meer dezelfde groepen hoofdstukken. Graham's 'leerlingen van Zhuangzi' en de 'heterogene teksten' vinden we in groep I van Liu. De 'syncretisten vallen samen met groep II van Liu. Groep III, de anarchisten, is bij Graham gesplitst in de 'Primitivist' , en de 'Yangist'.
Sinoloog Esther Sunkyung Klein stelde de toewijzing van de innerlijke geschriften (hst 1-7) aan Zhuang Zhou ter discussie. Dat maakte veel emoties los want juist de innerlijke geschiften zijn populair bij (angelsaksische ) filosofen en behoren tot de meest bestudeerde en vertaalde hoofdstukken. Zij stelt dat de innerlijke geschriften mogelijk van veel latere datum zijn, wellicht opgesteld aan het Hof van Huainan.Esther Klein 2011
Paul R. Goldin sluit de discussie kort met de volgende stelling :
Brook Ziporyn nodigt de lezer uit om de Zhuangzi te lezen als was het een boek geschreven door een enkele auteur genaamd Zhuang Zhou. Hij schrijft, vrij vertaald:
Hoofdstukken De geschriften van Zhuang Zi is in drie delen onderverdeeld: de innerlijke geschiften (hst 1-7), de gemengde geschiften (hst 8-22), de uiterlijke geschriften (hst 23-33).
Innerlijke geschriften 01. 逍遙遊 Xiaoyaoyou Zwerven, vrij en blij02. 齊物論 Qiwulun Verhandeling over de gelijkheid der dingen03. 養生主 Yangshengzhu Richtlijnen om het leven te voeden04. 人間世 RenjianshiDe wereld van de mensen05. 德充符 Dechongfu Het teken van de volkomen deugd06. 大宗師 Da Zongshi De meester van de grote leer07. 應帝王 Yingdiwang Koning zijn in overeenkomst met het opperwezen
Gemengde geschiften 08. 駢拇 Pianmu Tenen met vliezen09. 馬蹄 Madi Paardenhoeven10. 胠篋 Quqie Koffers openbreken11. 在宥 Zaiyou De vrije loop12. 天地 Tiandi Hemel en aarde13. 天道 Tiandao De Tao van de hemel14. 天運 Tianyun De kringloop van de hemel15. 刻意 Keyi Vooroordelen16. 繕性 Shanxing De natuur verbeteren17. 秋水 Qiushui Herfstvloed18. 至樂 Zhile Het volmaakte geluk19. 達生 Dasheng Het leven doorgronden20. 山木 Shanmu De boom in de bergen21. 田子方 Tian Zifang Tian Zifang22. 知北遊 Zhi Bei You Kennis reisde naar het noorden
Uiterlijke geschiften 23. 庚桑楚 Geng Sangchu Gengsang Chu24. 徐無鬼 Xu WuguiXu Wugui25. 則陽 Zeyang Ziyang 26. 外物 Wai Wu Uiterlijke dingen27. 寓言 Yuan Schuilwoorden28. 讓王 Rang Wang Afstand doen van het koningschap29. 盜跖 Dao Zhi Rover Voetpad30. 說劍 Shuo Jian Over zwaarden31. 漁父 Yu Fu De oude visser 32. 列御寇 Lie Yukou Lie Yukou33. 天下 Tianxia Alles onder de hemel
Thema's De Zhuangzi bevat geen uitgebreide filosofische verhandelingen maar reikt veel thema's aan. Thema's die ook vandaag de dag vaak nog actueel zijn. over het nut van nutteloosheid over de gelijkwaardigheid van de tienduizend dingen, van 'alles wat is' over het relatieve van gezichtspunten en de Ware mens die dat kan overstijgen over bijzondere vaardigheden van personen en ambachtslieden die zich over kunnen geven aan de dao over dood en leven en hoe die samen één zijn