De Wet van 3 april 1996, houdende regeling met betrekking tot uitzonderingstoestanden (Coördinatiewet uitzonderingstoestanden)Coördinatiewet uitzonderingstoestanden - wetten.nl. Gearchiveerd op 19 juni 2023. is een Nederlandse wet die de handhaving regelt van de “uitwendige of inwendige veiligheid” van Nederland, wanneer buitengewone omstandigheden, ofwel een noodtoestand, dit noodzakelijk maken.
Uitroeping noodtoestand
De minister-president kan een besluit daartoe voordragen bij de koning. Dit zogenoemde Koninklijk Besluit kan leiden tot het uitroepen van de beperkte noodtoestand of de algemene noodtoestand. Termen als staat van oorlog of staat van beleg bestaan sinds 1996 niet meer in de Nederlandse wetgeving. Overigens spreekt de Nederlandse Grondwet in Artikel 96 nog steeds van het begrip “oorlogsverklaring”, alsmede in Artikel 113 van “oorlogsstrafrecht”.
Opheffing noodtoestand De Staten-Generaal kunnen in verenigde vergadering besluiten om de beperkte noodtoestand of de algemene noodtoestand op te heffen of aan een maximale termijn verbinden. Ook de minister-president kan daartoe een voorstel aan de koning doen, die vervolgens beoordeelt of de omstandigheden dit toelaten. De beperkte noodtoestand en de algemene noodtoestand kunnen nooit gelijktijdig bestaan; De invoering van de ene, strekt automatisch tot de beëindiging van de andere, indien daar sprake van is.
Jurisdictie De Coördinatiewet uitzonderingstoestanden is van toepassing op het grondgebied van Nederland, inclusief Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De beperkte noodtoestand of de algemene noodtoestand kunnen voor het hele land van toepassing zijn, maar ook voor een gedeelte daarvan.
Noodwetgeving Na het inwerking treden van het Koninklijk Besluit kan noodwetgeving worden ingevoerd, ten aanzien waarvan de mogelijkheden zijn opgenomen in twee lijsten, behorend bij de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden. Deze wet spreekt soms van “bepalingen” waar het gaat om noodwetgeving. Deze noodwetgeving hoeft niet “ter plaatse” te worden gemaakt, aangezien de Nederlandse wetgever in het verleden noodwetten heeft vastgesteld voor vele denkbare noodsituaties. Het invoeren van deze noodwetgeving geschiedt via een Koninklijk Besluit, dat wordt genomen op voorstel van de minister-president. Noodwetgeving (of bepalingen) kunnen op basis van deze wet niet met terugwerkende kracht in werking treden. Dat zou in strijd zijn met het in Nederland geldende legaliteitsbeginsel. De minister-president is in de wet aangewezen om dit via een voorstel aan de koning te doen, die op zijn beurt moet overwegen of de omstandigheden dit toelaten. In deze wet zijn geen uitdrukkelijke bepalingen opgenomen, die het de Staten-Generaal mogelijk maken om hieraan voorwaarden te stellen, of om te besluiten tot beperkingen dan wel uitbreidingen van de maatregelen. Dit in tegenstelling tot de bepalingen inzake de opheffing van de noodtoestand.
Bestaande noodwetten In de lijsten met instrumenten waarover de Nederlandse minister-president de beschikking kan krijgen op grond van deze wet, zijn onder meer opgenomen: Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag Oorlogswet voor Nederland Wet verplaatsing bevolking Noodwet financieel verkeer Wet militaire inundatiën Kaderwet dienstplicht Inkwartieringswet Onteigeningswet Wet behoud scheepsruimte 1939 Vervoersnoodwet Vaarplichtwet Distributiewet Hamsterwet Vorderingswet Prijzennoodwet Bodemproductiewet 1939 Noodwet voedselvoorziening Noodwet arbeidsvoorziening Noodwet geneeskundigen Wet bescherming staatsgeheimen Noodwet rechtspleging Havennoodwet
Voorbeelden bevoegdheden noodtoestand Op basis van noodwetgeving kan het militair gezag de bevoegdheid krijgen tot inzage van alle informatie in het bezit van burgers, dan wel overgaan tot inbeslagname voor dat doel. Personen met een geheimhoudingsplicht zijn hiervan uitgezonderd.Oorlogswet voor Nederland, Artikel 9 Bepaalde openbare ruimten of faciliteiten kunnen tot verboden gebied worden verklaard.Wet bescherming staatsgeheimen, Artikel III AOorlogswet voor Nederland, Artikel 10 Er kan worden overgegaan tot een beperking van het mogen vertoeven in de open lucht.Oorlogswet voor Nederland, Artikel 11 Ook hebben bijvoorbeeld burgemeesters niet de beschikking over de gebruikelijke bevoegdheden aangaande het zelfstandig verkrijgen van bijstand voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid.Oorlogswet voor Nederland, Artikel 14 Er kunnen regels worden gesteld ten aanzien van de inhoud van radio- en televisieprogramma’s en het toezicht daarop.Mediawet 2008, Artikel 6.26 Rechterlijke ambtenaren kunnen tijdelijk worden aangesteld in de functie van raadsheer-plaatsvervanger, rechter-plaatsvervanger of kantonrechter-plaatsvervanger. Ook andere ambtenaren in de rechterlijke macht, inclusief rechters, kunnen (tijdelijk) andere functies krijgen.Noodwet rechtspleging, Artikel 4 e.v. Termijnen voor de toegestane duur van inverzekeringstelling en voorlopige hechtenis kunnen worden verdubbeld.Noodwet rechtspleging, Artikel 11Wetboek van Strafvordering, Artikelen 58 en 64 Banken kunnen beperkende regels opgelegd krijgen inzake het verlenen van kredieten. Ook kunnen banken een moratorium opgelegd krijgen of voorschriften inzake hun vergoedingen voor hun dienstverlening.Noodwet financieel verkeer, Artikelen 3 t/m 32 Noodgeld kan in omloop worden gebracht.Noodwet financieel verkeer, Artikelen 7 t/m 10 De Nederlandsche Bank kan aan de Staat kredieten of voorschotten in blanco verstrekken “ter versterking” van de Rijksschatkist.Noodwet financieel verkeer, Artikelen 14 Het recht op uitkeringen door verzekeraars beperken, dan wel kortingen opleggen, onder meer in verband met schade door terrorisme.Noodwet financieel verkeer, Artikelen 18b Overgaan tot onderwaterzetting van land, ofwel inundatie.Wet militaire inundatiën, Artikelen 1a, 2 en 3 De regering kan overgaan tot het invoeren van militaire dienstplicht.Kaderwet dienstplicht, Artikel 19, lid 1 Regels stellen ten aanzien van prijzen van bijvoorbeeld goederen.Prijzennoodwet, Artikelen 5 en 8 De regering mag ingrijpen in regels en afspraken ten aanzien van arbeidsverhoudingen en dienstbetrekkingen.Noodwet arbeidsvoorziening, Artikelen 7 t/m 34
Zie ook Militair gezag
Categorie:Nederlandse formele wet Categorie:Rampenbestrijding in Nederland