thumb|Zwerm sprinkhanen in Rusland, 2011 miniatuur|Oude Testament: Mozes en de 10 plagen van Egypte (de sprinkhanenplaag en water dat in bloed werd veranderd). In de 9de eeuw dachten de mensen dat de sprinkhanenplaag de oorzaak was van hun begane zonden. Een sprinkhanenplaag is een natuurramp waarbij bijzonder grote aantallen treksprinkhanen zich in de zwermfase (de gregarische fase) hebben samengevoegd tot sprinkhanenzwermen en over een lange periode in een of meerdere regio's van plek tot plek rondtrekken op zoek naar voedsel. Daarbij kan zeer grote schade worden aangericht, doordat de insecten in korte tijd hele akkers kaal vreten en zich vliegend over grote afstanden kunnen verplaatsen. Door de vernietiging van oogsten ontstaan ernstige hongersnoden. Volgens de definitie van de FAO is er sprake van een plaag als de overlast langer dan een jaar voortduurt. In het algemene spraakgebruik wordt ook wel eerder van een plaag gesproken.
In de Bijbel wordt melding gemaakt van sprinkhaanzwermen, die de achtste plaag van Egypte zouden hebben gevormd.
Fasering van plagen De FAO onderscheidt verschillende fasen in de aanloop naar een sprinkhanenplaag:
Bedreiging (Engels: threat): Er zijn lokaal omstandigheden waarin zich een plaag zou kunnen gaan ontwikkelen. De "Locust Watch" van de FAO geeft een waarschuwing uit, met een oproep om de situatie in de gaten te houden en met een preventieve bestrijding te starten. De dreiging kan zo eindigen zonder zich verder te ontwikkelen.Desert Locust threats. FAO Locust Watch Uitbraak (Engels: outbreak): Na veel regen en uitbundige plantengroei kunnen de sprinkhanen binnen een paar maanden snel in aantal toenemen. De individuen beginnen groepsgedrag te vertonen en nieuwe generaties krijgen een andere kleur en uiterlijk. Er vormen zich eerst kleine groepen nimfen en daarna kleine zwermen van volwassen dieren. Het gebied is nog beperkt tot zo'n 5.000 km2. Uitbraken komen bijna jaarlijks voor en leiden meestal niet tot een opleving.Desert Locust outbreaks. FAO Locust Watch Opleving (Engels: upsurge): Als ook in aangrenzende gebieden de omstandigheden gunstig zijn, kunnen de groepen in de volgende seizoenen nieuwe nimfentroepen en -zwermen vormen en hun gebied uitbreiden over een hele regio. Bij vermeerdering van gregaire populaties in twee of meer opeenvolgende seizoenen in dezelfde of aangrenzende gebieden, is er sprake van een opleving. Oplevingen komen voor met tussenpozen van een aantal jaren en leiden (dankzij intensieve bestrijding) meestal niet tot een plaag.Desert Locust upsurges. FAO Locust WatchDesert Locust Bulletin, No. 496, 3 feb 2020. Via Plaag (Engels: plague): Wanneer de opleving een jaar of langer wijdverspreid en in ernstige mate blijft voortduren, is er sprake van een sprinkhanenplaag. Als dit gelijktijdig in meerdere regio's plaatsvindt wordt het een grote plaag genoemd. Een plaag begint altijd met een of meer uitbraken, gevolgd door een opleving.Desert Locust plagues. FAO Locust Watch
Grote plagen komen relatief weinig voor. Dankzij satellietwaarnemingen, een waarschuwingssysteem en preventieve bestrijding zijn er sinds 1963 geen zeer langdurige plagen meer voorgekomen. In de vorige eeuw vonden er zes plagen plaats, waarvan er één bijna 13 jaar voortduurde, namelijk van 1949 tot 1963. Een sprinkhanenplaag die in 1889 begon duurde maar liefst 20 jaar.Weather and Desert Locusts, Figuur 6 en Tabel 1 op p. 7-8. FAO, 2016 (pdf, 9 MB) Via
Voor wat betreft de bedreiging voor oogsten gelden in het waarschuwingssysteem voor iedere fase de volgende niveaus: Code groen voor "kalm"; code geel voor "opletten"; code oranje voor "bedreiging"; code rood voor "gevaar".
Metamorfose van solitair naar zwerm
Gewoonlijk leven treksprinkhanen als eenlingen (solitair). Ze verblijven dan in een beperkt leefgebied en zijn niet schadelijk. Onder bepaalde omstandigheden veranderen zij in uiterlijk en gedrag en vormen een sprinkhanenzwerm. In het algemeen vindt dit plaats in gebieden waarin langere perioden van droogte worden afgewisseld door perioden met regen. Zodra de regen valt vermeerderen de sprinkhanen zich razendsnel. Nadat de omgeving is kaalgevreten trekt de zwerm vervolgens van plek tot plek rond, op zoek naar voedsel. Voor de mens worden ze dan een grote plaag, doordat zij in korte tijd hele akkers vernietigen.
Verspreiding miniatuur|Groep Woestijnsprinkhanen, neergestreken op bomen In de solitaire fase beperkt het leefgebied van de treksprinkhanen zich tot lokale droge gebieden, globaal verpreid in een band van zo'n 16 miljoen vierkante kilometer, over Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Deze band loopt van de Sahara via het Arabisch Schiereiland tot aan noordwest India. Wanneer de omstandigheden voor het zwermen gunstig zijn, breidt dit gebied zich uit naar het noorden, zuiden en oosten. De zwermen kunnen wel 60 landen bereiken tot aan Portugal, Spanje, zuidwest Azië en Zuid-Rusland en in Afrika verder naar het zuiden, soms zelfs tot in de Caraïben.Locusts. NASA Earth Observatory, 18 sep 2002
Door zich met de wind mee te laten voeren, kunnen sprinkhanenzwermen zeer grote afstanden afleggen. Zij kunnen wateren oversteken als verstekelingen op schepen of zelfs drijvend op verdronken soortgenoten die op het water waren geland en zo als een soort vlot fungeren.
Bestrijding Sprinkhanenplagen zijn moeilijk te bestrijden vanwege de omvang van de zwermen, de verplaatsing van de zwermen over grote afstanden tot duizenden kilometers en het omvangrijke verspreidingsgebied met vaak verafgelegen en moeilijk te bereiken plaatsen. NASA heeft methoden ontwikkeld voor het waarnemen door satellieten van omstandigheden in het verspreidingsgebied die tot zwermvorming kunnen leiden. De zwermen zelf kunnen niet door de beschikbare satellieten worden waargenomen, maar wel het ontstaan van de groene vegetatiegebieden na regenval.
Organisatie De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) verzorgt vanuit Rome de informatievoorziening over de situatie voor geïnteresseerde landen en geeft waarschuwingen uit over (dreigende) sprinkhanenplagen. Satellietdata gecombineerd met terreinverkenningen en informatie over het weer worden door de Desert Locust Information Service (DLIS) van de FAO gebruikt om verwachtingen te publiceren.
Het preventie-programma voor woestijnsprinkhanen is onderdeel van het "EMergency PREvention System for Transboundary Animal and Plant Pests and Diseases" (EMPRES), vertaald: Noodtoestands-preventiesysteem voor grensoverschrijdende dier- en plantenplagen en ziekten. Dit systeem van de FAO werd in 1994 gestart.EMPRES Plant Pest and Disease – managing new transboundary threats. FAO (april 2020 bekeken)Emergency Prevention System EMPRES. FAO, 2006 (pdf, 0,5 MB)
Bestrijding wordt uitgevoerd door overheidsinstanties in de getroffen landen of door gespecialiseerde organisaties, zoals de Desert Locust Control Organisation for East Africa (DLCO-AE).Frequently Asked Questions (FAQs) about locusts. Voor recepten zie What about some locust recipes? Maandelijkse Desert Locust Bulletins worden gepubliceerd op de website van Locust watch.Desert Locust Archives. In 2016 vestigde de FAO een gezamenlijke bestrijdingsorganisatie voor westelijk Afrika.Vera Le-Quesne-Papic, Mauritania tests drones for desert locust combat. BBC, 10 januari 2020
Historie van de organisatie In 1929 wees de Britse regering het Imperial Bureau of Entomology – in 1913 opgezet als onderdeel van het Colonial Office in Londen –Imperial Institute of Entomology. Nature vol. 150, p. 205, 15 aug 1942A review of applied entomology in the British Empire, p. 3-5 (1916) aan als onderzoekscentrum voor treksprinkhanen, in 1931 uitgebreid tot het International Center for Locust Research. In 1945 werd het voortgezet als het Anti‐Locust Research Center (ALRC), dat fungeerde als internationaal coördinatiecentrum voor de bestrijding.Role of remote sensing in desert locust early warning, p. 2. Keith Cressman, jan 2013 in: Journal of Applied Remote Sensing; DOI: 10.1117/1.JRS.7.075098 Dit centrum gaf het "Anti-locust bulletin" uit. In 1971 werd het ALRC opgenomen in het nieuwe Center for Overseas Pest Research (COPR) in Londen. Men begon in die tijd ook gebruik te maken van satelliet-opnamen.Locusts watched by world center. New York Times, 23 mei 1976 In 1978 kreeg de FAO de wereldwijde leiding over de monitoring en de centrale informatieservice.
Preventie De standaard strategie voor de bestrijding van treksprinkhanen is de preventie van uitbraken. Het hele jaar door monitort de FAO de situatie in de belangrijkste verspreidingsgebieden. Door middel van sproeien met gif ter vernietiging van gregaire groepen en zwermen, wordt geprobeerd uitbraken in een zo vroeg mogelijk stadium de kop in te drukken ("early intervention strategy"). Met deze strategie zijn al veel plagen voorkomen of met jaren bekort en de geografische verspreiding ingeperkt. Iedere vroegtijdig vernietigde sprinkhaan voorkomt tot 350 nakomelingen twee tot drie generaties later.Preventive control and Desert Locust plagues. In: Crop Protection nr 27, p. 1527-1533, jan 2008 Wanneer van een locatie bekend is dat een zwerm er massaal eieren heeft afgezet, kan de grond worden behandeld voordat ze uitkomen.
Preventie is kostbaar, maar uiteindelijk toch veel goedkoper dan het bestrijden van eenmaal ontstane oplevingen of plagen en de daardoor nodige voedselhulp. Hebben zich eenmaal talrijke zwermen gevormd, dan is de situatie met geen enkele methode meer te beteugelen en zullen alleen voedselgebrek, droogte en lage temperaturen een effectieve bestrijding van de plaag tegen hoge kosten mogelijk maken.How many locusts does it take to start a biblical plague? Just three. The Conversation, 6 nov 2015 Omdat sprinkhaan-populaties zich explosief kunnen vermeerderen, stijgen de kosten in een later stadium exponentieel. Volgens een expert zijn de kosten van preventie in Mauritania slechts 1,7% van die van de bestrijding van een invasie.Preventative Control for Desert Locust Pest in Africa: Experiences of Mauritania, p. 177. Mohamed Abdellahi Ebbe, 28 nov 2012 (6,9 MB) Via Alleen al de waarde van het verloren voedsel is 15 keer zo hoog als de kosten van preventie.More funding needed to combat locust swarms ‘unprecedented in modern times’. VN-FAO, 25 feb 2020
Preventie is lastig door: De enorme grootte van het verspreidingsgebied en de mobiliteit van de zwermen Beperkingen in financiën, middelen en menskrachtLocust attack: Govt caught completely unawares, minister admits. Down To Earth, 24 jan 2020 Niet of te laat ingrijpen door de autoriteitenHow state and agencies failed to heed all warnings. The Standard, Kenya, 11 jan. 2020 Oorlog in broedgebieden, zoals in Jemen, waardoor geen monitoring en bestrijding mogelijk isThe importance of armed conflict to Desert Locust control, 1986–2002. Allan T. Showler, Journal of Orthoptera Research, 12(2): p. 127-133 (2003) Sinds het begin van deze eeuw ook onveiligheid door terroristische groepering die zich terugtrekken in afgelegen gebieden, zoals Al-ShabaabAl Shabaab war impedes invasion of desert locust control. PD Online, 30 jan 2020 in Noord-Afrika en Al Qaeda en Islamitische Staat in het Midden-Oosten.
Inzet van drones De inzet van drones voor het opsporen en bestrijden van zwermen en het in kaart brengen van aangerichte schade wordt sinds 2018 door de FAO uitgetest. In 2018 werden tests met drones uitgevoerd in Mauritanië, in noordwest Afrika. Voor januari 2020 waren verdere tests met verbeterde modellen gepland. In februari zouden in de Hoorn van Afrika verdere tests worden uitgevoerd voor het besproeien van gewassen met pesticiden. Deze verbeterde prototypes kunnen zwermen opsporen met sensoren en met sproeiers insecticide verspreiden.Nita Bhalla, Smart drones to be tested in battle against E. Africa locust swarms. Thomson Reuters, maandag 10 februari 2020
Sproeien met gif thumb|sproeivliegtuig boven Iku Katavi National Park, Tanzania, 2009