Intrede van Leopold I in België

De intrede van Leopold I in België vond plaats van 17 tot 21 juli 1831. Prins Leopold van Saksen-Coburg-Gotha reisde in die dagen van Adinkerke (nabij De Panne), door de provincies West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen en Brabant, naar Brussel. Daar legde hij op 21 juli 1831 de grondwettelijke eed af als eerste Koning der Belgen. De intrede van Leopold I was het sluitstuk van de Belgische Revolutie van 1830 en de oprichting van de Belgische Staat.

De Britse en de Griekse troon miniatuur|Prins Leopold en prinses Charlotte. George Dawe, 1817. Toen Leopold van Saksen-Coburg-Gotha in 1816 huwde met de Britse troonopvolgster Charlotte, de enige dochter van de latere koning George IV, leek hem een toekomst weggelegd als prins-gemaal van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland. Prinses Charlotte stierf echter een jaar later in het kraambed, op 6 november 1817, nadat ze daags voordien was bevallen van een doodgeboren zoon. Na dit persoonlijk drama voor prins Leopold leek zijn toekomst plots onzeker.

In 1825 kreeg Leopold vervolgens het koningschap van Griekenland aangeboden, op initiatief van Ioannis Kapodistrias. Na lang aarzelen ging Leopold uiteindelijk toch in op dit aanbod, al kende hij Griekenland niet zo goed. De Griekse taal was hij bijvoorbeeld niet machtig. Op 21 mei 1830 deed Leopold echter alsnog afstand van het aangeboden koningschap, nog voor hij daadwerkelijk over Griekenland had geregeerd. Leopold wees de Griekse troon af vanwege de onstabiele situatie in het land, haar onzekere toekomst en niet in het minst de houding van de Europese grootmachten ten aanzien van de nieuwe Griekse staat., Leven en liefdes van Leopold I, p. 64-66. Gearchiveerd op 9 augustus 2023.

Na het overlijden van zijn vrouw Charlotte zag Leopold, op dat moment 40 jaar oud, door het afwijzen van de Griekse troon evenwel een tweede kans aan zich voorbijgaan om een Europese troon te bestijgen.

Het Belgisch koningschap Rond dezelfde periode, in augustus 1830, brak in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden de Belgische Revolutie uit. Het Nationaal Congres, de revolutionaire grondwetgevende vergadering, koos voor de constitutionele monarchie als staatsvorm.

Het Nationaal Congres had zelf een kandidaat: August van Leuchtenberg, zoon van Napoleons adoptiefzoon Eugène de Beauharnais. Frankrijk verzette zich tegen deze kandidatuur die bij hen te gevoelig lag. Bij koning Lodewijk Filips I probeerde men diens zoon Lodewijk van Orléans los te weken om Belgische koning te worden. Dat zou resulteren in een feitelijke annexatie door Frankrijk en om die reden werd Lodewijk afgevoerd als kandidaat.

Prins Leopold van Saksen-Coburg-Gotha kwam in het vizier van Joseph Lebeau, die op dat moment minister van Buitenlandse Zaken was. Op 18 april 1831 reisde een Belgische delegatie af naar Londen om er te polsen naar de eventuele interesse bij Leopold om Koning der Belgen te worden. Deze delegatie bestond uit graaf Félix de Mérode, Henri de Brouckère, burggraaf Charles Hippolyte Vilain XIIII, priester Leon de Foere en Jules Van Praet., Leven en liefdes van Leopold I, p. 76. Gearchiveerd op 9 augustus 2023. Tijdens de ontmoeting met de Belgische delegatie stelde Leopold: "Messieurs, vous avez rudement traité la royauté, qui n'était pas là pour se défendre. Votre Charte est bien démocratique; cependant je crois qu'en y mettant de la bonne volonté de part et d'autre, on peut encore marcher"."Heren, u heeft het koningschap hard aangepakt, dat zich overigens niet kon verdedigen. Het Charter [de Belgische Grondwet] is zeer democratisch; ik denk echter dat het met goede wil aan beide zijden wel kan lukken."Parl.St. Senaat 2008-2009, 2 juli 2009, Dotaties aan de koninklijke familie: Verslag namens het bureau, DOC 4-1335/1. De Belgische Grondwet waarop Leopold doelde was in die tijd inderdaad de meest liberale grondwetten ter wereld: ze voorzag immers in fundamentele vrijheden, zoals onder meer de persvrijheid en de vrijheid van godsdienst, maar ook in de constitutionele monarchie, een staatsvorm met slechts beperkte macht voor de koning.Met de keuze voor deze staatsvorm zette het Nationaal Congres zich af van koning Willem I, die over het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden regeerde als een verlicht despoot. De constitutionele monarchie zou overigens in 1848 in Nederland worden ingevoerd onder impuls van Johan Rudolph Thorbecke.

Op 25 mei 1831 werd in het Nationaal Congres officieel de kandidatuur van Leopold van Saksen-Coburg-Gotha ingediend., Leven en liefdes van Leopold I, p. 77. Gearchiveerd op 9 augustus 2023. Het voorstel luidde als volgt: "Les députés soussignés proposent le prince Léopold de Saxe-Cobourg pour roi de la Belgique." Het voorstel had maar liefst 95 ondertekenaars. Onmiddellijk na de neerlegging sluiten nog eens 17 Congresleden zich aan bij het voorstel., Discussions du Congrès national de Belgique 1830-1831, volume 3, p. 136. Gearchiveerd op 9 augustus 2023.

Na een moeizame koningskeuze verkoos het Congres op 4 juni 1831 prins Leopold tot Koning der Belgen., Discussions du Congrès national de Belgique 1830-1831, volume 3, p. 263. Gearchiveerd op 9 augustus 2023. Bij de stemming waren 196 Congresleden aanwezig. Onder hen stemden 152 Congresleden voor prins Leopold, 14 voor regent Erasme Louis Surlet de Chokier en 10 zonder meer tegen prins Leopold. Tevens waren er 19 onthoudingen en één ongeldige stem. Vier Congresleden waren afwezig.De afwezige leden van het Nationaal Congres waren burggraaf Philippe de Bousies, Jean Ghisbert de Leeuw, Laurent Dethier en graaf François de Robiano. Vervolgens proclameerde Congresvoorzitter Etienne de Gerlache prins Leopold tot Koning der Belgen, evenwel onder voorwaarde dat hij de Belgische Grondwet zou aanvaarden en voor het Congres de grondwettelijke eed zou afleggen., Discussions du Congrès national de Belgique 1830-1831, volume 3, p. 269-271.

Prins Leopold verbleef op het moment van zijn verkiezing op Claremont House, zijn landgoed in het Verenigd Koninkrijk. Hij werd in de ochtend van 6 juni op de hoogte gebracht van zijn verkiezing tot staatshoofd van het jonge België. Hierop vertrok hij onmiddellijk naar het nabije Londen. Op 7 juni ontmoette hij er opnieuw een Belgische delegatie. Etienne de Gerlache, de voorzitter van het Nationaal Congres, overhandigde hem een brief van regent Erasme Louis Surlet de Chokier met de stand van zaken., Leopold I en zijn tijd, Antwerpen, Scriptoria, 1971, p. 54, .

Leopold liet zijn aanvaarding van het koningschap afhangen van het ratificeren van het Verdrag der XVIII Artikelen door België. Dit verdrag werd op 26 juni 1831 door de Belgische delegatie in Londen aanvaard. Op 9 juli keurde het Nationaal Congres het verdrag goed met 126 stemmen tegen 70., Discussions du Congrès national de Belgique 1830-1831, volume 3, p. 565.

In Londen verzegelde Leopold zijn papieren, gaf zijn personeel een gouden handdruk, verzekerde zich van het onderhoud van Claremont House en deed afstand van zijn Britse dotatie. Nog in Londen stelde hij Jules Van Praet, een Brugse archivaris, aan als zijn secretaris.De Van Praetlaan in de Brusselse deelgemeente Laken is naar hem genoemd. Deze laan grenst aan het Koninklijk Domein van het Kasteel van Laken. Op dat moment stond niets hem nog in de weg om af te reizen naar het nieuwe koninkrijk., Leopold I en zijn tijd, p. 57.

Net zoals dat met Griekenland het geval was, kende Leopold ook België niet zeer goed. Hij was er in het verleden tweemaal geweest. In 1816 trok hij door Luik en Brussel op zijn tocht naar Londen. In 1829 bezocht hij België een tweede maal., Leven en liefdes van Leopold I, p. 78. Gearchiveerd op 9 augustus 2023.

De reis naar België thumb|Kaart van de intrede van koning Leopold I in België in 1831. Leopold vertrok op 16 juli 1831 in de haven van Dover met het koninklijk jacht Crusader. Tijdens deze vaart werd hij zeeziek., Leven en liefdes van Leopold I, p. 80. De bestemming was de Franse havenstad Calais. Bij het naderen van de Franse kust weerklonken er artillerieschoten. Het ging evenwel niet om een militaire aanval, maar om een verwelkoming in opdracht van de Franse koning Louis Philippe, die eveneens na een revolutie in 1830 op de troon belandde. In Calais werd de toekomstige koning begroet door generaal Belliard, ambassadeur van Frankrijk in Brussel., Leopold I en zijn tijd, p. 58. Leopold overnachtte er in hotel Dessin., Leven en liefdes van Leopold I, p. 81.

De ontvangst in De Panne miniatuur|Aankomst van Leopold I aan de Belgische grens. De Panne, 17 juli 1831. De volgende dag, op 17 juli 1831, zette Leopold de reis verder per koets, begeleid door ruiterij. Men reed via Duinkerke en Gravelines richting Belgische grens. De reis voltrok zich over het strand. Dat was immers de kortste en de gemakkelijkste weg.Leopold I kwam België binnen via strand, Het Nieuwsblad, 14 juli 2006.

Omstreeks 11 uur stak Leopold de grens over en arriveerde hij in het plaatsje Adinkerke.De Panne was toen slechts een gehucht van de gemeente Adinkerke. Hij ontving er bloemen van de tienjarige Pauline, die was verkleed als nimf. Ze was de dochter van Louis-Auguste Ollevier, kolonel van de Veurnse burgerwacht. Naast de bloemen gaf ze ook nog een schild met het opschrift "A Léopold, la Belgique reconnaissante"."Het erkentelijke België aan Leopold."De echte landing van Leopold I, Het Nieuwsblad, 20 augustus 2005. Hij werd er ontvangen door voorzitter van de Ministerraad en minister van Binnenlandse Zaken Etienne de Sauvage, minister van Buitenlandse Zaken en lid van het Voorlopig Bewind Joseph Lebeau, die hem in april nog had voorgedragen als kandidaat voor de troon, minister van Oorlog graaf Constant d'Hane de Steenhuyse, opperbevelhebber van de Burgerwacht en lid van het Voorlopig Bewind baron Emmanuel van der Linden d'Hooghvorst en burgemeester en herbergier Ryckeboer van Adinkerke.Leopold I-monument, website van Toerisme De Panne. Gearchiveerd op 20 januari 2022. Er was ook een eenheid van de burgerwacht aanwezig. Leopold werd er ontvangen in herberg De Pelikaan.

De doorreis naar Brussel Na de ontvangst in De Panne reisde het gezelschap door naar Veurne.Hierbij werden Leopold en de hoogwaardigheidsbekleders geëscorteerd door 60 paarden. Bij zijn aankomst kreeg hij symbolisch de sleutels van de stad aangeboden uit handen van burgemeester Langzweert. Hierbij worden enkele toespraken gegeven. Op de Veurnse Grote Markt werd Leopold ontvangen door een juichende menigte. Vervolgens kreeg hij een lunch aangeboden van Louis Ollevier, de kolonel van de lokale burgerwacht en vader van de tienjarige Pauline, in aanwezigheid van de lokale priester. Het menu bestond uit kreeft, krab, Nieuwpoortse tongen en Veurns-Ambachtse haan en champagne. Het dessert was een goudbruine rijsttaart. Leopold was aangenaam verrast en zei: "Monsieur, les Flamands ont mis le soleil sur table.""Mijnheer, de Vlamingen hebben de zon op tafel gebracht."

Vervolgens vertrok het konvooi naar Oostende. Aldaar werd Leopold verwelkomd door de bisschoppen van Gent en Brugge., 1830. De geboorte van een staat, Roeselare, Roularta, 2010, p. 344, . Op de Grote Markt kreeg hij er een opvoering te zien van de plaatselijke rederijkerskamer en van enkele boogschuttersverenigingen., Leopold I en zijn tijd, p. 59.

De volgende dag, op 18 juli, reisde Leopold door naar Brugge. Daar ontving hij de gelukwensen van priester Leon de Foere, die hij in april 1831 had ontmoet in Londen. De Foere was lid van het Nationaal Congres en stemde op 4 juni voor Leopold als koning.; Discussions du Congrès national de Belgique 1830-1831, volume 3, p. 267.