Urkerdag is een lokale feestdag die elk jaar plaatsvindt op het voormalige eiland Urk. De feestdag heeft als doel de plaatselijke cultuur, folklore en klederdracht van het vissersdorp te vieren en levend te houden.https://web.archive.org/web/20181001220623/https://denoordoostpolder.nl/2016/05/17/grote-drukte-op-urkerdag, geraadpleegd op 30 september 2018 Men draagt en viert de klederdracht, en blikt terug op oudere Urker ambachten en gebruiken. De Urkerdag bestaat sinds 21 mei 1983.
Urker klederdracht
De feestdag is in het leven geroepen om het bezit en het dragen van de plaatselijke klederdracht te bevorderen onder de jongere generaties. Het dragen van de klederdracht liep in die tijd sterk terug: op 1 januari 2000 kleedden nog maar 46 vrouwen en 16 mannen zich dagelijks op traditionele wijze.https://web.archive.org/web/20181001220616/https://www.urk.nl/sport-cultuur-en-recreatie/historie_41741/, geraadpleegd op 29 september 2018. De op klederdracht gerichte feestdag bracht op Urk een ommekeer teweeg in het bezit van traditionele kleding. Veel Urkers bezitten nu weer een eigen kostuum of onderdelen ervan, al draagt men het meestal slechts met Urkerdag.
Pinksteren De feestdag vindt plaats op de dag voor Pinksteren, en heeft daardoor geen vaste datum. Met Pinksteren (en Kerstmis) kwamen Urker meisjes die als dienstmeisjes dienden 'aan de wal' terug naar het eiland.https://web.archive.org/web/20181002020037/https://www.flevopost.nl/nieuws/regio/538674/urker-meisjes-keren-terug-op-het-eiland.html, geraadpleegd 27 september 2018. In tegenstelling tot de terugkomst tijdens de kerst kwamen met Pinksteren ook vele andere Urkers terug naar het eiland. Er was daardoor jaarlijks sprake van een 'Pinksterdrukte': er was een recordaantal Urkers op het eiland. Kerkdiensten werden beter bezocht, men kleedde zich op zijn best en gaf extra aandacht aan de maaltijden.https://web.archive.org/web/20130716091452/http://www.urksfruit.nl/www_urksfruit/urkerdag.htm, geraadpleegd op 29 september 2018. Wegens deze historische drukte werden de Pinksterdagen uitgekozen voor een lokale feestdag.
Activiteiten In de beginjaren was er enkel een markt en een optocht van mensen in klederdracht. Later breidde Urkerdag zich verder uit naar een evenement dat het gehele dorpscentrum en havengebied beslaat.
Hoewel het programma van jaar tot jaar verandert, zijn er enkele activiteiten die elk jaar weer terugkeren. Zo worden er ‘pleintjes’ ingericht, waar buurtbewoners vis bakken of roken en trachtten zichzelf en hun ‘pleintje’ het mooist en gezelligst aan te kleden.https://web.archive.org/web/20181001220433/https://www.touristinfourk.nl/nieuws/archief/77-urkerdag, geraadpleegd op 30 september. Tal van oude ambachten worden beoefend en er zijn traditionele Urker gerechten te proeven. Er is ook muziek: verscheidene Urker mannenkoren in klederdracht en de Urker band ‘Leuster’ treden op. Naast de officiële activiteiten roken veel Urkers in het dorpscentrum zelf vis op hun voor- of achterstraat. Hier worden vaak buren, familie, en vrienden bij uitgenodigd. Voor het roken van vis in de openbare ruimte dient wel een vergunning aangevraagd te worden bij de gemeente.
Tradities op Urkerdag De aankomst van passagiersboot ‘De Zuiderzee’ (in de volksmond ook wel de Urkerboot genoemd) met Urker meisjes in klederdracht is een gevestigde traditie op de Urkerdag. Hij is geworteld in het historische terugkeren van 'dienende' meisjes uit het westen van Nederland. Vrijwilligers vertolken de rol van terugkerende meisjes.
Een andere traditie is de optocht van mannen met kinderwagens (in de volksmond 'kappewagens' genoemd), vaak in samenwerking met een lokale showband. De optocht gaat terug op een eerder gebruik: vroeger was het gebruikelijk dat moeders op zondagmiddag sliepen, en dat de vaders, die vaak alleen in het weekend thuis waren, dan met de kinderen wandelden. Dit was voor buitenstaanders een bijzonder verschijnsel.
Categorie:Cultuur in Urk Categorie:Nederlandse klederdracht