Het juridische geslacht wordt opgetekend in de geboorteakte en staat in de meeste landen vast voor het leven. De sekseregistratie werd in onder meer Nederland zoals de hele bevolkingsadministratie ingevoerd door Napoleon om de legerdienst te organiseren en om huwelijks- en erfeniswetten vast te leggen.
Nederland Van een pasgeborene wordt het geslacht geregistreerd in de geboorteakte en de Basisregistratie Personen, tenzij het geslacht twijfelachtig is, in welk geval wordt geregistreerd "het geslacht is niet kunnen worden vastgesteld" (vermelding "X" of "onbekend", genderneutraal). Binnen drie maanden na de geboorte wordt het geslacht, indien dit inmiddels medisch is vastgesteld, alsnog geregistreerd aan de hand van een medische verklaring. Is binnen deze termijn geen medische verklaring overlegd, of blijkt uit de medische verklaring dat het geslacht niet kan worden vastgesteld, bijvoorbeeld bij een interseksevariatie, dan blijft de X gehandhaafd. Dit komt overigens zelden voor.
Geslachtsregistratie wijzigen Artikel 28-28c van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de geslachtsregistratie in de geboorteakte en de Basisregistratie Personen kan worden gewijzigd door iedere Nederlander van zestien jaar of ouder die de overtuiging heeft niet het geslacht te hebben dat in de geboorteakte is vermeld. Dit is het geval bij mensen die transgender zijn, Daartoe moet diegene aangifte doen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand onder wie de akte berust, waarbij een verklaring van een deskundige wordt overlegd waarin staat dat de betrokkene heeft verklaard ervan overtuigd te zijn niet het geslacht te hebben dat in de geboorteakte is vermeld en er tegenover de deskundige blijk van heeft gegeven de voorlichting omtrent de reikwijdte en de betekenis van deze staat te hebben begrepen en de wijziging van de vermelding van het geslacht in de geboorteakte weloverwogen te blijven wensen. Als de deskundige serieuze redenen heeft om aan de gegrondheid van bedoelde overtuiging te twijfelen geeft deze de verklaring niet af. De verklaring kan worden afgegeven door een 'genderteam' of door een psycholoog of arts die de overheid daarvoor heeft aangewezen. Als aangifte en deskundigenverklaring in orde zijn en verwerkt, dan wordt aan de geboorteakte een vermelding toegevoegd van wijziging van het geslacht. Op basis van die wijziging wordt ook de Basisregistratie Personen bijgewerkt en kan de betrokkene een identiteitskaart, paspoort en rijbewijs aanvragen met de nieuwe geslachtsaanduiding en voornamen.
In 2018 was rechtbank Limburg van oordeel dat de beleving noch man noch vrouw (non-binair) te zijn als zodanig in de akten van de burgerlijke stand opgetekend zou moeten kunnen worden, maar overwoog dat dit nog niet mogelijk was, en dat het aan de wetgever is om hierin keuzes en wetgeving te maken. Wel verzocht de rechtbank de ambtenaar van de burgerlijke stand te Roermond om de geboorteakte van de belanghebbende waarin deze als vrouw vermeld stond door te halen en in een nieuw op te maken geboorteakte bij geslacht op te nemen "het geslacht is niet kunnen worden vastgesteld", net als in de situatie dat het geslacht drie maanden na de geboorte nog niet kon worden vastgesteld en ook daarna niet alsnog in de geboorteakte is vastgelegd.
In Nederland zijn de identiteitsbewijzen (en eventuele rijbewijzen) van mensen die hun juridische geslacht laten wijzigen meteen ongeldig; zij moeten nieuwe exemplaren aanvragen bij de gemeente. De gemeente Nijmegen besloot in 2022 om als eerste Nederlandse gemeente de kosten hiervoor te vergoeden.
Wetsvoorstel 2019 In 2019 diende minister Dekker (voor Rechtsbescherming) een wetswijziging in, Wetsvoorstel tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het veranderen van de voorwaarden voor wijziging van de vermelding van het geslacht in de akte van geboorte. Het betreft het afschaffen van de eis van een deskundigenverklaring. Het wordt dan voldoende dat de betrokkene verklaart de overtuiging te hebben niet het geslacht te hebben dat in de geboorteakte is vermeld. Er is dan nog wel een bedenktijd van vier weken; als de betrokkene daarna de overtuiging nog eens bevestigt wordt het juridische geslacht aangepast. Geslachtskenmerken en genderexpressie zijn niet van belang bij de wijziging van het juridisch geslacht. Eventueel terugveranderen gaat op dezelfde wijze. Voor een derde verandering is instemming van de rechter nodig.
In reacties komen bezwaren naar voren tegen het voorstel in bepaalde gevallen van indeling naar geslacht, bijvoorbeeld bij gevangenissen. De facto zou het een gedetineerde vrije keuze geven tussen een mannen- en een vrouwengevangenis of -afdeling.https://www.internetconsultatie.nl/wijzigingvermeldinggeslacht/reacties. Gearchiveerd op 22 april 2023. Bij het wetsvoorstel is in december 2021 een amendement ingediend om een wijziging van "m" of "v" naar "x" (non-binair) op dezelfde wijze mogelijk te maken.https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-35825-10.html Hierover heeft de regering de zienswijze aangevraagd van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken en de Staatscommissie Internationaal Privaatrecht. Na ontvangst van deze zienswijzen zal het amendement met deze reacties per omgaande voor advies worden voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State.https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-35825-11.html
Bij alle ministeries is uitvraag gedaan naar de gevolgen voor wet- en regelgeving van een geslachtsvermelding "x". Op het terrein van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dient in de Wet Basisregistratie Personen (BRP) te worden bezien of de term "moeder" moet worden vervangen door persoon / ouder uit wie het kind geboren is, zodat direct uit de Wet BRP duidelijk wordt dat het niet altijd om een vrouw hoeft te gaan. Op het terrein van het ministerie van Buitenlandse Zaken komen in de Rijkswet op het Nederlanderschap de binaire indelingen 'man', 'vrouw', 'vader' en 'moeder' voor. Verder dient voor het vaststellen van afstamming en daarmee het Nederlanderschap te worden vastgesteld wie de vader en wie de moeder is. Het geregistreerde geslacht is dan van belang. Uitdagingen zijn te voorzien in de uitvoeringspraktijk, mede ook vanuit internationaal perspectief. Op het terrein van het ministerie van Justitie en Veiligheid komen binaire indelingen veelvuldig voor in het Burgerlijk Wetboek, en ook wel in het Wetboek van Strafrecht. In de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen en de Ambtsinstructie voor de politie, de koninklijke marechaussee en andere opsporingsambtenaren wordt een indeling van 'vrouwen' en 'mannen' gemaakt en is opgenomen dat onderzoek aan kleding (zoveel mogelijk) door iemand van 'hetzelfde geslacht' plaatsvindt. In de Penitentiaire beginselenwet wordt ook een indeling van 'vrouwen' en 'mannen' gemaakt. Tussen mannelijke en vrouwelijke gedetineerden wordt onderscheid gemaakt in het kader van selectie, plaatsing en overplaatsing. Op het terrein van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wordt onderscheid gemaakt tussen 'mannen' en 'vrouwen', hetgeen te maken heeft met de fysieke eigenschappen van beide en risicofactoren voor mannen, respectievelijk vrouwen in het kader van een keuring. Bij een geslachtsvermelding 'x' zullen ten behoeve van lagere regelgeving beleidskeuzes moeten worden gemaakt. Bijvoorbeeld in het geval de toepasselijkheid van een regeling afhankelijk is van de fysieke eigenschappen van de 'x' geregistreerde of in het geval een registratie van mannen en vrouwen aan boord bekend moet zijn vanwege de noodzakelijke medicatie aan boord.Gevolgen geslachtsvermelding “x” op wet- en regelgeving. Gearchiveerd op 12 augustus 2023.
In april 2024 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen die de destijds demissionaire regering verzocht het wetsvoorstel binnen een maand in te trekken. De regering koos echter voor de voortzetting van de normale, zorgvuldige behandeling.https://www.eerstekamer.nl/behandeling/20240426/brief_regering_stand_van_zaken_2/info In juli 2025 is het wetsvoorstel alsnog ingetrokken. In januari 2026 was er een meerderheid om de wet weer te gaan behandelen.
Van 27 oktober tot 8 december 2023 liep er een internetconsultatie, georganiseerd door het Ministerie van Justitie en Veiligheid en de Tweede Kamer der Staten-Generaal, om burgers in de gelegenheid te stellen te reageren op het wetsvoorstel Voorstel van wet van het lid Van Ginneken tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het vereenvoudigen van het registreren van een non-binaire geslachtsvermelding in de akte van geboorte.
Jurisprudentie 2021 In een zaak in 2021 heeft de rechtbank in Arnhem besloten dat mensen een x in een paspoort kunnen krijgen zonder de verklaring van een deskundige.
Geschiedenis Onder de Transgenderwet die geldig was van 1 juli 1985 tot 1 juli 2014 kon een wijziging van het juridisch geslacht alleen worden geregeld via een rechtbank en waren de voorwaarden voor de wijziging onder andere de aanpassing van het lichaam aan het gewenste geslacht door middel van genderbevestigende operaties (voor zover dit uit medisch of psychologisch oogpunt mogelijk en verantwoord was) en een onomkeerbare sterilisatie.Oude versie van art. 1:28 BW Daarmee moesten transgender personen dus kiezen tussen een registratie (en identiteitsbewijs) die paste bij hun genderidentiteit en de mogelijkheid om nog kinderen te kunnen krijgen. Die eisen zijn geschrapt in de Transgenderwet van 2014. Eind 2019 stelde het Transgendercollectief de staat aansprakelijk voor het leed dat genoemde eisen van de oude wet hebben veroorzaakt. Het collectief eiste erkenning, excuses en financiële genoegdoening. Het kabinet ging daar positief op in. Op 30 november 2020 maakte het kabinet-Rutte III excuses voor het leed dat de oude Transgenderwet van 1985 heeft veroorzaakt. Volgens het kabinet moest de Transgenderwet vanaf eind 2008 voor onrechtmatig worden gehouden, mede op basis van rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Ook bood het kabinet vanwege de ernst van de zaak een financiële tegemoetkoming van 5000 euro. Het was daar overigens juridisch niet toe verplicht; in beginsel waren de vorderingen verjaard. Volgens de overheid zouden zo'n 2000 personen voor de tegemoetkoming aan aanmerking komen. Minister Sander Dekker van rechtsbescherming zei: "De oude wet kon transgender personen voor een harde, bijna onmogelijke keuze stellen. Aanpassing van de geslachtsaanduiding was alleen mogelijk na een fysieke transitie en definitief afscheid van een eventuele kinderwens. Zo’n inbreuk op de lichamelijke integriteit kunnen we ons vandaag de dag eigenlijk niet meer voorstellen. Het is belangrijk het leed van transgender personen onder ogen te zien en daarvoor erkenning, tegemoetkoming en excuses aan te bieden."
België