De Gazastrook (Arabisch: - , Hebreeuws: - ), veelal kortweg aangeduid als Gaza, is een gebied in de Levant van het Midden-Oosten, dat samen met de Westelijke Jordaanoever deel uitmaakt van de Palestijnse gebieden. Het gebied heeft een oppervlakte van ongeveer 365 km² en is genoemd naar de belangrijkste stad Gaza. Er wonen ruim 2,2 miljoen mensen (2023), waarvan ongeveer driekwart als vluchteling geregistreerd staat en in vluchtelingensteden woont.
De Gazastrook ligt gescheiden van de Westelijke Jordaanoever en is daarmee een Palestijnse exclave. Het grenst aan Israël, Egypte en de Middellandse Zee en heeft een drietal door deze buurlanden gecontroleerde grensovergangen. Ingesloten binnen deze grenzen is het voor Gazanen sinds 2000 niet mogelijk om het gebied per vliegtuig of boot te verlaten, en zijn ze op de landgrenzen aangewezen om de Gazastrook te verlaten.
Sinds 2007 is Hamas aan de macht en vormt daar de regering. Israël en Egypte hebben de volledige controle over de toegang tot Gaza en handhaven sinds 2007 een fysieke en economische blokkade. Israël controleert al zijn landsgrenzen, de zeekust en het luchtruim. Egypte controleert zijn enige grens met Gaza, die sinds 2007 vrijwel permanent is gesloten.
Op 7 oktober 2023 brak een oorlog tussen Hamas en Israël uit na een verrassingsaanval door Hamas in Israël. Het Israëlische leger viel hierop Gaza binnen en begon een grondoorlog, waarbij tienduizenden burgers en Hamasstrijders om het leven kwamen. Satellietbeelden, geanalyseerd door het Satellietcentrum van de Verenigde Naties UNOSAT toonden (maart 2024) aan dat door het Israëlische offensief sinds 7 oktober 35% van de gebouwen in de Gazastrook was vernietigd of beschadigd. Hiervan werden 31.198 structuren geïdentificeerd als vernietigd, 16.908 als ernstig beschadigd en 40.762 als matig beschadigd.Jerusalem Post 21 maart 2024, Satellite images show 35% of Gaza's building destroyed, UN says
Uit recente satellietbeelden blijkt dat 72% van de gebouwen in het noorden van Gaza beschadigd of volledig verwoest is. Slechts 28% van het noordelijke gebied blijft intact, met ruim 35.000 gebouwen zonder zichtbare schade. Een analyse van Bloomberg, op basis van satellietbeelden, toont de opkomst van nieuwe tentenkampen in het noorden, opgezet voor duizenden terugkerende vluchtelingen die geen bewoonbare woningen meer hebben.
Ondanks de grootschalige verwoesting stonden in de hele Gazastrook in januari 2025 nog bijna 140.000 gebouwen overeind, wat neerkomt op ongeveer 40% van het totale aantal gebouwen vóór de recente escalatie van het conflict.
Geografie miniatuur|Het strand bij Gaza-Stad in 2006 De Gazastrook grenst aan Israël, Egypte en de Middellandse Zee en heeft een oppervlakte van ongeveer 365 km².Statistical Yearbook of Palestine 2015, p.26 (nr. 2173). PCBS, dec 2015 ( 22 MB!). Gearchiveerd De belangrijkste steden zijn Gaza-Stad, Rafah, Abasãn, Khan Younis en Dayr al-Balah.
De kustlijn van Gaza is ongeveer 40 km lang. Ook de territoriale kuststrook van Gaza wordt door Israël bezet en door de marine hermetisch van de buitenwereld afgesloten. Gazaanse vissers, die traditioneel een belangrijke bedrijfstak vormden, hebben nauwelijks toegang omdat de Israëlische vloot een direct gevaar voor hun leven vormt.
Grenzen De grens met Egypte is ongeveer 12 km en de grens met Israël ongeveer 59 km lang.CIA World Factbook De grens met Israël telt twee grensovergangen: Erez voor personenverkeer in het noorden van Gaza en Kerem Shalom voor goederenverkeer in het zuiden. Er is één grensovergang met Egypte bij Rafah. De grenzen met zowel Egypte als met Israël worden streng bewaakt: de grens met Egypte bestaat uit de Philadelphicorridor en kan legaal alleen via de Rafah-grensovergang overgestoken worden. De grens met Israël bestaat deels uit de Gazastrookbarrière, en kan legaal alleen via de Erez-grensovergang gepasseerd worden; de Kerem Shalom-grensovergang werd in 2023 gesloten.
Bufferzone Israël heeft langs de grens met Israël (aan de kant van Gaza) een bufferzone ingesteld. Deze zone is met behulp van bulldozers en periodieke bombardementen omgevormd tot een onbebouwde no-go-zone. De bufferzone varieert van 1 tot 1,8km breed en besloeg tussen 2015 en 2024 ongeveer 16 à 17% van heel Gaza, oftewel zo'n 60 km² die niet benut kan worden.Report: Israel Demolishing Nearly Everything in “Buffer Zone” Along Gaza Border. Truthout, 5 sep 2024 In deze zone ligt bijna een derde van de voor landbouw geschikte grond.Mid-term evaluation of the Netherlands Food Security Programme in the Palestinian Territories – Final report, p. 13-14, 'pressure'. (1,4 MB) Management for Development Foundation (MDF), Ede, juni 2015, in opdracht van Netherlands Representative Office Ramallah (NRO. Gearchiveerd "… further exacerbated by the ... non-access to the Buffer Zone (17% of the Gaza strip, and about a third of its arable land)" Tot 2023 werd bijna de helft van Gaza's grondgebied gebruikt voor landbouw.‘no Traces Of Life’: Israel’s Ecocide In Gaza 2023-2024. Forensic Architecture, update 20 aug 2024. "Since 2014, Palestinian farmers along Gaza’s perimeter have seen their crops sprayed by airborne herbicides and regularly bulldozed, and have themselves faced sniper fire by the Israeli occupation forces. […] The destruction of agricultural land and infrastructure in Gaza is a deliberate act of ecocide and a critical dimension of Israel’s genocidal campaign. […] Vital agricultural infrastructure such as greenhouses has also been systematically destroyed since the launch of the ground invasion."
Corridors thumb|De Netzarim-corridor. Philadelphicorridor, die Gaza van Egypte scheidt. In de Gaza-oorlog van 2023-2024 heeft het Israëlische leger de Corridor bezet en uitgebreid tot 100 meter breed.
Netzarim-corridor, een bezettingszone die Israël tijdens de Gaza-oorlog eind 2023 heeft gecreëerd. De corridor splitst de Gazastrook in een noordelijke en een zuidelijke zone. De corridor is genoemd naar een voormalige Israëlische nederzetting.
Israël heeft gesuggereerd een permanente bezetting van de Philadelphi Corridor door het leger te willen handhaven. Ook de bouw van de Netzarim-corridor is een indicatie voor de intentie van een permanente militaire aanwezigheid in Gaza.
Geschiedenis De geschiedenis van Gaza en de Gazastrook vormt onderdeel van de geschiedenis van Kanaän waartoe het gebied behoorde voordat de belangrijkste kuststeden ervan kolonies van het oude Egypte werden.
Oudheid Rond 1200 v.Chr. ontstond een migratiegolf van Filistijnen naar zuidwest Kanaän, dat toen Filistië werd genoemd. De Filistijnen waren een (zeevarend) volk met waarschijnlijk een Myceense of Minoïsche achtergrond, afkomstig van Kreta of Cyprus. In de Hebreeuwse Bijbel wordt Gaza reeds vermeld in Genesis 10:19. Ook in het christelijke Nieuwe Testament komt Gaza voor, in Handelingen 8:26. Arabieren kwamen erop veroveringstocht in het jaar 635 gj.Dumper, Michael (2007), Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia, pg. 155. Santa Barbara: ABC-Clio, Inc.
Ottomaanse Rijk en Britse mandaatperiode Tot 1917 was de Gazastrook, net als de gehele regio, onderdeel van het Ottomaanse Rijk. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het in 1917 door de Britten bevrijd in de 3e Slag bij Gaza. Deze slagen kostten het leven aan duizenden soldaten aan beide kanten. De plaatselijke bevolking, Arabische moslims en Joodse families, werden door de Ottomanen gedwongen te vluchten, zonder eigendommen mee te nemen.One Palestine, complete, Tom Segev, Abacus, Londen, reprint 2014 Het Verenigd Koninkrijk kreeg op 12 augustus 1922 van de Volkenbond officieel het mandaat over Palestina en de daar te vestigen Joodse staat ("will secure the establishment of the Jewish national home").League of Nations, Mandate for Palestine, Genève, le 12 août 1922, United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL) / Informatiesysteem van de Verenigde Naties over de kwestie Palestina
Egyptische bezetting Volgens het Verdelingsplan van de VN in 1947 zou de Gazastrook onderdeel worden van een nieuw te vormen Palestijns-Arabische staat. De Arabische buurlanden verwierpen het plan echter, zij wilden het land niet verdeeld zien worden in een Joodse staat, een Arabische staat en een neutraal Jeruzalem. Na de beëindiging van het Britse mandaat over Palestina, op 15 mei 1948, en een op handen zijnde burgeroorlog werd op 14 mei 1948 de staat Israël uitgeroepen. Het Egyptische leger viel daarop de aan de Arabische staat toebedachte Gazastrook binnen.
Op 22 september 1948, tegen het einde van de oorlog, vestigde de Arabische Liga een Palestijnse regering (Arabisch: ) in Gaza in een poging om de invloed van de door de Britten gesteunde Jordaanse koning Abdoellah I op de Palestijnse kwestie te verminderen. Het opstellen van de regering was eveneens een poging tot een onafhankelijke staat in wat er nog over was van Palestina. In feite was het weinig meer dan een marionettenregering onder gezag van Egypte, met een verwaarloosbare invloed en een minimaal budget. Later verhuisde de regering naar Caïro.
Van december 1947 tot begin 1949 hadden ruim 200.000 Palestijnen hun toevlucht gezocht in de Gazastrook, nadat Israël 500 van hun dorpen in historisch Palestina etnisch had gezuiverd en met de grond gelijkgemaakt. Hierdoor verdrievoudigde de bevolking daar. Heden medio 2025 heeft 80 % van de bevolking een vluchtelingenachtergrond (vluchtelingen en hun nazaten).De lange geschiedenis van Israëlische pogingen om de Strook van Gaza etnisch te zuiveren, Muhammad Shehada, in: The New Arab (London), 17 februari 2025, in het Nederlands gepubliceerd in Soemoed, orgaan NPK, Amsterdam, jaargang 53, nr. 2, maart-april 2025
Onder Egyptisch bewind werd de Gazastrook vanaf 1948 een gesloten kamp, terwijl Israël niet toeliet dat Palestijnen naar hun dorpen terugkeerden. Het werd bijna onmogelijk Gaza te verlaten. Strenge beperkingen, bijvoorbeeld in werkgelegenheid en onderwijs, werden opgelegd aan de inwoners van Gaza, zowel aan de oorspronkelijke bewoners als aan de vluchtelingen. Iedere avond was er een uitgaansverbod tot het ochtendgloren de volgende dag. De slechte behandeling blijkt ook uit de levensverwachting: toen Israël in 1967 de Gazastrook bezette, was de levensverwachting er maar 48 jaar. Na twee decennia was de levensverwachting gestegen naar 72 jaar.Adelman, Jonathan (2008): The Rise of Israel: A History of a Revolutionary State, pg. 23, New York: Routledge
De huidige Gazastrook is een product van de wapenstilstandsakkoorden van 1949 tussen Egypte en Israël; de grens is onderdeel van wat bekendstaat als de Groene Lijn. Egypte bezette de strook van 1949 tot 1967, met een onderbreking van vier maanden Israëlische bezetting tijdens de Suezcrisis van 1956. Egypte annexeerde de Gazastrook niet, maar behandelde het als bezet gebied en liet het onder militair bestuur vallen. Palestijnen die in de Gazastrook of in Egypte woonden, kregen een Palestijns paspoort (dit stopte in 1959 toen Gamal Abdel Nasser, de president van Egypte, de Palestijnse regering per decreet ophief).
In de nacht van 28 augustus 1953 voerden Ariel Sharon en zijn militaire eenheid 101 een bloedbad uit op het vluchtelingenkamp Bureij, waarbij minstens 20 burgers werden gedood. Volgens VN -functionarissen gooiden de Israëli's bommen door de ramen van hutten terwijl Palestijnse vluchtelingen sliepen en zij schoten op degenen die probeerden te vluchten. Het incident werd beschreven als een "verschrikkelijke zaak van opzettelijke massamoord" door de VN Mixed Armistice Commission, die werd opgezet om de wapenstilstand van 1948 te controleren.
Suezcrisis