miniatuur|Artemis-logo miniatuur|Eerste fase van het Artemisprogramma t/m Artemis III Het Artemisprogramma is een door de NASA opgestart internationaal ruimtevaartprogramma met als doel om opnieuw astronauten, onder wie de eerste vrouw, op de Maan te laten landen. Daarnaast wordt het programma gezien als voorbereiding op bemande ruimtevaart naar Mars.
De eerste missie, Artemis I, betrof een onbemande testvlucht waarbij het Orion-ruimtevaartuig meerdere banen rond de Maan maakte. De meest recente missie is Artemis II, een bemande vlucht rond de Maan ter voorbereiding op Artemis III, die naar verwachting medio 2027 moet leiden tot de eerste bemande maanlanding binnen het Artemisprogramma.
Voorgeschiedenis De voorlopig laatste bemande maanmissie vond plaats in 1972 met Apollo 17. Na het Apolloprogramma werd met Skylab en het Spaceshuttleprogramma de nadruk verlegd naar bemande ruimtevaart in een lage baan om de Aarde. Voor missies op grotere afstand van de Aarde werden onbemande ruimtesondes gebruikt.
Chronologie Kabinet-Obama In de jaren 2000 werd onder president George W. Bush het Constellationprogramma opgestart dat een terugkeer naar de Maan moest bewerkstelligen. Dit programma werd in 2010 door de regering-Obama voortijdig stil gelegd omdat het veel duurder dan beoogd was, tegen technische en veiligheidsproblemen aanliep en president Obama de nadruk op de ontwikkeling van commerciële ruimtevaartuigen wilde leggen (Commercial Crew-programma).
Wel werd in opdracht van de Amerikaanse senaat de ontwikkeling van de ruimtecapsule Orion uit het Constellationprogramma in 2011 hervat en de ontwikkeling van een serie nieuwe, zeer zware draagraketten genaamd Space Launch System (SLS) met daarin bestaande technologie van de Space Shuttle en de Delta IV-raket ingezet waarmee bemande ruimtevaart naar Mars mogelijk moest worden.
Het gebruik van bestaande techniek werd door het congres als een snelle en goedkope manier gezien om een Mars-raket te ontwikkelen en een groot aantal banen die aan het Spaceshuttleprogramma waren verbonden te behouden. In de praktijk bleek het project echter veel duurder en langduriger te zijn. Desondanks werd de ontwikkeling toch doorgezet.
Eerste kabinet-Trump Bij het aantreden van president Trump in 2017 verlegde hij de plannen van “ruimtevaart naar Mars” naar een terugkeer naar de Maan. SLS en Orion zijn ook daarvoor geschikt dus ging die ontwikkeling door. Trumps vicepresident Mike Pence heeft de aansturing van NASA en de ruimtevaartindustrie tot een van zijn persoonlijke taken gemaakt.
In 2018 werd een aanbestedingsprogramma voor kleine commerciële bevoorradingslanders geopend het Commercial Lunar Payload Services-programma (CLPS). In februari 2019 nodigde NASA-directeur Jim Bridenstine internationale ruimtevaartorganisaties en bedrijven uit om aan te haken bij NASA’s initiatief om in 2028 terug te keren naar de Maan en daar een internationale permanent bemande maanbasis te bouwen.
De Lunar Gateway, een ruimtestation dat in een baan om de Maan draait moet daarin een belangrijke rol spelen. Het Canadese ruimtevaartagentschap sloot zich enkele dagen na die oproep aan bij dat programma. Slechts enkele weken later kondigde Mike Pence een versnelde terugkeer naar de Maan aan dat twee maanden later de naam Artemis kreeg.
Dit project is in eerste instantie een Amerikaans project en er lijken geen buitenlandse agentschappen bij betrokken te worden. Canada zal een robotarm voor de Lunar Gateway bouwen. Eerder leverde Canada de robotarmen van de Spaceshuttle en het ISS.
Op 26 maart 2019 kondigde de Amerikaanse vicepresident Mike Pence het project tijdens de vijfde vergadering van de National Space Council aan.Fifth meeting of the National Space Council, YouTube-kanaal van NASA, 26 maart 2018 De regering-Trump kondigde vervolgens in mei 2019 aan 1,6 miljard dollar extra vrij te maken voor het programma.Trump betaalt 1,6 miljard extra voor maanreis, Het Laatste Nieuws, 14 mei 2019.
Het project werd daarom op 13 mei 2019 door NASA-directeur Jim Bridenstine vernoemd naar Artemis, de tweelingzus van Apollo in de Griekse mythologie.NASA Names New Moon Landing Program Artemis After Apollo's Sister, Space.com, 14 mei 2019. Gearchiveerd op 10 november 2021. Apollo was de naam van het eerste Amerikaanse bemande maanprogramma in de jaren 1960 en 1970. Artemis was ook de godin van de Maan. De aanvankelijke planning van het Artemisprogramma behelsde in mei 2019 voor de periode tot en met 2028 zo’n 37 lanceringen waaronder zes bemande vluchten waarvan er vijf tot een bemande maanlanding moeten leiden.NASA’s full Artemis plan revealed: 37 launches and a lunar outpost, ARS Technica, 20 mei 2019. Gearchiveerd op 29 december 2021.
Ondertussen werd duidelijk dat de eerste maanlanding van het programma (Artemis III) geen gebruik zal maken van de Lunar Gateway en de maanlander hoogst waarschijnlijk met één, in plaats van drie raketten zal worden gelanceerd waarmee het aantal lanceringen kleiner zal zijn.
Op 7 juni 2019 zorgde president Trump voor verwarring door op Twitter te schrijven dat NASA moet stoppen te praten over een terugkeer naar de Maan.Tweet van Donald Trump, Twitter, 7 juni. Gearchiveerd op 13 augustus 2021. Hij bedoelde hiermee te zeggen dat de Maan een tussenstap in de reis naar Mars is en dat dat hoofddoel duidelijk moet worden. In de weken daarna bezigde NASA de slagzin Moon to Mars.
Kabinet-Biden Op 4 februari 2021 bleek dat ook het enkele weken daarvoor aangetreden Kabinet-Biden achter de doelen van het Artemisprogramma stond, dit bleek uit een statement tijdens een persbijeenkomst met Jen Psaki, de perschef van het Witte Huis onder president Biden. Ook kwam er steun uit de senaat in de vorm van elf senatoren van de democratische partij die Biden verzochten om de financiering van het bemande maanlander-programma rond te maken., Democratic senators ask White House to continue Artemis lunar lander program, SpaceNews, 4 februari 2021. Gearchiveerd op 9 januari 2022.
Op 18 februari 2021 gaf waarnemend NASA-directeur Steve Jurczyk aan dat een eerste bemande maanlanding in 2024 niet langer als realistisch werd beschouwd. Acting NASA chief says 2024 Moon landing no longer a “realistic” target, 18 februari 2021. Gearchiveerd op 30 december 2021. Met name het ontbreken van volledige financiering van het Human Lander System-ontwikkelingprogramma door het congres maakte het vereiste ontwikkelingstempo onmogelijk.
Medio november 2021 werd bekend gemaakt dat NASA de streefdatum voor de terugkeer van astronauten naar de Maan waarschijnlijk verschuift naar 2025 en niet in 2024 zoals eerder gepland. NASA wijt de vertraging aan de rechtszaken over contracten voor de maanlander van het agentschap, evenals wijzigingen in de reikwijdte van sommige NASA-programma's en de COVID-19-pandemie.
In januari 2024 maakte NASA een nieuwe wijziging van de lanceerdatum bekend. Artemis II verschuift naar september 2025 en Artemis III wordt uitgesteld tot september 2026.
In december 2024 maakte NASA opnieuw een wijziging van de lanceerdatum bekend. Artemis II verschuift naar april 2026 en Artemis III wordt uitgesteld tot halverwege 2027.
Tweede kabinet-Trump Eind 2025 trad Jared Isaacman aan als Trumps directeur van NASA. Nadat hij de cultuur rondom de mislukte Commercial Crew-testvlucht Boe-CFT had veroordeeld, veranderde hij de plannen voor Artemis III, IV en V. Artemis III zal een bemande test van Orion en een of twee maanlanders in een baan om de Aarde worden. Een test dicht bij de Aarde vermindert de risico’s aanzienlijk. Mocht iets mis gaan dan is een terugkeer binnen enkele uren mogelijk. Bij een vlucht naar de Maan is een terugkeer pas na een passage van de Maan mogelijk en duurt een vlucht ten minste zes dagen.
De eerste Artemis-maanlanding zal dan tijdens Artemis IV zijn.
Het tempo van lanceringen moet van hem omhoog en daarom komt er een andere gestandaardiseerde bovenste trap voor SLS. Daarmee lijken de SLS Block-1B configuratie en de Exploration Upper Stage van de baan.
Internationaal project Naast de Verenigde Staten zijn inmiddels 60 landen en een Brits kroonbezit bij het programma aangesloten door ondertekening van de Artemisakkoorden. Dat zijn: Land Datum 19 oktober 2019 25 september 2020 13 oktober 2020 13 oktober 2020 13 oktober 2020 14 oktober 2020 12 november 2020 24 mei 2021 31 mei 2021 15 juni 2021 28 juli 2021 12 oktober 2021 26 oktober 2021 10 december 2021 26 januari 2022 1 maart 2022 7 maart 2022 28 maart 2022 10 mei 2022 7 juni 2022 14 juli 2022 13 december 2022 13 december 2022 3 mei 2023 15 mei 2023 30 mei 2023 21 juni 2023 21 juni 2023 27 juli 2023 14 september 2023 oktober 2023Aan de ondertekening door IJsland is weinig aandacht geschonken; er werd zelfs geen perscommuniqué door NASA afgegeven. Hierdoor is de exacte datum van ondertekening vooralsnog niet duidelijk 1 november 2023 9 november 2023 30 november 2023 24 januari 2024 NASA Welcomes Belgium as Newest Artemis Accords Signatory, NASA, 24 januari 2024 9 februari 2024 15 februari 2024 15 april 2024 16 april 2024 19 april 2024 30 mei 2024 30 mei 2024 12 juni 2024 4 oktober 2024 13 oktober 2024 23 oktober 2024 25 oktober 2024 13 november 2024 11 december 2024 11 december 2024 16 december 2024 20 december 2024 21 januari 2025 8 april 2025 15 mei 2025 24 juli 2025 22 oktober 2025 26 oktober 2025 27 oktober 2025 31 oktober 2025 23 januari 2026
Draagraket, capsule, ruimtehabitat, maanlanders en ruimtepakken Het is de bedoeling dat astronauten in een Orion-capsule door een SLS-raket worden gelanceerd. De Orion zal vervolgens aankoppelen bij een verkleinde versie van de eerder voorgestelde Lunar Gateway die in een later stadium wordt uitgebouwd tot een groter systeem. De Lunar Gateway zal als ruimtehabitat in een baan om de Maan zweven en communicatie met de mensen en systemen op de Maan onderhouden en doorsturen. Ook de maanlander zal daarbij zijn aangekoppeld.
De Europese ruimtevaartorganisatie ESA levert de Europese servicemodule van het Orion-ruimteschip (ESM), die de ruimtereizigers van zuurstof, warmte, water, stroom en voortstuwing voorziet. ESA draagt 350 miljoen euro bij aan de missie en regelt een aantal zaken vanuit het control center in Noordwijk.
Er was nog geen ontwerp voor een maanlander gekozen en datzelfde gold voor de Lunar Gateway. NASA heeft in 2018 en 2019 45,5 miljoen dollar aan subsidies aan elf ruimtevaartbedrijven verstrekt voor het onderzoeken van mogelijkheden voor de bouw van een habitat en/of een maanlander of onderdelen daarvan.
NASA heeft een maanlanderconcept voor ogen dat uit drie trappen moet bestaan. Die drie delen zijn een landingstrap om af te dalen naar de Maan, een opstijgtrap om mee terug te keren naar de Lunar Gateway, en een bemanningscapsule. De bedrijven die subsidies ontvingen zijn: Aerojet Rocketdyne Blue Origin Boeing Dynetics Lockheed Martin Masten Space Systems Northrop Grumman OrbitBeyond Sierra Nevada Corporation SpaceX Maxar Technologies, het voormalige SSL
Op 23 mei 2019 werd Maxar geselecteerd om het Power and Propulsion Element (PPE), oftewel de servicemodule van de Lunar Orbital Platform-Gateway te bouwen.Maxar Selected to Build, Fly First Element of NASA’s Lunar Gateway, Maxar, 23 mei 2019. Gearchiveerd op 14 februari 2021. Het bedrijf wordt daarin bijgestaan door de bedrijven Blue Origin en Draper. De PPE heeft drie taken: zorgen voor de voortstuwing van de Lunar Gateway met een ionenmotor elektriciteitsvoorziening door middel van zonnepanelen communicatie-antennes
Er bestaat reeds een aantal conceptontwerpen waarvan niet duidelijk is gemaakt of ze ook voor dit project worden meegenomen in de besluitvorming van NASA.