Femmes for Freedom (), afgekort FFF, is een Nederlandse stichting die zich inzet voor het zelfbeschikkingsrecht en de algehele emancipatie van meisjes en vrouwen met een biculturele achtergrond.
Oorsprong De naam Femmes for Freedom is een allitererende combinatie van het Franse woord femmes ("vrouwen") en de Engelse woorden for freedom ("voor vrijheid").
De organisatie werd in 2011 gesticht door de Pakistaans-Nederlandse mensenrechtenactivist Shirin Musa. Zij zat zelf zes jaar in 'huwelijkse gevangenschap' – een term die door haar inspanningen is opgenomen in het Nederlands recht – met een man die haar mishandelde en haar met een beroep op het islamitisch recht weigerde te laten gaan. Musa ging rechten studeren om een juridische weg uit haar huwelijkse gevangenschap te vinden en slaagde als eerste vrouw in Nederland erin om een religieus huwelijk via een kort geding te ontbinden. Om andere vrouwen in soortgelijke situaties te helpen, besloot ze Femmes for Freedom op te richten.
Activiteiten thumb|Musa vertelt in De Balie over haar vrouwenrechtenactivisme (2015).Femmes for Freedom houdt zich voornamelijk bezig met het bestrijden van mensenrechtenschendingen die vrouwen en meisjes treffen binnen relationele en culturele contexten. De organisatie richt zich op thema’s zoals huwelijksdwang, huwelijkse gevangenschap, achterlating, eergerelateerd geweld, seksuele uitbuiting, economische afhankelijkheid, genitale verminking en seksuele en reproductieve rechten. Door middel van juridische ondersteuning, voorlichting, lobbywerk en strategische media-optredens zet de organisatie zich in voor structurele verbetering van de positie van vrouwen, met bijzondere aandacht voor vrouwen met een migratieachtergrond. Femmes for Freedom werkt daarbij nauw samen met juridische instanties, zorgprofessionals en beleidsmakers, en heeft bijgedragen aan meerdere wetswijzigingen en maatschappelijke debatten over de integratie van vrouwenrechten in familierecht en migratiebeleid.
Volgens Musa 'maken mannen die vrouwen in huwelijkse gevangenschap houden zich schuldig aan chantage, polygamie, dreigen met geweld/eerwraak, mishandeling, ontvoering van kinderen en ze eisen hun vrouwen seksueel op'.
Femmes for Freedom raakte in 2015 verwikkeld in een rechtszaak met de Blijf Groep, die een kort geding aanspande 'wegens onrechtmatige uitingen' over misstanden in de blijf-van-mijn-lijfhuizen in Haarlem die de stichting bij monde van Musa had gedaan in een NRC-opiniestuk. FFF kreeg steun van de lokale SP en VVD. Door een crowdfundingsactie onder GeenStijl-reaguurders kon FFF de proceskosten betalen en wist uiteindelijk de rechtszaak te winnen.
In 2017 lanceerde Femmes for Freedom in samenwerking met de gemeente Rotterdam, waaronder de partij Leefbaar Rotterdam, een postcampagne voor vrije partnerkeuze. Op de posters waren zowel homoseksuele als heteroseksuele zoenende stellen te zien met verschillende etnisch-religieuze uiterlijken met de Erasmusbrug op de achtergrond, met de tekst: "In Nederland kies je je partner zelf". Er kwam veel kritiek op de campagne, die 'islamofoob, etnocentrisch en racistisch' zou zijn en het verwijt dat FFF zich liet misbruiken voor de agenda van Leefbaar. Musa en haar vrijwilligers werden bedreigd en moesten worden beveiligd door stadswachten terwijl ze de bijbehorende folders flyerden.
In juni 2025 lanceerde Femmes for Freedom de Vrouwenrechtswinkel in Utrecht, een laagdrempelig juridisch steunpunt waar vrouwen terecht kunnen voor gratis advies over familierecht, migratierecht, arbeidsrecht en mensenrechten. De rechtswinkel is specifiek gericht op vrouwen die te maken hebben met huwelijksdwang, achterlating, huwelijkse gevangenschap, of andere vormen van juridische afhankelijkheid. De initiatiefnemers willen met deze voorziening de drempel verlagen voor vrouwen die hun rechten willen uitoefenen maar geen toegang hebben tot betaalde rechtshulp. De winkel wordt ondersteund door juristen, ervaringsdeskundigen en vrijwilligers, en vormt een aanvulling op het bestaande netwerk van hulpverlening en belangenbehartiging in Nederland.
Impact op wet- en regelgeving Huwelijkse gevangenschap en uitbuiting
Tussen 2012 en 2013 speelde Femmes for Freedom een belangrijke rol bij de totstandkoming van wetgeving en beleid rondom huwelijkse gevangenschap in Nederland. In 2012 werd het Wetsvoorstel Tegengaan Huwelijksdwang, Polygamie en Vrouwelijke Genitale Verminking uitgebreid met het begrip huwelijkse gevangenschap, mede door lobby van de organisatie. Nederland was daarmee het eerste land ter wereld dat huwelijkse gevangenschap expliciet erkende en strafbaar stelde.
In de periode 2012-2013 werden meerdere stappen gezet richting de invoering van de Wet Tegengaan Huwelijkse Gevangenschap. Deze wet maakt het mogelijk voor vrouwen om eenvoudiger te scheiden uit religieuze huwelijken wanneer partner weigert te scheiden. De wet werd opgenomen in het Burgerlijk Wetboek. In 2025 is door een amendement huwelijkse uitbuiting nu expliciet strafbaar gesteld als een vorm van mensenhandel. Ook is door een motie transnationale huwelijkse uitbuiting strafbaar gesteld, zodat uitbuiting in het buitenland door Nederlandse daders ook vervolgd kan worden. In 2025 is er ook een motie ingediend die opriep tot het ontwikkelen van de dochterregeling: een juridische mogelijkheid voor vrouwen die als kind of jongvolwassene uit Nederland zijn verdwenen door uithuwelijking of gedwongen achterlating, om hun verblijfsrecht en Nederlanderschap terug te krijgen.
Paspoortwet
In 2013 nam de Tweede Kamer een motie aan om minderjarigen die in het buitenland waren uitgehuwelijkt en achtergelaten, makkelijker een paspoort te laten aanvragen om terug te keren naar Nederland. Dit leidde tot de wijziging van de Paspoortwet.
Verbod op maagdenvliesherstel
In 2019 en 2020 werd op aandringen van Femmes for Freedom een motie aangenomen om een wettelijk verbod op maagdenvliesoperaties te onderzoeken. Dit resulteerde in een nieuwe medische richtlijn waarin staat dat dergelijke operaties in principe niet worden uitgevoerd. Vrouwen ontvangen in plaats daarvan voorlichting en alternatieve oplossingen.
Andere juridische successen
In 2020 werd, na aangifte door Femmes for Freedom, een prediker van de As Soennah-moskee veroordeeld tot een taakstraf van 80 uur. De rechter oordeelde dat de bescherming van vrouwenrechten in dit geval zwaarder woog dan de vrijheid van religie.
Politieke en maatschappelijke impact Oprichting hulpstructuren
In 2012 stemde de Tweede Kamer in met de oprichting van een instituut voor slachtoffers van huwelijksdwang en achterlating. Dit resulteerde in 2015 in het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating (LKHA).
Consulaire hulpverlening
Tussen 2016 en 2017 werd er consulaire hulpverlening voor slachtoffers van huwelijksdwang gerealiseerd, waaronder veiligheid ter plaatse, vliegtickets terug naar Nederland en opvang.
Andere beleidsveranderingen
In 2018 nam de Tweede Kamer een motie aan voor een Actieplan Zelfbeschikking voor biculturele meisjes en vrouwen. In 2019 werd een motie aangenomen om consulaire en juridische steun bij echtscheidingen in het buitenland te verbeteren om huwelijkse gevangenschap te beëindigen. Sinds 2019 werkt de gemeente Rotterdam met Femmes for Freedom samen als netwerkpartner in de aanpak van schadelijke praktijken nadat een motie werd aangenomen in de gemeenteraad. In 2019 is ook de Unit Eerwraak gerealiseerd bij de Politie-eenheid Rotterdam. In Rotterdam is een Centrum voor Huiselijk Geweld gekomen naar aanleiding van een aangenomen initiatiefnota door de Gemeenteraad in Rotterdam. In 2020 startte de pilot waarbij hersteloperaties na vrouwelijke genitale verminking werden vrijgesteld van de eigen bijdrage. In 2022 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen om huwelijkse gevangenschap op te nemen in het Nederlands mensenrechten- en feministisch buitenlandbeleid. Het tegengaan van financiële onderdrukking van biculturele meisjes en vrouwen wordt in 2022 Rijksbeleid.
Internationale invloed Femmes for Freedom heeft huwelijkse gevangenschap internationaal op de agenda gezet. In 2013 bracht de organisatie het onderwerp onder de aandacht bij de Verenigde Naties tijdens de 57e Commissie voor de Status van de Vrouw (CSW57) via de European Caucus. Drie jaar later, in 2016, erkende het CEDAW Comité huwelijkse gevangenschap als een probleem dat aandacht vereist binnen het internationale mensenrechtenkader. In 2018 werd in het Europees Parlement een hoorzitting georganiseerd over huwelijkse gevangenschap, wat resulteerde in de totstandkoming van een actieplan tegen huwelijkse gevangenschap. Ook bij de Raad van Europa heeft Femmes for Freedom het onderwerp meerdere keren onder de aandacht gebracht, waaronder tijdens een Side Event in 2019 waarin de relatie tussen shariawetgeving en mensenrechten centraal stond. In 2023 leidde dit werk tot de aanneming van het rapport "Finding solutions for marital captivity" door de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa. De bijbehorende resolutie positioneert huwelijkse gevangenschap als een vorm van geweld tegen vrouwen en bevat aanbevelingen voor lidstaten om deze praktijk te voorkomen en te bestrijden door middel van wetgeving, preventieve maatregelen, en bescherming van slachtoffers.
Mediaoptredens Femmes for Freedom en haar oprichter Shirin Musa hebben de afgelopen jaren veel media-aandacht gekregen in Nederland. In 2023 verscheen een uitgebreid interview in de Volkskrant waarin Musa sprak over haar inzet voor seksuele vrijheid binnen religieuze gemeenschappen. Datzelfde jaar publiceerde Trouw een reportage over de hulp die de organisatie biedt aan vrouwen die gevangen zitten in religieuze huwelijken. In 2019 berichtte NOS over het besluit van het Openbaar Ministerie om een zaak tegen Musa wegens smaad te seponeren, een gebeurtenis die brede publieke en juridische steun voor haar werk genereerde. Musa heeft zich ook uitgesproken op radio en online media; zo pleitte zij in een uitzending van NPO Radio 1 in 2020 krachtig voor een verbod op maagdenvlieshersteloperaties
Kritiek Musa heeft aangegeven regelmatig negatief commentaar te krijgen op de acties van FFF uit drie hoeken: ‘een clubje orthodoxe moslims, antiracisme-activisten en repressieve linkse feministen’.
Kritiek op de FFF-postercampagne kwam onder meer van de lokale islamitische partij NIDA en Sylvana Simons (BIJ1). Ook Anja Meulenbelt en Hassnae Bouazza behoren tot de feministische critici van FFF en Musa, vooral omdat ze samenwerken met (radicaal-)rechtse organisaties en personen zoals GeenStijl, het FVD, Paul Cliteur en Frits Bolkestein. Musa verweert zich onder meer door te zeggen dat ze zelf een allochtone moslimvrouw is die strijdt voor vrouwenrechten en het absurd vindt dat haar, omwille van associatie met sommige groepen en lieden, xenofobie en seksisme wordt verweten. Feministische critici noemt ze vaak 'nepfeministen' en in een interview met GeenStijl (waarvan ze op Twitter toegaf dat het een seksistsische website was) adviseerde ze kiezers vooral niet op BIJ1 te stemmen. Opponenten stellen dat ze een no true Scotsman-drogreden begaat als ze feministen die het met haar oneens zijn afdoet als 'nepfeministen'.
Vanuit (radicaal-)rechtse hoek krijgt Musa regelmatig het verwijt dat ze niet echt voor vrouwenemancipatie kan opkomen zolang ze zelf nog een hoofddoek draagt. Ze heeft getwijfeld of ze moest spreken ter gelegenheid van de oprichting van de FvD-jongerenafdeling, waarbij ze uiteindelijk het advies van een collega opvolgde: "Shirin, je praat met iedereen, dus ook met hen." Daarna veranderde ze echter haar houding jegens het FvD: "Ik zou daar nu niet meer gaan praten. Inmiddels ben ik bekend met Baudets griezelige denkbeelden over onder meer 'homeopathische verdunning'."