De abdij van Mesen is een voormalige benedictinessenabdij in de West-Vlaamse stad Mesen, die in 1057 werd gesticht door gravin Adela van Mesen en in 1060 tot abdij verheven. Na de opheffing in 1776 werd de Onze-Lieve-Vrouwekerk van de abdij door de parochie in gebruik genomen als de Sint-Niklaaskerk. De crypte daarvan is het voornaamste restant van de oude abdij.
Geschiedenis De gemeenschap van adellijke geestelijken die zich in 1057 te Mesen vestigde, was het eerste vrouwenklooster in Vlaanderen. In 1060 werd het een abdij van benedictinessen, waaraan een kapittel van twaalf kanunniken was verbonden om de kerkdiensten te leiden. De deken van het kapittel was tevens pastoor van Mesen, een parochie die van Waasten werd afgescheiden. De missen voor de parochianen werden opgedragen aan het Sint-Benedictusaltaar in de middenbeuk tot in 1164 de Sint-Niklaaskapel op het kerkhof werd verheven tot parochiekerk en Mesen een eigen pastoor kreeg.
De abdis bezat vanaf 1079 ook wereldlijke macht over het stadje. De gevangenis bevond zich in de abdij. De gewelddadige bevrijding van de calvinist Jan Hacke in 1561 wordt soms gezien als het begin van de geuzerij in de streek en in de Nederlanden tout court. In de 17e eeuw werd het langzaam vervallende Mesen een drukke bedevaartplaats, gericht op Onze-Lieve-Vrouw van Mesen, aan wie diverse mirakelen werden toegeschreven. Hierdoor kon ook de abdij zich handhaven.
De abdij kreeg onder Oostenrijks bewind moeilijkheden te verduren. In 1752 verbood aartshertogin Maria Theresia de opname van zusters van Franse afkomst, waarop de abdis als tegenzet ook geen uit de Oostenrijkse gebieden afkomstige novicen aannam. In 1776 werd de abdij door Maria Theresia opgeheven. In de kloostergebouwen werd het Koninklijk Gesticht ondergebracht, een instelling voor kinderen van gesneuvelde of invalide militairen. De abdijkerk werd parochiekerk.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Mesen verwoest, evenals de abdijgebouwen. In de crypte werd een Duitse commandopost ingericht. De toestand werd afgebeeld door Adolf Hitler, die in Mesen was gelegerd en er werd verpleegd (eerst in het Koninklijk Gesticht en in januari-februari 1915 op de Bethlehemhoeve van de voormalige abdij). Tijdens zijn revalidatie maakte hij diverse tekeningen en schilderijen van de abdijruïnes. Na de oorlog verhuisde het Koninklijk Gesticht naar Lede. De romaanse crypte, een overblijfsel van de abdij dat verworden was tot voorraadkelder, werd gerestaureerd, waarna met de herbouw van de kerk werd begonnen.
Behalve de herbouwde kerk zijn er zeer weinig overblijfselen van de abdij. In 2026 vond er archeologisch onderzoek plaats op een terrein dat werd klaargemaakt voor woningbouw. Daar vond men fundamenten, van de hoek van de abdij, die teruggingen tot de 11e eeuw.
Lijst abdissen Gebaseerd op de lijst opgesteld door het Koninklijk Gesticht van MesenNaamlijsten: Lijst van de abdissen van de abdij te Mesen, Koninklijk Gesticht van Mesen. Gearchiveerd op 1 oktober 2023.. Naam Begin mandaat Einde mandaat Faisillis 1065 1075 Nathalie 1075 1101 Ogine 1101 1141 Adélaïde (Alix de France) 1141 1164 Béatrice de Warneton 1164 1176 Agnès de France 1176 1185 Gertrude 1185 1187 Isabelle (Elisabeth) 1187 1214 Béatrix 1214 1223 Agnès de SaintOmer 1223 1248 Marguerite de Créqui 1248 1291 Marie de Torchi 1291 1306 Jeanne de Créqui 1306 1321 Aélis d’Aussij 1321 1328 Marguerite de Morbeque 1328 1357 Béatrix de Danebruc 13 april 1357 1379 Marguerite d’Oultre 1379 1396 Guillemine de Louvigny 1 mei 1396 1417 Isabelle de Steelandt 8 september 1417 1440 Agnès de Craon 12 juni 1440 1466 Jacqueline d’Hazebrouck 12 december 1466 april 1478 Agnès d’Averoudt d’Helfault 1 mei 1478 1510 Isabelle of Isabeau de Morbeque 22 augustus 1510 1514 Jeanne de Ghistelles december 1515 1560 Jacqueline d’Haynin 6 juni 1561 1594 Antoinette de Morbeque 6 februari 1595 1609 Jeanne de Baillencourt 6 augustus 1610 juli 1618 Anne d’Anthin 15 augustus 1618 1642 Isabelle du chastel de la Howardries 22 december 1643 1679 Marie-Louise-Victoire de Créqui 26 mei 1679 1706 Suzanne-Françoise de Ghistelles 10 december 1707 1731 Charlotte-Pétronille de la Tour de St. Quentin 13 december 1731 1750 Anne-Madeleine-Reine-Isabelle-Josèphe Comtesse de Haudion 9 december 1750 1770
Archief thumb|180px|Rekenijnghe Roelandt Bossaerts omme de Kercke van Meessene ende dy van eenen Jare medewijnter xv. een ende twijntich dien dach excluus
Het abdijarchief was een van de rijkste van het land, met stukken die teruggingen tot de 11e eeuw. Het ging voor een groot deel verloren bij de Franse beschieting van Mesen in november 1914. Duitse soldaten en officieren visten oorkonden uit het puin en namen ze mee als souvenir. Het Rijksarchief heeft ongeveer een vijfde van het oorspronkelijke archief kunnen recupereren.Verloren gewaande middeleeuwse oorkonden keren na meer dan 100 jaar terug uit Duitsland, arch.be, 29 oktober 2021. Gearchiveerd op 2 november 2021.
Mesen Categorie:Voormalig klooster in Vlaanderen Categorie:Mesen Categorie:Verdwenen klooster