Het Montesquieu Instituut (kortweg MI) is een kenniscentrum voor, en denktank over de parlementaire democratie in Nederland en de Europese Unie.
Het instituut is vernoemd naar Charles Montesquieu (1689–1755), de Franse filosoof die het idee van de spreiding van wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, de trias politica, ontwikkelde.
Geschiedenis Het initiatief tot de oprichting van het Montesquieu Instituut ontstond in november 2005. In dat jaar werd, gestimuleerd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de toenmalige voorzitter van de VSNU, E.M. d’Hondt, een samenwerkingsconvenant gesloten door drie Nederlandse universitaire instituten die zich richten op politieke geschiedenis en het Nederlandse parlementaire stelsel.
Het betrof het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis (CPG) van Radboud Universiteit Nijmegen, het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) van Rijksuniversiteit Groningen en het Parlementair Documentatie Centrum (PDC) in Den Haag. Op 9 mei 2007 werd het Montesquieu Instituut officieel geopend in Den Haag door Ronald Plasterk en de toenmalige burgemeester Wim Deetman.
In de daaropvolgende periode hebben Campus Den Haag van de Universiteit Leiden en de Capaciteitsgroep Publiekrecht zich bij het samenwerkingsverband aangesloten. In 2008 sloot ook het faculteit der Rechtsgeleerdheid van Universiteit Maastricht zich aan met het Maastricht Montesquieu Instituut; deze werd in 2025 weer opgeheven, omdat haar functie toen als vervuld was beschouwd.
In 2023 dreigde de activiteiten te moeten worden stopgezet als gevolg van het beëindigen van subsidies van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Steun voor behoud van het Montesquieu Instituut kwam er van diverse (oud-) politici, bestuurders en journalisten. In de Correspondent schreef Marc Chavannes dat het MI een van de minst bezongen wonderen van Den Haag was. De Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal sloten een convenant met het MI en namen begin 2024 de financiering rechtstreeks over.Brief van het Presidium, Tweede Kamer der Staten-Generaal, 24 januari 2024 De website Europa-nu, in beheer van Stichting PDC, was op maandag 3 juli 2023 wel al stopgezet.
Activiteiten Het instituut is een denktank over het functioneren van het parlementaire systeem in Europa. Op het snijvlak van democratie, politiek en parlementaire besluitvorming in Nederland en Europa zorgt het voor informatievoorziening onder politici, bestuurders, ambtenaren, wetenschappers en belangstellende burgers. Hiervoor biedt het ontmoetingsplaatsen, zowel fysiek als digitaal. Informatie wordt verspreid onder de samenleving, onder meer door het organiseren van evenementen zoals lezingen, debatten en symposia; en de uitgave van de nieuwsbrief De Hofvijver– Politiek van Den Haag tot Brussel.Jaarverslag 2024, Centrum voor parlementaire geschiedenis, Radboud Universiteit
Wetenschappers die verbonden zijn aan het instituut, geven via die weg en via de media politieke duiding en analyses met betrekking tot, bijvoorbeeld, (raadgevende) referenda, peilingen voor Tweede Kamerverkiezingen en over de politiek en besluitvorming in de Europese Unie.
Het MI vormt tevens de paraplu van het Parlementair Documentatie Centrum (stichting PDC), een zelfstandige voortzetting van het voormalige Parlementair Documentatie Centrum van de Universiteit Leiden. Het is voorts beheerder van zowel Parlement.com als Denederlandsegrondwet.nl.
Samenwerkingsverband Het Montesquieu Instituut is een samenwerkingsverband van vijf partners die zich richten op diverse onderzoeks-, onderwijs- en valorisatieactiviteiten van de instelling. Deze partners zijn: Faculteit Governance and Global Affairs (FGGA) - Universiteit Leiden Centrum voor Parlementaire Geschiedenis (CPG) - Radboud Universiteit Nijmegen Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) - Rijksuniversiteit Groningen Faculteit der Rechtsgeleerdheid - Universiteit Maastricht (tot september 2025 het Maastricht Montesquieu Instituut (MMI)) Parlementair Documentatie Centrum (stichting PDC)
Externe links Officiële website denederlandsegrondwet.nl
Categorie:Nederland en de Europese Unie Categorie:Politiek in Nederland