De Leiding over Oost was een geplande pijpleiding tussen Rotterdam en Leiden, om restwarmte van de Rotterdamse industrie naar huishoudens en bedrijven in Leiden en tussengelegen gebieden in Zuid-Holland te vervoeren. De warmte wordt vervoerd middels water. Het gebruik van restwarmte vermindert de vraag naar fossiele brandstoffen, met name aardgas. Het project is in 2016 opgezet door de gemeente Rotterdam als onderdeel van een herstelplan, om het Warmtebedrijf Rotterdam van nieuwe afzet te voorzien.Warmte Rotterdamse haven naar Leiden, Port of Rotterdam, 06-04-2016, geraadpleegd 23-08-2019Herstelplan voor Warmtebedrijf Rotterdam aangenomen, D66 Rotterdam, 28-02-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 23 augustus 2019.Leidse warmtepijp werd een Rotterdams drama , NRC Handelsblad, 26-06-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 3 juni 2023. In februari 2019 sluiten de gemeente en de provincie Zuid-Holland een bestuursovereenkomst waarmee de investeringen in het project worden goedgekeurd.Alternatieve warmtevoorziening Zuid-Holland dichterbij, Nieuws.nl, 09-02-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 19 september 2020.Rotterdamse warmte in Leiden een stap dichterbij, Leidsch Dagblad, 11-02-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 23 augustus 2019. De benodigde investeringen worden geschat op €140 miljoen.Aftakeling van een Rotterdams prestigeproject , NRC Handelsblad, 24-07-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 20 mei 2022. Levering met de leiding zou oorspronkelijk starten op 1 januari 2020, maar in april 2019 wordt duidelijk dat deze datum wegens vergunnings- en financieringsproblemen en onduidelijkheden over het tracé met minimaal twee jaar is uitgesteld.Warmteleiding langer vertraagd en dat is de schuld van Leiden, zeggen ze in Rotterdam, Leidsch Dagblad, 19-04-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 23 augustus 2019. Op 12 november 2020 stemt de Rotterdamse gemeenteraad in met het afblazen van het project. In plaats daarvan wil men zich aansluiten bij het het project 'Leiding door het Midden', een warmteleiding tussen Rotterdam en Den Haag, die doorgetrokken kan worden naar Leiden. Ook dit plan wordt in oktober 2021 afgeblazen.
Tracé, bronnen en afnemers Het tracé van de 43 kilometer lange Leiding over Oost loopt vanaf het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam, via Zoetermeer naar Leiden. Ook zijn er plannen voor aftakkingen naar langs het tracé gelegen glastuinbouwgebieden.Leiding over Oost een stap dichterbij, Glastuinbouw Nederland, 12-02-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 23 augustus 2019. Het warmtetransportsysteem omvat naast leidingen ook onder andere pompinstallaties, hulpketelinstallaties, warmteoverdrachtsinstallaties, bufferinstallaties en meet-, regel-, en besturingsinstallaties, met boven- en ondergrondse delen.Warmtetransportsysteem Rotterdam - Leiden, Tenderned, 09-03-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 20 april 2021. Het bestaande warmtenet van Warmtebedrijf Rotterdam heeft een aanvoertemperatuur van tussen de 98 en 120 graden Celsius, en een afvoertemperatuur van tussen de 50 en 70 graden Celsius. Het beschikt met een vermogen van 105 MWth over voldoende capaciteit om ongeveer 50.000 huishoudens van warmte te voorzien.Warmtetransport Netwerk, Warmtebedrijf Rotterdam, geraadpleegd 23-08-2019 Het plan is dat de leidingen van de Leiding over Oost een diameter krijgen van 400 millimeter, lokale glastuinders zien liever dat dit 500 millimeter wordt wegens de grotere capaciteit.Oostland wil meer capaciteit restwarmteleiding, Nieuwe Oogst, 08-02-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 27 mei 2022.
Er is gekozen voor een ‘open access’-systeem dat op termijn door verschillende soorten bronnen gevoed kan worden. In eerste instantie is de warmte hoofdzakelijk afkomstig uit afvalverbranding door afvalverwerkingsbedrijf AVR in de haven van Rotterdam. Uit berekeningen van de Rekenkamer Rotterdam blijkt dat het project zou moeten leiden tot een uitstootreductie van 45 kiloton koolstofdioxide.beoordeling vervolgstap herstelplan Warmtebedrijf Rotterdam, Rekenkamer Rotterdam, 06-02-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 10 juni 2023.
De leiding zal voornamelijk warmte leveren voor de stadsverwarming in Leiden, waar 13.000 woningen en 200 bedrijven op zijn aangesloten. Nuon, leverancier van de warmte in dit warmtenet, wil de bestaande warmtebron (een lokale elektriciteitscentrale van Uniper) inruilen voor levering via de Leiding over Oost.Vooruitstrevend milieuproject mondt uit in ongewis avontuur, Algemeen Dagblad, 29-04-2018, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 23 augustus 2019. Daarnaast zal de leiding ook proceswarmte leveren aan de brouwerij van Heineken in Zoeterwoude en aan woningen en de glastuinbouw in Lansingerland, Pijnacker-Nootdorp, Zoetermeer, Waddinxveen en omstreken.Warmte - Warmterotonde, Provincie Zuid-Holland, geraadpleegd 23-08-2019
Achtergrond Warmtebedrijf Rotterdam
De Leiding over Oost is een project vanuit de gemeente Rotterdam, opgezet voor het eigen Warmtebedrijf Rotterdam. Dit bedrijf werd in 2006 opgericht door de gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf Rotterdam, om middels een warmtenet restwarmte uit de haven van Rotterdam in te zetten voor de verwarming van woningen en bedrijven in Rotterdam. Na een mislukte samenwerking met Shell wordt in 2009 een overeenkomst gesloten met afvalverwerker AVR, waarbij tot oktober 2044 jaarlijks restwarmte wordt ingekocht. De warmtelevering startte in 2015, maar omdat de ingekochte hoeveelheid de afzet overstijgt, leidt het bedrijf ieder jaar verlies. Deze verliezen worden door de gemeente Rotterdam, grootste aandeelhouder van het warmtebedrijf, opgevangen.Wethouder: stoppen met Warmtebedrijf is een scenario, Algemeen Dagblad, 27-06-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 4 maart 2021.Opnieuw problemen rond Leiding over Oost, Hart van Zuidplas, 26-05-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 23 augustus 2019.
Als onderdeel van een herstelplan hoopt men met de Leiding over Oost voor meer afzet te zorgen voor het Warmtebedrijf Rotterdam, om zo het bedrijf te redden. De gemeente Rotterdam heeft in eerste instantie €118 miljoen aan het Warmtebedrijf Rotterdam beschikbaar gesteld voor de realisatie van het project. Door het per 1 januari 2020 aflopende contract van Nuon met energieproducent Uniper voor de levering van warmte in Leiden en de wens van Nuon om een andere warmtebron te kiezen, ontstond hier een mogelijkheid voor nieuwe afzet. Het overnemen van de warmtelevering op deze datum wordt echter niet gehaald door diverse problemen rondom de aanbesteding. De opgelopen vertraging bedraagt minimaal twee jaar. De provincie Zuid-Holland is ook bij het project betrokken; het ziet in de Leiding over Oost een belangrijk onderdeel van een te vormen Zuid-Hollandse warmterotonde.Stadsverwarming: financiële donderwolk boven de Randstad, Sargasso, 27-07-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 9 juni 2023. In november 2020 wordt besloten om niet een eigen leiding (de Leiding over Oost) aan te leggen, maar om zich aan te sluiten bij een ander warmteproject (Warmtelinq), waarbij de leiding ook doorgetrokken kan worden naar Leiden. Als ook dit project geen doorgang vindt, dreigt een faillissement.
Warmterotonde Naar aanleiding van het akkoord van Parijs en het besluit om de gaswinning in Groningen stop te zetten, zoekt de provincie Zuid-Holland naar mogelijkheden om het gebruik van aardgas en de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Een nuttig gebruik van restwarmte uit de industrie in de provincie kan hier aan bijdragen. Daarvoor heeft men het idee voor een ‘warmterotonde’ uitgewerkt. Middels meerdere warmteleidingen kunnen zo aanbieders en afnemers van warmte door de gehele provincie met elkaar in verbinding worden gebracht. De Leiding over Oost past binnen deze visie, om die reden heeft ook de provincie Zuid-Holland zich aan dit project gecommitteerd. De provincie stortte €137,5 miljoen in het Warmte Participatie Fonds, bestemd om onder meer de Leiding over Oost te financieren.Alternatieve warmtevoorziening Zuid-Holland dichterbij, Provincie Zuid-Holland, 08-02-2019, geraadpleegd 23-08-2019 De provincie heeft later aangegeven verder geen geld meer te willen steken in het Warmtebedrijf Rotterdam, waarvan men voor 8% eigenaar is.
Controverse Sinds de oprichting heeft de gemeente Rotterdam al meer dan €104 miljoen (2019) in het Warmtebedrijf Rotterdam gestoken, desondanks dreigt door diverse misgelopen plannen en onvoordelige contracten in 2019 nog steeds een faillissement. Omdat ook een faillissement de gemeente €250 tot €500 miljoen kan gaan kosten, is gekozen voor een herstelplan met de Leiding over Oost als belangrijkste onderdeel. Ook dit plan, waar de gemeente Rotterdam €118 miljoen en de provincie Zuid-Holland €137,5 miljoen voor hebben uitgetrokken, is om verschillende redenen in opspraak geraakt. In november 2020 is het plan voor de Leiding over Oost definitief gestaakt.
Wethouder Adriaan Visser van de gemeente Rotterdam en gedeputeerde Han Weber van de provincie Zuid-Holland onderhandelen vanaf 2016 met Nuon over de warmtelevering in Leiden. Nuon eist bij de overeenkomst zekerheden, waaronder dat zowel de gemeente als de provincie garant staan voor de levering van warmte vanaf 1 januari 2020 en dat deze als aandeelhouders van het Warmtebedrijf Rotterdam hoofdelijk aansprakelijk zijn voor verliezen bij dochterondernemingen van dat bedrijf waar Nuon het contract mee sluit. Visser en Weber doen deze beloften uiteindelijk in een geheime brief aan Nuon eind 2017.
In maart 2018 weigert het Warmte Participatie Fonds onverwacht om geld in de Leiding over Oost te steken, zodat dit de aanbesteding bemoeilijkt. De vertraging die mogelijk mede hierdoor ontstaat wordt pas op 16 april 2019 door de gemeente en provincie bekend gemaakt.Bespreekstuk Brief aan de raad Warmtebedrijf, Gemeente Rotterdam, 04-06-2019, geraadpleegd 23-08-2019 Formeel zijn problemen met vergunningen in Leiden de hoofdoorzaak, maar NRC Handelsblad meldt dat de financieringsproblemen ook een rol spelen.
In februari 2019 sluiten de gemeente Rotterdam en de provincie Zuid-Holland een bestuursovereenkomst waarin wordt afgesproken om de benodigde investeringen in het project te steken. Vlak hiervoor brengt de Rekenkamer Rotterdam een negatief advies uit, omdat de risico’s niet duidelijk in kaart zouden zijn gebracht en men te veel vast zou zitten aan afspraken met Nuon. Bovendien stelt de rekenkamer dat de geplande duurzaamheidswinst zo’n 15-25 kiloton CO2 lager uitvalt en dat de duurzaamheidswinst volledig naar Leiden gaat, terwijl in Rotterdam de luchtkwaliteit juist zou kunnen verslechteren.Rekenkamer brandt warmtebeleid Rotterdam af, Binnenlands Bestuur, 06-02-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 24 september 2020.
In juni 2019 meldt de provincie Zuid-Holland dat het fonds nog geen beslissing heeft genomen over de investeringen, wat uitstel tot ten minste 2022 betekent. Gedeputeerde Weber moest in mei 2019 bovendien aftreden wegens het achterhouden van informatie over het project.Gedeputeerde Han Weber (51) treedt af om reputatie te redden: ‘Echt klote dat dit is gebeurd’, Algemeen Dagblad, 09-05-2019, geraadpleegd 23-08-2019. Gearchiveerd op 17 juli 2019. Wethouder Adriaan Visser moest eerder reeds aftreden wegens een andere kwestie en is in 2019 ook niet meer bij het project betrokken.