De Spaanse parlementsverkiezingen van november 2019 werden gehouden op 10 november, nadat tijdens de kortstondige en vruchteloze dertiende legislatuur het niet mogelijk bleek een regering te vormen. Het waren de vierde parlementsverkiezingen in vier jaar, en zodoende tekenend voor de politieke instabiliteit in Spanje. Deze verkiezingen bepalen de machtsverhoudingen in de Cortes Generales voor de veertiende legislatuur, en er werd gestemd voor alle 350 zetels van het Congres van Afgevaardigden en voor 208 van de 265 zetels in de senaat. De organisatie en het verloop van parlementsverkiezingen in Spanje is geregeld in de grondwet van dat land.

Een van de meest bepalende gebeurtenissen in de aanloop naar deze verkiezingen is de uitspraak in de rechtszaak tegen de leiders van het Catalaanse onafhankelijkheidsproces op 14 oktober.

Kenmerkend voor deze verkiezingen zijn een verdere versplintering van het politieke landschap in de Cortes Generales, het grote verlies van de partij Ciudadanos (C's) en de sterke groei van de extreemrechtse partij Vox.

Voorgeschiedenis

De voorgaande verkiezingen waren nog op 28 april 2019, waarna de dertiende legislatuur begon. Deze verkiezingen hadden een tot dan toe ongekend verdeeld congres opgeleverd, waardoor er over het aanstellen van een nieuwe regering onderhandeld moest worden. Gegeven de uitslag hadden alleen de linkse partijen de mogelijkheid samen een meerderheid te bewerkstelligen. De socialistische PSOE van zittend minister-president Pedro Sánchez was de grootste geworden, en dus nam hij het initiatief voor de onderhandelingen. Aangezien de centrumrechtse liberale partij C's elke steun aan Sánchez categorisch af had gewezen, was hij aangewezen op Unidas Podemos (UP) onder leiding van Pablo Iglesias en op steun van regionalistische partijen voor het verkrijgen van een meerderheid. Deze regionalistische partijen, waaronder de Catalaanse separatisten van ERC en JxCat, en het voorheen aan ETA gelieerde EH Bildu, hadden eenzijdig al aangegeven geneigd te zijn hun gedoogsteun te verlenen. De onderhandelingen liepen echter stuk omdat Sánchez zelf leiding wilde geven aan een minderheidsregering met gedoogsteun van UP, terwijl Iglesias aandrong op een coalitieregering, die overigens ook geen meerderheid zou hebben, en beide partijen niet nader tot elkaar kwamen. Hierdoor werd er in de Cortes Generales tegen de regering gestemd die Sánchez uiteindelijk voorstelde op 23 en 25 juli.

Op 16 en 17 september hield koning Felipe VI een nieuwe consultatieronde met alle partijleiders, waarna hij tot de conclusie kwam dat geen enkele kandidaat aan een meerderheid kon komen om een regering te vormen, en werden er nieuwe verkiezingen uitgeschreven voor zondag 10 november.

Partijen en kandidaten thumb|links|135px|Pedro Sánchez, PSOE thumb|links|135px|Pablo Casado, PP thumb|links|135px|Albert Rivera, C's thumb|links|135px|Pablo Iglesias, UP thumb|links|135px|Santiago Abascal, Vox Het is gebruikelijk dat elke partij de eerste persoon op de kieslijst in het kiesdistrict Madrid kandidaat stelt voor het premierschap. Regionale, provinciale en lokale media volgen voornamelijk de activiteiten en de uitgezette strategische koersen van de serieuze kandidaten voor de rol van toekomstig premier, tezamen met de leidende kandidaten in de elk van de kiesdistricten, die overeenkomen met de provincies.

PSOE Waarnemend premier Pedro Sánchez is premierskandidaat namens de socialistische Partido Socialista Obrero Español (PSOE). Hij vraagt aan de kiezers, net als bij de vorige verkiezingen, om hem een absolute meerderheid te geven, om zo de onderhandelingsimpasse te doorbreken die er uiteindelijk toe leidde dat er in de vorige legislatuur geen regering kon worden aangesteld. De verkiezingsslogan van de PSOE is dan ook Ahora, Gobierno. Ahora, España. ("Nu, regering. Nu, Spanje.")

Sánchez probeert zichzelf in de aanloop naar de verkiezingen te profileren als staatsman en beschermer van de rechtsstaat en de orde. Zo reageert hij op de protesten na de uitspraak in de rechtszaak tegen de leiders van het Catalaanse onafhankelijkheidsproces op 14 oktober door te verklaren geen gewelddadige protesten of uitdaging van de rechtsstaat te tolereren, en werpt hij zichzelf op als verdediger van de grondwet en de constitutionele orde. In de chaotische periode na deze uitspraak, als veel Catalanen de straat op gaan, stelt Sánchez zich op de voorgrond met duidelijke uitspraken en de intentie in te grijpen. In de socialistische partij wordt ervan uitgegaan dat deze zichtbaarheid hem veel stemmen op zal leveren, met name ten koste van het kleinere Unidas Podemos aan de linkerkant van de PSOE. La sentencia del ‘procés’ reenfoca la campaña, El País, 14 oktober 2019

In de aanloop naar de verkiezingen zakt de partij gestaag in de peilingen, maar het uiteindelijke verlies valt mee, en opnieuw komt de partij als grootste uit de bus. Daags na de verkiezingen presenteert Sánchez samen met Pablo Iglesias van UP een principe-overeenkomst voor een nieuw te vormen coalitieregering. De snelheid waarmee dit gebeurt is opmerkelijk, omdat het juist het onvermogen was van beide partijen om een regering te vormen na de vorige verkiezingen wat ertoe heeft geleid dat deze verkiezingen uit werden geschreven.

PP Onder leiding van premierskandidaat Pablo Casado verloor de conservatieve partij Partido Popular (PP) flink in de voorgaande verkiezingen in april. Omdat het zijn eerste verkiezingen waren, kreeg hij van zijn partij het voordeel van de twijfel en mocht hij aanblijven als partijleider. Koos hij in de voorgaande verkiezingen een stevige, rechtse retoriek in een poging de snel opkomende extreemrechtse partij Vox de wind uit de zeilen te halen, bij deze verkiezingen meet hij zich een gematigder postuur aan. Gedurende de gehele kortstondige dertiende legislatuur groeide de partij gestaag in de peilingen om opnieuw de belangrijkste partij op rechts te worden, iets wat in de voorgaande verkiezingen niet zo vanzelfsprekend was. Hij doet een voorstel tot samenwerking aan de liberale partij C's onder de naam España Suma, maar deze wordt door C's afgewezen. De verkiezingsslogan van de PP is Por todo lo que nos une. ("Voor alles wat ons verenigt.")

In de uitslag wordt het grote verlies in april deels weer goed gemaakt, hoewel de zetelaantallen van voor die verkiezingen niet meer gehaald zullen worden, omdat het de facto tweepartijenstelsel blijvend gebroken is in die verkiezingen. Desalniettemin wordt de partij weer met afstand de grootste op rechts en heeft daar voor de komende legislatuur weer de hegemonie.

Ten opzichte van Catalonië is de partij wat milder dan tijdens de vorige verkiezingen, en eist aanvankelijk niet langer de onmiddellijke toepassing van artikel 155 van de grondwet waardoor het Catalaanse zelfbestuur op wordt geschort. Wel vragen ze naar aanleiding van de protesten na de uitspraak in de zaak tegen de leiders van het onafhankelijkheidsproces om het afkondigen van de noodtoestand. Ze maken er tijdens de campagne een punt van dat de linkse partijen PSOE en UP over Spanje praten als "een natie van naties", verwerpen het idee dat de verschillende regio's naties zouden zijn en stellen dat er in Spanje maar een natie is, namelijk de Spaanse.

C's Het centrumrechtse liberale Ciudadanos (C's) heeft in april behoorlijk gewonnen tijdens de verkiezingen, maar staat er in de aanloop naar deze verkiezingen slecht voor in de peilingen, onder andere door interne strubbelingen, de wegebbende weerstand tegen de corruptie van de andere rechtse partij, de PP, en het feit dat de partij geen regering aan is gegaan met de PSOE na de verkiezingen in april, terwijl de twee gezamenlijk een ruime meerderheid in het congres zouden hebben gehad. Albert Rivera, partijleider en kandidaat voor de post van minister-president, heeft na de verkiezingen in april categorisch geweigerd een nieuwe regering onder leiding van Sánchez te steunen, zowel op passieve (door onthouden van stemming) als actieve wijze (door voor zo'n regering te stemmen). Een van zijn belangrijkste campagnepunten is dan ook dat deze nieuwe verkiezingen een nieuwe kans zijn om Sánchez de macht te ontnemen. Daarnaast bindt hij ook de strijd aan met de PP. Deze dubbele strijd had de partij in april een grote winst opgeleverd, en Rivera gaat ervan uit dat dat ook nu weer het geval zal zijn. Rivera activa la maquinaria electoral de Ciudadanos, El País, 11 september 2019, geraadpleegd 15 oktober 2019

Daarnaast heeft C's altijd veel succes gehad met een harde stelling ten opzichte van het separatisme in Cataloni. De uitspraak in de rechtszaak tegen de leiders van het Catalaanse onafhankelijkheidsproces grijpt hij dan ook aan om stevig tegen de separatisten van leer te trekken, in de veronderstelling dat dit thema hen ook nu zal helpen het meer in hun voordeel zal werken dan voor de PSOE. Dit blijkt echter niet het geval. De partij boekt een enorm verlies in deze verkiezingen en gaat van 57 naar 10 zetels. Gezien de grote groei van extreemrechtse partij Vox, denken analisten dat de anti-catalaanse stemmer van C's naar die partij is vertrokken. Partijleider Rivera treedt daags na de verkiezingen af, wat de partij verder in een crisis stort.

UP Unidas Podemos (UP) is een lijstverbinding tussen Podemos, de protestpartij geboren uit de 15 mei-beweging in 2011, en IU, een federatie waar onder meer de communisten deel van uitmaken. Pablo Iglesias, de leider van UP, heeft verschillende interne conflicten overleefd, en weet zelfs na flink te hebben verloren tijdens de vorige verkiezingen de alliantie tussen Podemos en IU te behouden. Sinds april is de partij verder gezakt in de peilingen, en het feit dat een aantal ex-leden, die door interne conflicten aan de kant zijn geschoven, zich samen met een aantal aanverwante bewegingen verenigen in Más País, zal de partij naar verwachting ook geen goed doen.

UP is voor een onafhankelijkheidsreferendum in Catalonië, uit principiële redenen vinden zij namelijk dat iedereen recht heeft op zelfbeschikking, maar tegen de daadwerkelijke onafhankelijkheid van Catalonië. In de nasleep van de uitspraak in de rechtszaak tegen de leiders van het Catalaanse onafhankelijkheidsproces onderstreept Iglesias de steun aan het zelfbeschikkingsrecht van Catalonië, en noemt de uitspraak een "schande voor de democratie", omdat naar zijn mening dit conflict uitgevochten dient te worden in de politieke arena en niet in de rechtbank. Desalniettemin kiest de partij er bewust voor om tijdens de (pre)campagne het thema Catalonië uit de weg te gaan, en zich te concentreren op sociaal-economische thema's. Tijdens het enige lijsttrekkersdebat, op 4 november, herhaalt Iglesias dat Spanje "een natie van naties" is, en zegt trots te zijn op de diversiteit die dat inhoudt.

Hoewel UP meer terrein verliest in deze verkiezingen, is de partij na de verkiezingen opnieuw onmisbaar voor een eventuele regering onder leiding van Pedro Sánchez. Daags na de verkiezingen presenteren Sánchez en Iglesias een principe-overeenkomst voor een te vormen regering.

Vox