De 120 mm Brandt Rayé (MO-120 RT-61) is een zware mortier. Het wapen werd ontwikkeld door het Franse Hotchkiss Brandt (vanaf 1966 Thomson-Brandt en sinds 1994 Thomson CSF/Daimler-Benz AerospaceEC.eu , Regulation (EEC) No 4064/89 Merger Procedure - Case No IV/M.527 - Thomson/Deutsche Aerospace AG) als opvolger van hun MO-120 AM-50. Het RT in de fabrieksbenaming staat voor rayé, tracté, wat getrokken schietbuis, voortgetrokken affuit betekent. Het is een krombaanvuurwapen dat projectielen van 120 mm kan afvuren over een afstand van meer dan acht km.
Werking thumb|USMC-120mm-HE-granaat. De nokken op de granaat zijn goed te zien Met het wapen wordt munitie verschoten, die voorzien is van nokken die in de trekken en velden van de schietbuis passen.
De mortier kan op twee manieren worden afgevuurd:
"Drop fire": De granaten worden in de voor(boven-)zijde van de schietbuis geladen en zakken door hun eigen gewicht roterend naar beneden. In de bodem van de schietbuis vallen zij op een vaste slagpin, die de drijflading ontsteekt, waardoor het projectiel wordt uitgestoten. "Trigger fire": De granaten worden in de voor(boven-)zijde van de schietbuis geladen en zakken door hun eigen gewicht roterend naar beneden. Ze worden afgevuurd door een afvuurkoord te bedienen dat een afvuurmechanisme in de basis van de schietbuis activeert.Defensie.nl - mortiercompagnie-mariniers-laatste-keer-in-actie-video - Mortiercompagnie mariniers laatste keer in actie (video)
Er zijn brisant-, springrook- en lichtgranaten voor beschikbaar; de complete eenheid van granaat met drijflading (in en om de kardoes) noemt men 'schot'. Na het verlaten van de schietbuis komt de kardoes los van het projectiel om circa 70 meter van de monding op de grond te vallen; de granaat zelf vervolgt dan roterend zijn weg over maximaal 8100 meter. Bij lading 10 voor die maximale dracht, bedraagt de aanvangssnelheid 365 m per seconde. De maximale vuursnelheid bedraagt 15 schoten per minuut.
Het wapen heeft een elevatiehoek tussen de 30° en 85°, en kan in stelling ±14° naar links of rechts gericht worden.
thumb|Mortier MO 120 RT
Vanwege zijn omvang en gewicht is de 120mm-mortier niet geschikt om te voet te vervoeren. Dit kan alleen in delen over zeer korte afstanden. Voor het vervoer over de weg wordt aan de monding van de schietbuis een trekoog bevestigd, waardoor het wapen kan worden voortgetrokken. De mortier beschikt over een massieve basisplaat van 190 kg en een loop van 114 kg. Vanwege het eenassige, vaste onderstel met stevige banden geldt het als een 'getrokken wapen'.Belgian Armed Forces, Belgische Krijgsmacht in woord en beeld - Het Thomson CSF/Daimler-Benz Aerospace 120mm RT Mortier (10-07-2004)
Bemanning In het algemeen bestaat de bemanning uit vijf man: een commandant, richter, hulp-richter, lader en munitiewerker. Soms komen hier nog extra bemanningsleden voor het trekkend voertuig bij (chauffeur, boordschutter). Het is mogelijk het wapen met minder mensen te bedienen, maar dat gaat ten koste van de vuursnelheid. Een geoefende bemanning kan het wapen binnen een minuut in stelling brengen.
Munitie De mortier maakt gebruik van 120-millimeter-granaten met een diversiteit aan ladingen; zo kan bijvoorbeeld explosieve, rookvormende of lichtafgevende munitie afgevuurd worden. NAVO-standaard-120mm-granaten kunnen verschoten worden, en ook de special ontworpen PR-14 (HE) en PRPA (HERA). Een standaardgranaat of rookgranaat kan een afstand tussen 1100 en 8170 meter afleggen. Een lichtgranaat kan een afstand tussen de 1300 en 7700 meter afleggen.
Een standaardprojectiel weegt 18,7 kilogram. Een klassiek projectiel is 93 cm lang, terwijl een projectiel voor langere dracht 102 cm meet. In crisissituaties kan men negen schoten per minuut uitvoeren. In normale omstandigheden vijf schoten per twee minuten. In zwakke situaties twee schoten per vijf minuten. In onderhouden condities kan men twee schoten per minuut uitvoeren gedurende onbeperkte tijd.
De speciale HERA (High Explosive Rocket Assisted)-projectielen kunnen een afstand tussen de 1300 meter en 13 kilometer afleggen. HERA-projectielen beschikken over een speciale lading die tijdens de vlucht wordt ontstoken om het projectiel van extra voortstuwing te voorzien en zo een grotere bereik te realiseren.
thumb|Franse MO-120-RT-61- en Giat VTM 120-mortiertrekker tijdens Operatie Desert Shield (2 aug ‘90 – 17 jan ‘91), de eerste fase van de Golfoorlog (2 aug ‘90 – 28 feb ‘91) Na afvuren bereikt de granaat een hoogte van maximaal 1896 meter bij een schootsafstand van vier kilometer, 2606 meter bij een schootsafstand van acht kilometer en 4074 m bij de maximale schootsafstand van twaalf kilometer. Bij inslag is er een dodelijk gebied tot ongeveer 75 meter rondom het inslagpunt.Marines.com , TBS Marines Witness EFSS Mortar's Impact (12 september 2014)Cicde.defense.gouv.fr ,F.Fayet, ‘Détachement de Liaison, Observation et Coordination (DLOC)’, Centre interarmées de concepts, de doctrines et d’expérimentations (Juin 8, 2015)
Fabrikant Het wapen werd vanaf 1961 ontwikkeld door Hotchkiss Brandt in Frankrijk als de MO-120-RT-61 (120mm-"HB Rayé"). In 1966 fuseerde Hotchkiss-Brandt met Compagnie Française Thomson-Houston (CFTH) tot Thomson Brandt, en kwam het wapen bekend te staan als de 120 mm Brandt Rayé.Projecteur.mip.free.fr Histoire des projecteurs MIP. Gearchiveerd op 19 april 2023. In 1994 werd de naam van het bedrijf Thomson CSF/Daimler-Benz Aerospace, een joint venture van Thomson-CSF en Deutsche Aerospace AG (DASA) van het Duitse Daimler-Benz AG.
Fabrikant van de mortier is TDA Armements uit Frankrijk, een dochteronderneming van Thales. Het wapen wordt in licentie geproduceerd in Duitsland, Italië, Brazilië, Japan en in Turkije (als HY-12 "Tosam 8"Janes Infantry Weapons – MKEK 120mm HY12 mortar Turkey).
Gebruik in Nederland Na beproevingen eind jaren 60 door de infanterieschool van drie 120mm-mortieren: de Hotchkiss Brandt MO-120-RT-61 (1961), de Hotchkiss Brandt MO-120-AM-50 (1950) en de Israëlische Tampella Soltam M-65 Weaponsystems.net – Soltam M-65 (1953), werd de MO-120-RT-61 aangeschaft.‘De Onderofficier’ feb 1968. Artikel ’De Mortier 120mm Raye’ (p45-47) In Nederland staat de MO-120-RT-61 bekend als de getrokken mortier Hotchkiss-Brandt Rayé 120 mm (Nederlands model met wielaffuit en grondplaatVS 7-570 De Grondmortier 120mm voortgetrokken HB Rayé, Commando Opleidingen Koninklijke Landmacht, 2e druk, 19 februari 1979 Hij verving vanaf 1969 de Amerikaanse M30-mortier 4,2 inch (106,7 mm) die begin jaren ‘50 was ingestroomd in de Koninklijke Landmacht (KL).
De vervanging van de 120mm-mortier stond, volgens het project Licht Indirect Vurend Wapensysteem, gepland voor de jaren 2011-’14 (kosten tussen € 100 en € 250 miljoen), maar is begin 2018 nog niet uitgevoerd.
De 120mm-mortier is door zijn hoge reactie- en vuursnelheid, grote vuurkracht, reikwijdte en mobiliteit het belangrijkste indirecte vuursteunwapen voor infanterie-eenheden. Een commandant kan met de mortier snel en zelfstandig zwaartepunten leggen en verleggen.
De mortier 120 mm Brandt Rayé (MO-120-HB, Rayé (voortgetrokken)) wordt geproduceerd door het Franse Thomson-Brandt, voorheen Hotchkiss-Brandt (HB). Het wapen heeft een getrokken schietbuis. Deze heeft spiraalsgewijs lopende groeven die een granaat bij het schieten een rotatie om de lengteas geven. Een projectiel blijft hierdoor veel beter in zijn baan.
In Nederland bestaat een mortiergroep bestaat uit 7 man; een stukscommandant (sergeant), een richter, een hulprichter, een munitiewerker, een lader, een boordschutter en een chauffeur.
thumb|120mm-mortier, KL
Pantserinfanterie De mortier werd getrokken door een YP-408 PWMRDe KL beschikte over 86 YP-408 PWMR’sWebsite “DAF YP-408, forgotten hero” - Versies – PWMT. Gearchiveerd op 15 juni 2023.Stoovelaar, Hans. DAF YP 408 en tijdgenoten: DAF militaire voertuigen 1959-1968. Alkmaar: De Alk bv, 2010. of de AMX-13 VCI, in Nederland bekend als de AMX-PRMR67 AMX-PRI’s werden eind jaren ’60 omgebouwd tot AMX PRMR mortiertrekkers)Militair Magazijn ,P.F. van den Heuvel en A. Staarman, ‘AMX voertuigen in de KL 1961-1983’-mortiertrekker en vanaf 1978 door de YPR 765 PRMR-mortiertrekker.
Ieder pantserinfanteriebataljon beschikte over 3 mortierpelotons met elk 3 stukken. De pelotons waren ingedeeld in de ondersteuningscompagnie (OstCie) van de pantserinfanteriebataljons. Een mortierpeloton bestond uit een commandogroep en 3 mortiergroepen. Elke groep beschikte over één mortier. Munitie werd in het voertuig meegevoerd. Het achtercompartiment van de YP, de AMX en de YPR was ingericht als bergruimte voor vijftig mortiergranaten en met zitplaatsen voor vijf bemanningsleden.
De 120mm-mortieren van de pantserinfanteriebataljons, zijn overgenomen door het VuursteunCommando van de KL en bij de pantserinfanteriebataljons, vervangen door Britse L16 81mm-mortieren die getransporteerd worden door de Fennek MR
Korps Mariniers Het Korps Mariniers beschikte van 1988 tot en met 2012 over een 120 mm mortiercompagnie: 1 Mortiercompagnie ("1 Morcie")Maritiemdigitaal.nl - Eerste Mortier Compagnie Korps Mariniers. Operatie Pegasus. Observatiepost Krupac bij Sarajevo. Aug 1995. Gearchiveerd op 5 juli 2023. met twaalf 120 mm mortieren, georganiseerd in 3 pelotons met elk 4 stukken. Bij het Korps Mariniers wordt het Hägglunds BV-206FB (transportversie, FB=’Flat Bed’) amfibievoertuig als trekker voor de 120 mm mortier gebruikt.Maritiemdigitaal.nl - Mariniers met BV-206FB vuren met een 120mm mortier tijdens oefening 'Ardent Ground' in Hongarije, 1999. Gearchiveerd op 5 juli 2023.Defensie.nl - materieel – Bandvagn BV206. Gearchiveerd op 4 juni 2023. De mortier zelf is niet amfibisch.
De 120 mm mortieren van de mariniers zijn overgenomen door het VuursteunCommando van de KL en bij de mariniersbataljons vervangen door Britse L16 81mm-mortieren, vervoerd door de Hägglunds BV-206MC (mortar carrier, mortierplatform). De achterwagen van deze BV-206 kan worden voorzien van 81mm-mortieropstelling en 106 mortiergranaten (HE). De achterwagen heeft een speciale stabilisatie-inrichting voor het afvuren van 81mm-mortier.
Luchtmobiele Brigade 11 Luchtmobiele Brigade beschikte van 1994 tot en met 2011 over 11 Mortiercompagnie Regiment Stoottroepen met twaalf 120 mm mortieren, georganiseerd in 3 pelotons met elk 4 stukken. De mortieren werden getrokken door een Mercedes Benz 290GD MR lwb 7,5kN softtop (‘MB’) Deze ‘MR’-versie van de MB290GD is een ‘AD’ (‘algemene dienst’) voertuig, voorzien van inbouwrekken voor het transport van granaten voor de mortier. De 120 mm kan samen met de MB als underslung onder één CH-47 Chinook helikopter vervoerd worden, of afzonderlijk onder AS 532U2 Cougars.Luchtmobiele Brigade Gevechtsondersteunende eenheden
thumb|Mercedes-Benz 290GD (7,5 kN) lwb softtop met 120mm-mortier van de C-Batterij Korps Rijdende Artillerie van het VuursteunCommando
VuursteunCommando KL Sinds 2013 zijn al de 120mm-mortieren ondergebracht bij het VuursteunCommando (VustCo) van de KL op de Legerplaats bij Oldebroek in 't Harde. Elk van de drie batterijen van het VustCo beschikt over 6 gemechaniseerde 155 mm houwitzers PzH2000 en 6 mortieren 120 mm getrokken door de MB290GD MR.Website VOOA Artikel Vuursteuncommando (gearchiveerd) Vanuit deze landmachteenheid worden de mortieren afhankelijk van de opdracht toegevoegd aan de verschillende infanterie-eenheden van de KL of aan het Korps Mariniers De opleiding vindt deels plaats samen met het Belgische Bataljon Artillerie.
Gebruik in België In 2000 werden 60 exemplaren geleverd aan de Landcomponent van Defensie ter vervanging van de oude 4,2 inch (106,7 mm)-mortieren uit 1950. Samen met de getrokken 105mm-Giat LG Mk2-houwitserWebsite Bataljon Artillerie – Houwitser GIAT LG1 MkII, 105 mm vormt de 120mm-mortier de ruggengraat van de Belgische artillerie: getrokken materiaal, licht en daardoor snel ontplooibaar en makkelijk te vervoeren.
In België staat het wapen bekend als Mortier 120 RT.