thumb|Troonsafstand koningin Wilhelmina / inhuldiging van koningin Juliana. De koninklijke stoet op weg naar de Nieuwe Kerk. Geheel links (gedeeltelijk zichtbaar) de grootmeesteres, C.M. barones van Tuyll van Serooskerken, geb. jkvr. Boreel (6 september 1948), Amsterdam (Nederland) thumb|Koningin Juliana tijdens het voorlezen van de Troonrede. Naast haar opperstalmeester W.F.K. Bischoff van Heemskerk en grootmeesteres M.L.J.D. van Wickevoort Crommelin geboren jkvr. Teixeira de Mattos (19 september 1967) thumb|Grootmeesteres mr. Martine van Loon-Labouchere in 1964 thumb|Koningin Máxima met achter haar de grootmeesteres Bibi gravin van Zuylen van Nijevelt-den Beer Poortugael thumb|Chiffre van een hofdame van koningin Juliana, model 1948 De grootmeesteres is een hoge functie aan het hof van een vorstelijk persoon. Aan het Nederlandse hof is de functie honorair (niet-betaald) en hoofdzakelijk gericht op representatie. Zij begeleidt de koning bij buitenlandse bezoeken. De grootmeesteres onderhoudt sociale contacten met vooraanstaande buitenlanders die in Nederland wonen.
Vooraanstaande buitenlanders die in Nederland wonen zijn bijvoorbeeld hoofden van diplomatieke missies en leden van internationale organisaties, zoals het Internationaal Gerechtshof. Daarin vult zij de grootmeester aan, die verantwoordelijk is voor de formele, inhoudelijke buitenlandse contacten van het staatshoofd.
De grootmeesteres is niet de vrouwelijke tegenhanger van de grootmeester, die aan het Nederlandse hof de leiding heeft over de Dienst van het Koninklijk Huis en aan het hoofd staat van de hofhouding. Hij regelt de buitenlandse bezoeken en onderhoudt de contacten met de buitenlandse vertegenwoordigers. De functie van grootmeester is een betaalde functie.
De functie van grootmeesteres is in 1818 aan het Nederlandse hof geïntroduceerd door Anna Paulowna, de echtgenote van koning Willem II. De grootmeesteres was er voor de niet-regerende koningin, maar toen Nederland lange tijd regerende koninginnen kende (Emma, Wilhelmina en Juliana, Beatrix) werd de grootmeesteres een van de belangrijkste leden van de hofhouding, lange tijd ook het belangrijkste. Iets daarvan is nog te zien op Prinsjesdag wanneer ze samen met de grootmeester in een koets naar de Ridderzaal rijdt.Remco Meijer, Aan het hof, de monarchie onder Beatrix, Ooievaar, Amsterdam 2000, p. 118 e.v.
De grootmeesteres geeft formeel leiding aan de, eveneens honoraire, hofdames. Deze zijn betrokken bij de voorbereiding van evenementen van de koningin en van de vrouwelijke leden van het Koninklijk Huis. Bij zulke bezoeken worden zij door een hofdame begeleid voor eventuele aanspraak en andere praktische zaken. Een hofdame is herkenbaar aan een chiffre, dat gedragen wordt op de linkerschouder.
Nederlandse grootmeesteressen van regerend vorsten 1818 - 1824?: Agneta Margaretha Catharina Fagel-BoreelEmo Bos, “Soevereiniteit en religie: Godsdienstvrijheid onder de eerste Oranjevorsten”, p181 . Gearchiveerd op 19 juli 2023.Dianne Hamer, “ Sophie: biografie van Sophie van Württ hoe emberg (1818-1877) op basis van brieven ...”N.M. Japikse, Nationaal Archief, Den Haag, 1964, Fagel, F-zesde generatie, 16-Mr. Hendrik baron Fagel (de jonge), geboren te Amsterdam 21 maart 1765, overleden te 's-Gravenhage 22 maart 1838 huwde te 's-Gravenhage 1 oktober 1790 met Agneta Margaretha Catharina Boreel, geboren te 's-Gravenhage 8 maart 1770, grootmeesteres van de prinses van Oranje, overleden te Parijs 8 juli 1824 1823 - ??: Sophie Wilhelmina barones van Heeckeren van Kell (1772-1847), grootmeesteres van de koninginnen Wilhelmina en Anna Paulowna; echtgenote van Jacob Unico Willem des H.R. Rijksgraaf van Wassenaer (1769-1812)Wie is wie in Overijssel, Marie Cornélie gravin van Wassenaer Obdam (1799-1850). Gearchiveerd op 8 februari 2023. (± 1844) Rose Amour Caroline Aya Gislène(Zézette) Falck, geb. barones De Roisin (1792-1850)echtgenote van mr. A.R. (Anton) Falck, grootmeesteres van de koninginnen Anna Paulowna en Sophia . Gearchiveerd op 9 december 2022.p25 Akten van aanstelling van R. baronesse de Roisin, later mevrouw Falck, tot hofdame bij de koningin, geboren prinses van Pruisen, en tot grootmeesteresse bij de prinses van Oranje, geboren prinses van Württemberg 1815. Gearchiveerd op 9 februari 2019. ?? - ??: Johanna Philippina Hermanna barones van Knobelsdorff, geb. jkvr. Van Dedem, vrouwe van de Gelder (1772-1860), grootmeesteres van prinses Marianne en koningin Anna PaulownaStichting Rutger Jan Schimmelpenninck, Samengesteld door jhr. A.J. Gevers & A.J. Mensema, “Inventaris archief Schimmelpenninck, Nijenhuis, Diepenheim”, aug 2015 (p152) (± 1852): jkvr. Anna Maria Margaretha Deutz van Assendelft – Rendorp (1797-1858), grootmeesteres van koningin Sophie, echtgenote van jhr. mr. Hendrik Jan Deutz van Assendelft (1792-1859), lid gemeenteraad en wethouder van Amsterdam 1858 - 1878: Alida van der Oudermeulen barones van Wickevoort Crommelin (1806-1883),Alida, grootmeesteres van Koningin Sophia grootmeesteres van koningin Sophie ?? – 1894: Leopoldine Marie gravin van Limburg Stirum (1817-1894), Grootmeesteres van Koningin Emma.Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis (Collectie Iconografisch Bureau), Portrait of Anna Jacoba Wilhelmina barones van Pallandt (1827-1898) and Leopoldine Marie barones van Limburg Stirum (1817-1894), ca. 1863-1865. Gearchiveerd op 26 april 2019. 1894 - ??: Wilhelmina Elizabeth Charlotta gravin Van Lynden van Sandenburg geb. barones Van Boetzelaer (1869-1930) Dame du palais en waarnemend Grootmeesteres van koningin Emma.Jaap Moes, “Onder aristocraten: Over hegemonie, welstand en aanzien van adel, patriciaat ...” p263. Gearchiveerd op 19 juli 2023. (± 1909): Agneta Hendrika Groeninx van Zoelen-Van de Poll (1857-1933)(wnd)Digibron, dr J.H. Gerretsen doopte prinses JulianaCees Fasseur, “Wilhelmina” 1924 - 1938: Gerarda Cornelia barones van Nagell (1878-1946), gehuwd met mr. Frederik Alexander Carel graaf van Lynden van Sandenburg (1873-1932), lid Gedeputeerde Staten Utrecht, lid 2e kamer, CdK Utrecht, opperkamerheer van koningin Wilhelmina en grootmeester van koningin Juliana.Willem Westerbeke, 12 Vrouw door de vader geliefd, dl 13, p265. Gearchiveerd op 19 juli 2023. 1938 – 1954?: Cornelie Marie?IJmuider Courant, 22 april 1955, p13 Band tussen familie Boreel en Velsen bestendigd. Gearchiveerd op 9 februari 2019. barones van Tuyll van Serooskerken, geb. jkvr. BoreelJolande Withuis, “Juliana: vorstin in een mannenwereld”. Gearchiveerd op 19 juli 2023.Cees Fasseur, “Juliana en Bernhard: het verhaal van een huwelijk 1936-1956”. Gearchiveerd op 19 juli 2023. 1954 - 1957: douairière Adolphine Agneta barones Van Heeckeren van Molecaten-Groeninx van Zoelen (1885-1967), grootmeesteres van koningin JulianaTrouw, Lammers, F., “Dossier zieneres niet verloren Brieven van Juliana aan Greet Hofmans worden bewaard in kasteel in Hattem”, 8 maart 1994. Gearchiveerd op 26 april 2019.Lambert J. Giebels, “De Greet Hofmans-affaire: hoe de Nederlandse monarchie bijna ten onder ging”. Gearchiveerd op 19 juli 2023.Wikipedia artikel Walraven van Heeckeren van Molecaten: jkvr. Adolphine Agneta Groeninx van Zoelen (1885-1967), grootmeesteres van koningin Juliana, geh. met Walraven van Heeckeren van MolecatenWikipedia artikel Van Heeckeren huwde in 1911 met jkvr. Adolphine Agneta Groeninx van Zoelen (1885-1967), grootmeesteres van koningin Juliana 1957-1970?: Marie-Louise Johanna Daisy van Wickevoort Crommelin geb. jkvr. Teixeira de Mattos (1899 -1984), grootmeesteres van koningin Juliana 1970 - 1979: Elizabeth Lucie (1907 -1979)Stamboom Driessen barones Sweerts de Landas Wyborgh-de Meyïer, gehuwd met mr. Jacques Henry Leonard Jean baron Sweerts de Landas Wyborgh (1891-1960), kamerheer van koningin Wilhelmina en koningin Juliana 1980 - 1984: Katy Bischoff van Heemskerck-Telders, echtgenote van stalmeester Freek Bischoff van Heemskerck, grootmeesteres van koningin Beatrix 1984 - 2014: mr. Martine van Loon-Labouchere, echtgenote van mr. Daniël Apolonius Delprat en daarna van prof. jhr. mr. dr. Maurits van Loon, grootmeesteres van koningin Beatrix 2014 - heden: drs. Bibi gravin van Zuylen van Nijevelt-den Beer PoortugaelKoninklijkhuis.nl, Hofdames. Gearchiveerd op 31 maart 2023.
Andere grootmeesteressen In de 19e eeuw hadden niet alleen koninginnen, maar ook andere prinsessen grootmeesteressen, bijvoorbeeld: Jeannette barones Van Hall, geb. Schimmelpenninck van der Oye (1826-1894), dame du palais, grootmeesteres van Maria van Pruisen die men ook wel aanduidde als prinses Hendrik.Mw. H.M.J. van Hall-barones Schimmelpenninck van der Oye. Gearchiveerd op 9 februari 2019. Elisa Martha gravin van Limburg Stirum, (1803 - 1890), grootmeesteres van Louise van Pruisen, die men ook wel aanduidde als prinses FrederikSKBL.nl, Prins Frederik der Nederlanden. Gearchiveerd op 5 februari 2023., echtgenote van Johan Derk graaf van Rechteren, heer tot Ahnem (22 jun Appeltern - 's-Gravenhage 4 dec 1886) gouverneur van Drenthe en Overijssel, staatsraad in buitengewone dienst, lid van de Raad van State, opperstalmeester van Koning Willem II.Historisch Centrum Overijssel (HCO), Huis Almelo, 1236 - 1917 (1933) – Overige informatie – XVIIIc. Gearchiveerd op 26 april 2019.
Trivia De equivalent van de grootmeesteres aan het Brits hof is de Mistress of the Robes.
Zie ook Grootmeester Dienst van het Koninklijk Huis Hofhouding
Categorie:Hofhouding Categorie:Dienst van het Koninklijk Huis Categorie:Nederlands hofdame