thumb| Vlaamse miniatuur (1510) met een windmolen op de achtergrond.Breviarium-Grimani thumb|De huwelijksstoet, Pieter Brueghel de Jonge(1564-1637)thumb|Molenaar scherpt de maalsteen Orinx (op verschillende manieren gespeld; ook als Orins, Oriens, Hoerix, Oerenx, Oerens, Orinckx, Orincx, Orincxs, Orings, Aurinx, Orens, Orrens, Oreins, Orains, Orenge) TEMPERMAN, H. Le moulin à vent de Hoves et ses meuniers (1200-1903), Cercle Royal Archéologique d'Enghien, Annales Tome 18, 1978, p.326 (1200-1903) vormt een eeuwenoud geslacht van molenaars in het Pajottenland, Henegouwen, Oost-Vlaanderen en Waals-Brabant.Reeds in 1465 was sprake van een Jean Hoerix woonachtig in Hove (Henegouwen) die een aanzienlijke Taille (belasting) betaalde. TEMPERMAN, H. Le moulin à vent de Hoves et ses meuniers (1200-1903), Cercle Royal Archéologique d'Enghien, Annales Tome 18, 1978, pp.318-331. . Bezocht 29 aug 2020
Betekenis van de familienaam thumb|Molenaar bevestigt zeilen op de wieken
Volgens Dr. Jozef Van Overstraeten (1896-1986), erevoorzitter van de Vlaamse Toeristenbond-Vlaamse Automobilistenbond is de meest waarschijnlijke verklaring het Middelnederlandse woord "oorrinc", dit wil zeggen oorring. Dit zou de bijnaam zijn van iemand die een opvallende oorring droeg of die oorringen maakte. Minder kans is er voor een verminking van het Middelnederlandse "horic", dit wil zeggen hoek, namelijk een afgelegen woonplaats van het dorp. Er is een familienaam Hoorickx = Van Hoorick. De x op het einde van de naam is een afstammingsletter: zoon van Orinc. DE WOLF, R., De molenaars Orinx en Orange I de stamvader van het Belgisch trekpaard, 2023, 2e druk, p.21, D/2023/Raoul De Wolf. Dr. Frans Debrabandere, secretaris-generaal Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie, houdt het bij de verklaring plaatsnaam "horik of "hoek". DE BRABANDERE, Fr. Verklarend woordenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk, 1993, p. 1059.In de parochieregisters van Sint-Bavo (Zellik) werd er in 1635 melding gemaakt van het gehucht "de Oerinck". Tegenwoordig is daar het cultuurcentrum "Den Hoorinck" gevestigd. (Algemeen Rijksarchief. Kerkregisters van de provincie Brabant. Parochieregisters Zellik (Sint-Bavo))
Schrijfwijzen De naam Orinx wordt op verschillende manieren geschreven. De oorzaken daarvan zijn: De lage alfabetiseringsgraad BOOMSTR, O.W., De waardij van een vroege opleiding, 1920. proefschrift, 39% van de mannen en 63% van de vrouwen in België konden in 1778 de doopboeken niet ondertekenen. bij de toenmalige bevolking. Weinig mensen konden lezen en nog minder konden schrijven. Algemene leerplicht werd in België pas in 1914 ingevoerd. Het gebruik van dialecten. Het gebruik van het Frans, Waals in een ander landsgedeelte waardoor dezelfde naam anders werd uitgesproken. De naam Orinx verbasterde daardoor naar Oreins. Ten gevolge van de inlijving van België in de Franse Republiek in 1795 werd hier ook de burgerlijke stand ingevoerd met onder meer geboorteregisters. Voordien bestonden er alleen de parochieregisters: doop, huwelijk, begrafenis. De borelingen moesten bij de geboorte letterlijk aan de bestuurders worden getoond. Veel mensen konden de naam alleen zeggen, maar nog niet schrijven, omdat er veel ongeletterd waren. Naargelang het geval moest dan de pastoor of de ambtenaar bepalen hoe de naam het beste kon worden geschreven. De verwarring tussen de verschillende schrijfwijzen gebeurde bij onder anderen Simon Orinx (Herfelingen, 27 oktober 1757 -Asse (Vlaams-Brabant), 24 mei 1820).Gemeente Asse, Burgerlijke stand, 24 mei 1820 02:00, Overlijdensakte nr. 72. Geraadpleegd 8 april 2024 Op het einde van de 18e eeuw verhuisde Simon van Herfelingen (in het zuiden van het Pajottenland) meer naar het noorden naar Asse waar hij molenaar werd op de Watermolen van Asbeek. Het eerste kind van Simon werd geregistreerd als Anne-Marie Orickx (17 april 1797)L'épouse a declaré conjointement avec sa mère que c'est par erreur que dans son acte de naissance son nom est écrit Orickx au lieu de Orincx qui est le véritable nom. Burgerlijke Stand / Huwelijksakte. Gemeente Brussel. Aktedatum 04-05-1831. Geraadpleegd 8 april 2024 Hijzelf tekende met een kruisje, zoals gewoonlijk was bij analfabeten. Het tweede kind werd ingeschreven met de naam Antoinette Orix (22 april 1799) en Simon tekende Orinx, maar in een stuntelig omgekeerd schrift. In 1808 werd onder het Nederlandse bewind de naam van Antoinette Orix veranderd in Orinx, Burgerlijke stand Huwelijksakten, Gemeente Asse, nr. 17, 14-07-1830. Geraadpleegd 8 april 2024 dit ingevolge een arrest van de Raad van State in België, die aldus de fout in de spelling van de naam rechtzette.Arrest van de Raad van State 30 -03- 1808 Het derde kind kreeg de naam Jeanne Orickx (21 juni 1801).Burgerlijke stand Huwelijksakten, Gemeente Asse, nr. 32, 16 oktober 1839.Geraadpleegd 8 april 2024. Simon hield het bij Orinx. Het vierde kind werd Jeanne-Petronelle Orikcx (21 juni 1802), maar stierf als ze 10 amper tien jaar oud was.Burgerlijke Stand, Gemeente Asse, Overlijdensakte nr. 102, 11-10-1813. Geraadpleegd 8 april 2024. De volgende kinderen Petronille, Jean en Felix kregen de familienaam Orinx.Burgerlijke Stand, , Gemeente Asse, Huwelijksakte nr.7, 22-01-1834. Geraadpleegd 8 april 2024 Aktedatum 22-01-1834 Het laatste kind werd Joannes Alexander Orincx.Burgerlijke Stand, Gemeente Asse, Huwelijksakte nr.11, 28 -06- 1837. Geraadpleegd 8 april 2024. thumb|left|Gedwongen lening jaar 4 In het jaar 4 van de Franse republikeinse kalender (1795) werden de vermogenden van elke gemeente gedwongen een bepaald bedrag aan het Franse bestuur te lenen, dit volgens de grootte van hun geschatte fortuin. Dit bedrag moest betaald worden in baar geld (goud of zilverstukken). Een terugbetaling hebben ze nooit gekregen. In Asse stond notaris P.J. Van Innis op kop van de lijst, op plaats 36 dokter P. Van Overloop, Simon Orinx op plaats 47 en pastoor J. Van der Saecken op 54. DE WOLF, R., De molenaars Orinx en Orange I de stamvader van het Belgisch trekpaard, 2023, 2e druk, p.22, D/2023/Raoul De Wolf.
Verspreiding volgens de schrijfwijze Er zijn verschillende schrijfwijzen die voorkomen in het Belgisch rijksregister gedurende het jaar 2008:familienaam.be Schrijfwijze Totaal Gemeente (stad) met grootst aantal Tweede grootst aantalOrinx 75 Asse Brussel-HoofdstadOrins 36 Maarkedal KluisbergenOrincx 1 Asse Horrix 40 Maasmechelen Horinckx 21 Brussel-hoofdstad AssenedeHoricx 14 Opwijk MerchtemHoricks 6 Brussel-hoofdstad WaverHoorickx 21 Brussel-hoofdstad AssenedeOreins 35 Dour WaverOrens 73 Antwerpen Beringen In de 18e eeuw waren er in het Henegouwse een aantal personen met de naam Orenge en zelfs Orange. De Orinxs in Brussel-hoofdstad zijn grotendeels ingeweken Pajotten.
Verspreiding van de molens waar een molenaar van de familie actief was De oudste molenaars Orins/Orinx , over wie gegevens bestaan waren actief in de gemeente Hove (Henegouwen). Zij verspreidden zich vervolgens voornamelijk naar het zuidelijk deel van het Pajottenland, het noordelijk Pajottenland naar Oost-Vlaanderen, Waals-Brabant en Henegouwen De molenaars waren actief als eigenaar of pachter. In het Ancien régime (Feodalisme) behoorde het windrecht en het stuwrecht (waterrecht) enkel aan de landheren en de geestelijke instellingen. Pas na de Franse revolutie konden gewone (bemiddelde) burgers wind- en watermolens oprichten. x400px|center
Henegouwen De oudste vermeldingen van molenaars van de stam Orinx situeren zich in het Edingse. Eris reeds spraak van een Jan Hoerix die ca 1465 molenaar was in Hove.H. Temperman H., Le moulin à vent de Hoves et ses meuniers (1200-1903.Annales du Cercle archéologique d'Enghien, 1976-78 (deel 18, pp. 365-408). Geraadpleegd 16 Oct 2020.
x30px|Waals Gewest x30px|provincie Henegouwen Molen Bestaande/Verdwenen Periode MolenaarCambron-Saint-Vincent Lens (België) Moulin du Châpitre Saint Vincent Denewet L. & Smeyers A., Moulin du Châpitre de Saint Vincent in Molenechos. Geraadpleegd 7 mei 2024., verdwenen.(water) ca. 1688 Paul OrinsChièvres Watermolen van NeuvilleMoulin de la Hunelle, Molenechos. Geraadpleegd 8 mei 2024. bestaand ca. 1720 Pierre OrinsEdingen ? ca. 1680 Francis OrinckxEdingen ? ca. 1750 J.F. OrinsGibecq (Ath) Molen van GibecqMoulin de Gibecq, Molenechos. Geraadpleegd 8 mei 2024. (wind) verdwenen ca. 1818 J. Th. OrinsHove (Hoves) (Opzullik) (Silly) Molen van HovesAan de molen waren landbouwgronden verbonden van ca. 8 bunders (8 ha).fr Temperman H., Histoire des communes rurales de Hoves et de Graty. p.169 . Geraadpleegd 16 sept 2020 (wind) Verdwenen ca. 1465 J. HoerixHove Molen van Hoves (wind) verdwenen ca. 1674 Jean OrinsHove Molen van Hoves(wind) verdwenen ca. 1750 J. B. OrinsNaast (Zinnik Moulin de Naast Bavay G., Moulin de Naast Molenechos. Geraadpleegd 8 mei 2024.wind verdwenen ca. 1650 P. OrinsLessines Watermolen 1770 H.P. OrinsSilly Moulin du PrinceDenewet L. & Roobaert R., Moulin du Prince, Molenechos. Geraadpleegd 8 mei 2024. (wind) verdwenen 1658 Paul Orinswas ook molenaar in BeverTwee-Akren (Lessen) en Gibecq (Ath) ? 1794-1855 J.B. OrinsZullik (Bassilly) Moulin du Chêne St.Christophe Dugnoille J & Bavay G., Moulin du Chêne St. Christophe, Molenechos. Geraadpleegd 5 mai 2024.(wind) verdwenen 1635-1654 Paul Orincx De molen werd opgericht in 1635 door Paul Orincx ingvolge het bouwcontract van 6 october 1635. Geraadpleegd 5 mei 2024.
Pajottenland